mánadagur 18. juni 2007síða 27

Nr. 114 - 18. juni 2007 27 tíðindi kanska tað yngra ættarliðið betri enn fleiri av sam­ tíðarfólkunum. Síðani tók at dragna í røðini og vit fingu snara lastvogninum, tvøstinum og spikinum og sett kósina suðureftir landi­ num. Vit vóru honum sera takksamir, skal sigast. Nú er alt øðrvísi. Heim­ urin verður standardiser­ aður. Mentanarliga og kom­ mercielt. Heilaga globali­ seringin dregur sum ein sentrifuga, kapitalurin sen­ traliserast, og lynna og tæða vit ikki væl í egið jørðildið, og verja okkara egnu og serstøku mentan, og serliga málið, so verða ættarliðini kultiveraði sam­ svarandi amerikansku ein­ darmentanini, sum rekur úr alnótini. Skiftið er týðiligt. Táið ungdómar vóru á barrikadunum fyri kortum, í Fraklandi, royndi forsætisráðharrin at koma á tal við teir ígjøgnum sjónvarpið, men har var ongin responsur, bara tómt bergmál, tann miðilin er eftir øllum at døma passé, og ikonið, hin grótharði Jack Petersen, er tekin um tað sama. Alkendur í Før­ oyum langt fyri at nakar norðanfyri visti hvør mað­ urin var. Íspunnin á eini at kalla ókendari heimasíðu, nú dagliga umrøddur ímill­ um manna, eitt tekin um at frekvensurin er fluttur frá standandi almennu mynd­ ini til zapparan, sum finnur út í hvønn krók heimsins. Menniskja fer at líkjast alt meira eini kamæleón, sum má hava antennurnar úti áhaldandi, skal tað fylgja við øgiligu ferðini, fyri ikki at vera tveitt av í harðligu svingunum. Sjálvt um tað regnar av himli við alskins tilboðum, sum skaldið sigur: í harlem, babi yar, rovaniemi, valpa­ reiso, í havn og á bóka­ savninum, har tað harum­ framt lekur millum teori og praksis, meira enn heilin oftani er førur fyri at taka ímóti, at absorbera, so er umráðandi, alt avgerandi, at halda fast um mótstøðu­ førið, resistensin, sum bara er kjølfestan úr egnari mentan, søgu og máli. Hetta kemur ikki av sær sjálvum, tað tykist materian at gera. Vøkstur er svarið. Glitur, skrúð og reytt skar­ lakk. Nýggju gullkálvarnir eita virðisbrøv, obligatiónir, transaktiónir, arbitrasja og partabrøv. Hvør sparibússa verður í hesum døgum tømd, fyri at keypa parta­ brøv í kolossinum, banka­ num, sum hesi somu fólkini bjargaðu undan týning í ringastu kreppu nakrantíð. Ikki sørt, at hetta gevur assosiatiónir aftur til yrk­ ingina hjá Líggjasi í Bø, um mannin og moldina. Eins og hann helt seg kunna eta moldina, tykist tað sum, at hesi nýggju aktiumenniskjuni halda seg kunna eta partabrøvini í Føroya Banka, ja, kanska kennast tey so euforiserandi, at onkur heldur seg sleppa til himmals við teimum. Hetta er ein gamal menn­ iskjansligur veikleiki. Pau­ lus ávarar longu um hetta í fyrra brævinum til Timo­ teus. Í sætta kapitlinum, ørindini 17, 18 & 19, er hann ógvuliga bersøgin, fyri ikki at siga eirinda­ leysur, táið hann boðar hesum unga manni frá: Teimum, sum eru ríkir í hesum núverandi heimi, skalt tú bjóða, at teir ikki mega vera hugmóðigir, heldur ikki byggja vón sína á hitt ótrygga ríkidømið, men á Guð, sum gevur okkum allar lutir ríkiliga til nýtslu, at teir skulu gera gott, vera ríkir í góðum verkum, vera gávumildir, beinasamir, so at teir savna sær sjálvum niðurfyri ein góðan grundvøll fyri kom­ andi tíð, til tess at teir kunna grípa hitt sanna lívið. Stutt er eftir til longsta dag. Hásummartíð. Ljósið sum lekir. Mennir upp­ driftina og vónina. Gloymi ongantíð smábørnini á miðjari nátt, táið vit í polarsummarinum plagdu at koma inn ímóti eini grønlendskari bygd, og tey lupu og dansaðu sum smálomb á klettunum, tað ráddi um at brúka sólina á tamb áðrenn tørnað varð innaftur í vetrarniðuni. So­ leiðis er alt livandi. Eisini her hjá okkum. Stevnurnar eru ein partur av hesum. Ljósinum. Kappróðurin. Fótbólturin. Festivalarnir. Lesandi ungdómurin, sum kemur heim úr útlandinum at súgva føroyska ljósið í seg, at fylla sær akkumu­ latorarnar, áðrenn hann setst aftur, undir ingeni­ ørlampuni úti undir onkrari væðing í lestrarmetropol­ unum, at brynja høvdið til at dugna einum uppaftur betri vælferðarsamfelagi enn tey fóru frá. At lyfta tað upp í eina uppaftur hægri sferu. Sundalagið er í fer við at menna seg til eitt kraft­ sentur. Vinnuliga í broddi fylkingar. Útgerðarmenn í heimsklassa, virkir, ídnir leverandørar í sethúsum, betongblandarar, bøndur og handilsmenn. Eitt virkið fólk, sum ikki hevur hildið tað verið neyðugt, at havt bringuna frammanfyri høvdið. Í kommunuregi hava teir tikið hegnpelarnar upp, ivaleyst eftir ráðum frá Jean Jacques Rousseau, og lagt saman, og visti man ikki betur, var ein ivaleysur í, at Sunda Kommuna var ein av heimsins metropol­ um, táið Jallurin í Norð­ streymoy, Heðin Zacharias­ sen, gevur tingmonnum eina lektión í, hvussu sunda­ lagsmenn takla teir ymsu trupulleikarnar, ið kunnu stinga seg upp har fjøl­ meingjað er av fólki. Í vídd næststørsta kommuna í landinum. Her hava teir eisini havt revahald. Í tíðini táið tað seinri so kenda revagarðs­ syndromið varð spunnið í. Kastaði ein hundur sær á vatninum, varð hvør SEV­ peli álopin av hundum úr øllum heraðshornum. Flaka­ virki á hvørjum tanga. Stállínuskip og trolari í hvørjari bygd. Og bátahylur har slapst fram at fjørðuni. Igulkerini fingu tó ongi bein at ganga á, hóast royndir vóru gjørdar syðri á landinum, fyri at økja um gessin í hinum fjarskotna Tokyo. Nú eg standi her, koma til hugs myndir, íkomnar frá søgum og samrøðum. Hin fænomenali forteljarin Jóhannes Olsen. Stórmen­ ni. Hann fær meg at hugsa um Hvalastøðina. Vænti ikki at tilmælið, sum nú er komið, kemur til høldar í praksis. Skula politikkar­ arnir skilja tað neyðuga í at varðveita støðina, og tað skal hon, so eigur hon at gerast ein partur av Føroya Náttúrugripasavni. Tað eigur at verða flutt norður higar, og helst skal hon eisini dubbast til at taka ímóti stórhvali aftur, sum væntandi verður hjávinna í Føroyum, táið menniskja, eisini umhvørvisfantastar­ nir fara at skilja, at javn­ vágirnar í natúruni mega skipast og regulerast eftir burðardyggum kriterium. Ein annar er Hanus á Heygnum. Maðurin og bóndin, sum stýrdi kom­ munala ravmagnsfelagnum í ørgrynni av árum. Onki stríð. Ongi óneyðug orð. Hábærið. Mær fyrikemur, at hann hevur stjórnað umboðsráðnum, sum ein annar aðalskrivari í polit­ bureaui. Skilvíst. Ivaleyst stundisligur í øllum, eg minnist í hvussu er, at sonur hansars Hóraldur, kendur granskari og har­ monikuspælari, í studenta­ tíðini á Kostdeildini í Hoydølum, varð settur at skipa fyri kimingini, táið allur riðilin av dreingjum skuldi í skúla og táið etast skuldi í matstovuni. Hann røkti ódnina til fulnar. Har var ongin slingur í valsi­ num. Kári Petersen er ein ann­ ar. Nú kendur búskapar­ frøðingur. Í starvi hjá Landsbankanum og íðin debattørur. Einaferð smá­ drongur í Hvalvík. Sonur prestahjúnini Petur og Kar­ olinu. Eitt sjaldsamt saman­ kók av missión og skírnar­ stevnu, men tað forðaði teimum ikki í góðum sam­ starvi, av berari og blektari idealismu og filantropii, at lynna væl meira enn tey flestu undir hin veikara partinum av okkara fólki. Teir søgdu um aldarinnar skipara í hinari øldini, Júst í Túni, at hann keypti fólki tað, sum hann helt tey hava tørv á. Óvanligt gávumild­ ni. Seinasta átak hansara í føroyskari aling sigst hava verið í svimjihylinum her í Hvalvík. Hann og Karolina vóru systkin. Appropos fótbóltur, sum nú er vorðin ein subreligión í Sunda­ lagnum, av góðum og væl skiljandi grundum, so vóru prestahjúnini og Kári eina­ ferð suðuri í bretska høv­ uðsstaðnum London og vitjaðu. Á ferðini júkaði Kári upp í saman aftur, at hann kundi hugsa sær at fingið ein ítróttarbúna líkan honum hjá kenda London­felagnum Arsenal. Hetta gav Karolinu stórt høvuðbrýggj. Samanskrúv­ að sum hon var, har mátti ongin sita eftir. Annaðhvørt keypti hon ongan búna ella keypti hon øllum dreingj­ unum í Hvalvík hendan sama búna. Hon tók eina eksistensiella avgerð, og valdi seinru loysnina. Mær er sagt, at hetta er orsøkin til, at at kalla allir hval­ víkingar í dag eru support­ arar hjá Arsenal. Nógv er broytt síðani spælt varð í skotum og á strætum. Nú blása aðrir vindar í verøld. EB/Streymur hevur fingið sítt Highbury, sítt Emirat stadion, frammi í dalinum, ein hóskiligur residensur hjá fremsta FM­kandidati­ num í ár. Nomaduarábar­ arnir, sum Viderø fjakkaði ímillum fyri fjøld av árum síðani, brúka nú oljufæið at keypa sær til stuttleika og undirhald í domum uttan­ lands, ongin veit nær teir ota seg fram í Saksunardal á hesi heimsferðini. Her er nógv hent síðani Bergur Magnussen tambaði mesk­ arnar við sínum kanón­ skotum. At vera burðardyggur er vorði ein dogma í okkara tíð. Nú alt fleiri vandatekin eru í sól og mána um, at menniskja er farið undir at forkoma sær egnum bú­ staði, klótuni, um tað ikki verður saðla um í stundini, serliga á umhvørvisøkinum, er tað lívgevandi, at serliga sundalagsmenn vóru fram­ malaga frá byrjan. Fyri sína tíð. Konfirmatións­ felagin Jógvan Mørkøre var stavnamaður. Hetta fær meg at hugsa um profetiið í endanum á Ferð míni til Jorsala, skrivað eftir heim­ komuna til Hvalvíkar, eftir at hann leyp upp á brúnna í Streymnesi við viðførinum, har Viderø tykist hava havt varðhugan av verðurlags­ broytingunum, sum nú eru farnar at ríða monnum sum marran, hann sigur: ”Vit mala tær æviga nátt. Sólina vit sleingja burt á ókomandi leiðir. Vit mala hóstandi ísfjøll, sum knúst rapa niður úr norðannátt yvir fløtur og feitilendi. Vit sorla allar býir undir jøkla­ veldi ­ ­ ­. Vit kvøða – við frostbitnum hjarta ­ ­ ­ til kvørnin klovnar. Nýliga hava fornfrøðingar funnið heimsins fyrstu stjórn, regjering, í eini grøv í Mesopotanien. Tað tykist sum hevur hon gjørt kollektivt sjálvmorð, helst tí at ongin stjórn hevði verið undan henni, sum hon kundi turka sína egnu politisku óhumsku í. Tað tykist vera blivin ein óskikkur, at sitandi vald, bara situr á rókini sum undandóttur og livir av farnum skeivleikum. Valds­ menniskja tekur ikki í egnan barm, ongin nevndur ongin gloymdur. Soleiðis verður tað ikki fram­ haldandi hjá teimum, ið nú fara at stjórna heimsins londum, og á umhvørvis­ økinum hjálpir ongin góða mamma, heldur ikki ein undanfarin stjórn, sum ikki dugdi at taka betri partar fyri seg, skal mannaættini verða lív lagað. Hakast má í materiellu girndina, út­ látið má normaliserast. Samsvarandi Kyoto og øðrum millumtjóða sátt­ málum, fyri at skipa javn­ vágirnar aftur. Ætlanin var at vit skuldu røkja og ikki misrøkja skapanarverkið, sum varð givið okkum, sum lán frá eftirkomar­ unum. Takk eiga tit ið lýddu á og máttu tit øll somul havt eina framhaldandi góða stevnu. Eiðis Ljómfelag spældi undir setanini