hósdagur 5. apríl 2001síða 12

22 Nr. 67 - 5. apríl 2001 gult cyan magenta svart Nr. 67 - 5. apríl 2001 23 gult cyan magenta svart VIÐMERKINGAR Ása Olsen Tórshavn Í hesum døgum verður nógv tosað um loysing, blokkin og ta negativu hesin blokkur hevur á okk- ara samfelag. Støða okkara er heilt einkult tann, at tann danska grundlógin er galdandi fyri Føroyar. Síðani hava vit heimastýrislógina og stýris- skipanarlógina. Í heimastýrislógini er tað nakað, ið verður kallað A og B mál, og er hettar mál, ið ávikavist eru yvirtikin ella kunnu yvirtakast og mál, ið ikki kunnu yvir- takast. Tá vit yvirtaka eitt mál, merkir tað, at danska stjórnin útdeligerar við- komandi mál til okkum at umsita, og fyri at fíggja hesa umsiting, fylgir ein upphædd við ( blokkurin). Í 1998 varð fyrispurning- ur settur fram til ríkisum- boðið, fyri at vita, um okkara yvirtøka av undir- grundini eisini var ein deligatión, og varð svarið ja. Hvat merkir hettar, og hvønn týdning hevur tað fyri okkum? So leingi vit eru í tí ríkisrættarligu støðu við Danmark vit eru í dag, so kann danska stjórnin til eina og hvørja tíð fara inn og annulera alt, ið eitur delegatión soleiðis, at vit eru í somu støðu sum eitthvørt amt í Danmark. Eitt ið undrar meg er, at tá fólk byrja at tosa um loysing og sjálvstýri, so er tað næstan ongin, ið tosar um hesi viðurskiftir, men tosið snýr seg bert um, áramálið fyri, hvussu leingi vit fáa blokkin. Vit kunnu fáa allan tann blokk vit vilja, og senda hann retur til Danmark, men gevur hettar okkum meiri sjálvstýrið? Um vit skulu tryggja okkum soleiðis, at danska stjórnin ikki kann fara inn, og taka av alla deligatión av teimum málum, vit hava yvirtikið, so má antin grundlógin broytast, ella mugu vit fáa eina grundlóg fyri Føroyar. Fyrst tá hettar er hent, kunnu vit byrja at tosa um, at stýra í egnum landi. Ríkisrættarliga støða Føroya Jenis av Rana, løgtingsmaður fyri Miðflokkin Triði, ið ringdi í viðtaluna hendan kalda vetrarmorg- un, var ikki sjúkur, hann ringdi at takka fyri uppskot Miðfloksins, sum sjón- varpið hevði greitt frá kvøldið fyri, uppskotið um hjálp til teirra, ið mistu sethús síni í kreppuárunum, og sum enn sita eftir við skuld uttan nakra tilsvar- andi ogn. Hesin var ikki fyrsti, ið ringdi í hesum sambandi, heldur ikki hin seinasti. Runt um úr oyggjunum, úr Danmørk og úr Noregi hava tey ringt fyri at spyrja, um ikki -og nær- myndug- leikanir fara at veita sjálvsøgdu hjálpina, nær túrur teirra verður í røðini ( aftaná bankar, vinnulív og tey við stóru bankabókun- um). 12 tímar seinni Sama kvøldið, áleið kl. 20.14 fingu hesi eina for- nemma heilsan. Via sjón- varpsstudio fingu tey at vita, at tey onga hjálp kunnu vænta, tí tey “vil ikke betale”. Stutt og greið heilsan frá øðrum stjóran- um úr tí banka, sum hesi, saman við øllum øðrum føroyingum, fyri fáum árum síðani guldu til og bjargaðu við milliarda krónutali. Evangeliið eftir matteus kap. 18, ørindi 23- og fram. Hví omanfyrinevnda bíbl- iubrot rann mær í huga, kann hvør einstakur lesari meta um , men tað sigur frá kongi, ið skuldi halda roknskap við tænarar sínar, og: .......tá hann fór at gera upp, var ein, ið skyldaði honum 10.000 talentir ( áleið kr. 42 millión í okk- ara pengum, siga bíbliu- kønir), førdur fram fyri hann. Og við tað at hann einki átti at rinda við, beyð harri hansara, at hann og kona og børn hansara og alt, ið hann átti, skuldi seljast, og at rindast skuldi. Tá fall tænarin niður fyri honum, bønaði hann og segði: “Harri, hav tol við mær, so skal eg gjalda tær tað alt!” Tá tykti Harranum hjá hesum tænara hjarta- liga synd í honum, hann gav hann leysan og gav honum skuldina eftir. Men táið hesin sami tænarin fór út, hitti hann ein samtæn- ara sín, sum skyldaði honum 100 denarar ( áleið kr. 65 í okkara pengum, siga bíbliukønir). Hann legði tá hond á hann, tók um kvørkrar hansara og segði:” rinda tað, ið tú skyldar!” Tá fall hesin samtænari hansrar niður fyri honum, bað hann og segði:” Hav tol við mær, so skal eg gjalda tær!” Men hann vildi ikki, men fór og læt hann seta fastan, inntil hann rindaði tað, sum hann skyldaði. Ein av uppgávum Miðfloksins! Eg eri samdur við løgting- manni, sum metti atferð bankastjórans sum eina greiða ábending um, at Miðflokkurin er á rættari kós! Frá stovnan hava vit ført fram og lovað at verða á varðhaldi og at vera verja teirra veiku. Hóast í andstøðu meta vit okkum at hava røkt lovaðu uppgáv- una. Úr rúgvuni kunnu vit sum dømi nevna, tá vit fingu broytt lóg, sum vildi givið djóralæknum ótarnað loyvi til genmanipulatión, at royndirnar at førða okkum inn í ES eru vorðnar alment kendar, og at í løtuni verður kannað, um ætlanin er, at eisini føroyingar, saman við grønlendingum, verða fyrstu offrini, um stríð skuldi brostið á mill- um stórveldini. Og at um- boðsmaðurin loksins, eftir 20 ára tos, verður veruleiki, eigur flokkurin æruna fyri. At so ein bankastjóri ikki skilir “Jenus af Rana og dem i Midflokken”- ja, tað kunnu vit saktans liva við. p.s. Annars siga mon, vit hava tosa við, ið hava “samrást” við bankan, at tey kenna seg als ikki aftur í sjónvarpssjófrágreiðing bankastjórans. Fríggjamorgunin h. 2. mars áleið kl. 08.15 Theodor Joensen Eg mundi dottið úr stólin- um týskvøldið av nøkrum úttalilsum hjá Føroya Løg- manni. Hann hevur fingið ilt í búkin av einum vinnuframa grunni hjá nøkrum komm- unum í norðstreymi. Hann segði at tað almenna skal ikki taka skatt frá borgar- unum til at seta í vinnulív- ið. Hetta kann ljóða ógvu- liga skilagott, men um vit hyggja at nøkrum konkret- um avgerðum hjá sitandi landstýri, og fyrrverandi landstýrum eisini, sæðst at her er ikki samanhang mill- um úttalilsini hjá Løg- manni og førdan politikk. Kommunalur vinnustuðul Eg vil nevna eitt dømi um vælvirkandi kommunalan vinnulívs stuðul. Runavíkar Kommuna hevur við stór- um hegni skapt vinnulívin- um í kommununi framúr góðar karmar at virka und- ir. Kommunan hevur stuðla við at byggja bygningar og havnir sum vinnuvirkir kunnu húsast í. Harvið hevur kommunan brúkt skattgjald- arans pening til vinnulív, og eg vænti at borgararnir í kommununi hava notið, og framvegis fara at njóta, gott av hesum mong ár fram, av tí fjølbroytta virksemi sum av hesi orsøk heldur til í komm- ununi. Landsins vinnustuðul Hyggja vit haraftur ímóti at landstýrisins dispositiónum á stuðulsøkinum, ja so fer av álvara at leka millum teori og praksis hjá løg- manni. Eg vil nevna nøkur fá dømi, og samstundis heita á føroya journalistar at taka táttin upp og grava meiri í hesum viðurskift- um. Strandferðslan Taka vit fyrst strandferðsl- una, ella rættari Farmaleið- ir, er tað almenn vitan, at farmaleiðir í áravís hevur dumpa flutningsprísir í kapping við privatar flutn- ingsfyritøkur. Hetta er gjørt við almennum pengum og hevur gjøgnum farin ár koppað mongum privatum flutningsfelagi. Føroya Tele Næsta dømið er Føroya Tele. Teir hava sum Telefonverk Føroya Løgtings, við al- mennum peningi, lagt káplar úr Tjørnuvík til Akraberg. Nú er so vent í holuni og fyritøkan er "privatiserað" til eitt alment partafelag. Sjálv- andi fáa teir allar káplarnar og bygningar, sum vit skatt- gjaldarar hava goldið, fluttar til ogn hjá "partafelagnum". Beinanvegin monopolið var avtikið, komu onnur feløg og bjóðaðu tænastur á teleøkinum. Trupuleikin er bara at feløg í kapping við almenna Føroya Tele máa gjalda FT fyri at samskifta umvegis kaðalnetið hjá Føroya Tele (les Føroya Fólki). Hetta svarar til at Strandferðslan fær allar vegirnar forerandi, og so bjóðar øllum flutningsfe- løgum at kappast "í fríðari kapping" - bara tey fyrst gjalda fyri at koyra á veg- unum hjá Strandferðsluni. Atlantic Airways Triðja dømið um lands- stýrisins vinnulívs stuðul er Atlantsflog. Her er Lands- stýrið eigari av fyritøkuni og við almennum (les Før-oya Fólks) pengum í kapping við privat vinnulív. Atlantsflog rekur tyrlutænastuna fyri Landstýrið, og sleppur mær- vitandi at behalda møguligt yvirskot av hesari flúgving. Eg veit ikki neyvt hvussu hetta verður avroknað, men eg havi m.a. sjálvur verið við tyrluni ein túr uppi í Gása- dali við einum køluskápi. Hetta var eykatúrur sum ivaleyst verður goldin av landskassanum. Hent at hava landskassan sum kunda og eigara, og so sleppa sjálvur at avgera nær tað er neyðugt við einum eykatúri. Feskasta dømið um almennan vinnustuðul til Atlantsflog er uppskotið sum Jørgen Niclasen (fólkaflokkurin) fekk ígjøgnum herfyri. Har fekk Atlantsflog ein blanko kekk frá landstýrinum til keyp og rakstur av einari nýggjari tyrlu í 10 ár. Avtalan er m.a. soleiðis skrúva saman, at Atlantsflog skal ikki hava hall av hesi tyrluni, og skuldi tað hent at yvirskot var, ja so sleppur Atlants- flog at behalda helvtina av hesum. Tað sum eg vænti fer at henda, er at Magni Arge fær budgetterað hegn- isliga, soleiðis at landstýrið flytir Atlantsflog t.d. 15 milliónir til rakstur av nýggju tyrluni næsta ár. Tá so árið er liðugt, og tyrlan kanska hevur flogið nakrar eykatúrar við farmi fyri verandi tyrlu (køliskáp til Gásadal, máling til Koltur o.s.v.), ja so kemur Magni Arge í bløðini við stórtíð- indum, at seinasta ár høvdu vit 4 milliónir í avlopi av nýggju tyrluni, og Atlants- flog kann bera landskass- anum 2 milliónir aftur - Føroya fólk hevur tá tíverri langtsíðani gloymt at landskassin hevur goldið hesar pengarnar út áðrenn, so tað sum veruliga er hent, er at Atlantsflog hevur fingið eina gávu uppá 2 milliónir - livst so spyrst. Morala Fá landskassan burtur frá øllum vinnulívs íblanding- um, og lat kommunurnar, undir skipaðum viðurskift- um, seta sínar vinnuframa- grunnar á stovn. Tað kann t.d. við lóg avmarkast, hvussu stóran part hesir vinnuframagrunnar í mesta lagi kunnu eiga í einum felag. Hesir vinnuframa- grunnar kunnu gera tað møguligt við meiri fjøl- broyttum vinnulívi í lokal- umhvørvinum, til gagn fyri nærumhvørvið og alt landið. Føroya journalistar: Havi høvdið við til arbeiðis og fylgið við hvat hendir í samfelagnum. Latið ikki politikarar sleppa avstað við einumhvørjum úttalilsi uttan mótspæl. Anfinn Kallsberg og almennur/kommunalur vinnustuðul VIÐMERKINGAR Jorun Simonsen Lørdag den 31. marts var jeg til den årlige oppvisning med barn fra Havnar Fimleikarfelag. Jeg har ikke sett noen gymnastikkopvisning i det hele tatt, siden jeg holdt opp med å under- vise i Fimleikarfelagið. Derfor var jeg litt spent etter å få vite, hvordan gymnastikken har ut- viklet seg i de 17 årene, som er gått. Bortsett fra at det var deilig å se barna og to barnebarn også, må jeg si at det er synd, man ikke er kom- met lenger i måten å tenke oppvisning på, med småbarn. Selve oppvisningen var tem- melig ujevn, synes jeg. De beste var vel alle de små, som vekslet mellem kaos og orden, ved å løpe fritt inimell- om, og så få bundne oppgaver i ringene, som lå strødd over hele gulvet. Noen halvstore jenter hadde en serie, som det virket som om deres kropper ikke var modne til å gjøre. Det virket helt galt på meg, at de beveget seg sånn. Jeg er også i tvivl om, hvorvidt 4-åringene hadde noe å gjøre i den trampolinen. Det finnes mindre trampettet til den aldersgruppe, hvor de får noe helt annet og riktigere utav hoppene. De var utrolig søte, etter hoppene, hvor de gav sig til og danse etter Pippi Langstrømpe-musikk på den store matten. De som krøp på maven imellom to benker, og plutselig op- daget at hodet kunne komme opp mellem ringene, virket utrolig spontane og komiske hver gang man så et lite hode komme opp. Det var ikke noe de hadde trenet seg til på forhånd, og derfor ble det så morsomt. Og mølle, fritt på det store gulvet, etter en vellykket øvelse på matten, og små vesener, som vinket glade til for- eldre og hele menneske- massen, som hadde kikket akkurat på dem. Nei, de små hadde meg- et af spontaniteten til- bake ennå. Men alle de marsjene, som brølte ut av høyt- talerne imellem, så høyttaleren nesten sprakk av bare ulyd, de virket ikke godt sammen med så små barn. Det minnet meg om den verste Preusser- disiplin. Jeg trodde ikke man kunne få den uhyggefølelsen i år 2001 på »fredelige Færøy- ene«. Og noen av de stores stive innmarsjer, hvor tærne skulle i gulvet først, og hendene og armene oppførte seg som på tredukker. Det forsterket min sterke fornemmelse av militær- disiplin. Og hvorfor skal 4- åringer ha svarte bukser og hvit T-shirt på? Det koster ikke mer å tenke litt i farver, og barn elsker dem. Og hvorfor skal man bruke så lang tid på ut- marsjen? Kanskje for at barna så tidlig som mu- lig skal overta de voks- nes kjedelige vurdering av verdier, såsom evin- lange utdelinger av premier og slik? Dermed ble oppvis- ningen altfor lang. Man kunne kanskje også slått flere hold sammen, på det store gulvet, uten at det gjorde noe. Man ser jo helst mest på sine egne barn. Og som nevnt, gjøre noe radikalt med inn- og utmarsj- erne. Man behøver nød- vendigvis ikke å gjøre tingene på samme måte, som man alltid har gjort! Kanskje finnes det 1000 andre og bedre løsninger? Fra barne- oppvisningen på Nabb 2001 Dánjal J. Hansen Offshore, Venezuela 26/3 Í Sosialinum týsdagin 20. mars, verður endurgivið frá framsøgurøðuni sum Jógv- an við Keldu helt í løgting- inum í samband við full- veldisætlanina. Nógv føgur orð um frælsisneistan, sum, hóðast hann hevur veri ójavnur til styrki gjøgnum tíðirnar, altíð hevur verið til og nu brennir bjartari enn nakrantíð. Við vanda fyri at gera Jógvani órætt um so er at hann ikki er rætt end- urgivin, má eg siga at har er okkurt sum fær meg at ivast í hvussu bjørt glæman er hjá Jógvani sjálvum. Tað ber tó ikki til út fra blað- greinini, at gera nakrar ser- ligar viðmerkingar til røð- una hjá Jógvani, men tað sum ber eitt sindur uppfyri hjá mær er tað, sum hann er endurgivin fyri at siga um tiltakið, ið Unga Tjóðveldið skipaði fyri á Vaglinum herfyri. Hann kallar hesi fólkini “óføroysk” og at- burð teirra “lítið virðilig- an”. Í Týskalandi fyri góð- ari hálvari øld síðan var eitt stýri, sum kallaði tey sum funnust at fyri “ótýsk”. Uttan at gera fleiri sama- nberingar har, vildi eg ynskt at tað at kalla tey sum ein er ósamdur við fyri “óføroysk” var “óføroyskt”. Annars var upprunin til tiltakið á Vaglinum, tað lokabragd og skýmaskota- virksemi, ið sambandssinn- aði vongurin í Fólkaflokk- inum, sum Jógvan kanska sjalvur er eitt sindur í parti við, framdi, tá ið hann tók kvørkratak á fullveldisætl- anini, hetta meðan tað besta av loysingarsinnaða vong- inum, Rúna Sivertsen og Jógvan a Lækjuni, vóru á amerikuferð. At Løgmaður gjørdi av at fara til Ong- lands meðan djúp stjórnar- kreppa var í landinum gjørdi ikki støðuna betri. Um Høgni Hoydal ikki hevði staðið so stinnur og hildi tørn til tey bæði, Rúna Sivertsen og Jógvan á Lækjuni, komu heim aftur, hevði Jógvan við Keldu ikki havt nakra framsøgu- røðu hendan dagin, hetta tí fullveldisætlanin, øll sum hon var, var farin fyri bakka. Uttan mun til um ein er samdur ella ósamdur við atfinningum og mótmæl- um, kann tað ikki vera “óvirðiligt”, opið og alment at finnast at og mótmæla tí, sum ein heldur verða skeivt. Tað krevur dirvi at stilla seg í skotlinjuna og siga sina hugsan har sum øll kunnu hoyra, fata ella misfata orðini og venda teimum ímóti tær. Lokabrøgd og skýma- skotavirksemi haraftur- ímóti, tey eru óvirðilig. Eg vildi ynskt at tey eisini voru “óføroysk”. Tey flestu okkara, loys- ingarsinnað eins og meiri sambandssinnað, eru góð við okkara land og okkara folk. Ongin okkara er minni føroyskur enn nakar annar. Víðari verður Jógvan við Keldu endurgivin fyri at siga at um hatta var fólki sum vit skulu taka sjálv- stýrið við, so er soðið tunt í fullveldisgrýtuni. Jógvan man vita at Unga Tjóð- veldið man vera naka nær kjarnan í loysingarrørsluni og at Tjóðveldisflokkurin umboðar ein fjórðapart av veljarafjøldini sambært hagtølunum hja Fynd. Hesi somu hagtøl geva Fólka- flokkinum stuðul frá minni enn einum fimtaparti av samlaðu veljarafjøldini. Harafturat er Fólkaflokk- urin, sambært teimum sum sigast at hava skil fyri slíkum, býttur upp í partar og fraktiónir eftir fleiri ásum. So um bert tey sum eru samd við Jógvani eru “føroysk” og “virðilig” verdur soði av sonnum tunt, helst bara ein 5% vatnugur upploysingur. Møguleikar Møguleikar er yvirskriftin til oddagreinina í Sosia- inum leygardagin 23. mars 2001, har greinskrivarin vísir á nakrar møguleikar fyri einari breiðari semju í fullveldistilgongdini. Greinin vísir á møguleikar fyri semjum og ørðum sam- gongumøguleikum, alt gott um tað. Tað sum odda- greinin hevur til felags við framsøgurøðuna hjá Jógv- ani við Keldu er at báðir leggja eftir Tjóðveldis- flokkinum og formanni hansara fyri at hava hand- fari fullveldisgongdina so óstortsliga, og báðir tykjast at hava gloymt, at orsøkin til at vit hava eitt kjak í dag um fullveldi, er luttøka floksins í samgonguni og serliga íblásturin frá núverandi formanni flok- sins. Hugsa sær eina áheitan á Sambandsflokkin fyri trimum árum síðani um at benda kósina meira á sjálvstýrisleið fyri ikki at missa “sambandið” við politiska veruleikan!! Ørt. Men hendan leygardagin 23. Mars 2001 heitir oddagreinskrivarin á Sam- bandsflokkin um at gerast meira sjálvstýrissinnaðan fyri ikki at detta púra burturímillum í føroyskum politikki. Tað livandi kjak, sum í dag gongur um sjálvbjargni og sjálvræði, hevði als ikki verið til uttan tann íblástur, ið menn sum Høgni Hoydal hava givið. Sambandsflokkurin og fyri ein part Javnaðarflokkurin høvdu als ongan áhuga í evninum fyri trimum árum síðani. Í dag siga teir seg hava tey røttu svarini uppá allar ríkisrættarligar spurn- ingar. Hví siga teir tað? Jú! teir eru kroystir av politiska veruleikanum í dag. Fyri nøkrum fáum árum síðan bannaði Edmund Joensen øllum tosi um broytingar í rísfelagsskapinum og Javn- aðarflokkurin rýmdi stutt eftir úr teirri samgonguni. Sjálvstýrislógin hjá Javn- aðarflokkinum hevur ligi og sivja í mølposanum síðani. Tað var Tjóðveldis- flokkurin, sum í verandi samgonguskjalinum fekk lív í kjakið, og tað er treiskni Høgna Hoydals, sum ger, at vit framvegis hava eitt fullveldismál, at Javnaðarflokkurin nú at enda hevur tikið støðu til ríkisfelagsskapin og at Sambandsflokkurin kanska verður noyddur til at gera onkrar broytingar. Hevur gongdin í fullveldis- málinum verið óstortslig? Tað kann gott vera. Hava mistøk verið gjørd? Onki at ivast í. Men kjakið er livandi og glæman lýsir bjart. Og tá er ikki onki komi burturúr. Hatur Oddagreinskrivarin í So- sialinum 23 mars heldur uppá at tjóðveldisfólk hata javnaðarfólk. Eg meini tað. Teir ringastu fótbólts- hooligans í ávikavist Manchester og Liverpool hata ivaleyst hvør annan. Teir viðgongdu protestant- isku og katólsku hernaðar- ligu bólkarnir I Norðurír- landi hata helst hvønn annan og naka nógv av hatri man vera ímillum ísraelar og palestinar. Eins og so nógvir aðrir sjómenn havi eg í mínum starvi veri í nøkrum av heimsins bú- skaparligu skýmaskotum, har hatur millum trúðar- bólkar, ættarbólkar, rík og fátøk og mótsetningar ann- ars av ymsum slag, gera gerandisdagin hjá fólkinum sera truplan og búskapar- ligan og sosialan framburð ómøguligan. At tjóðveldis- fólk skulu hata javnaðar- fólk er reinur heilaspuni. Lat okkum nú ikki púrasta missa tamarhaldi á lutføll- unum. Okkara fólk hevur tíbetur langtsíðani mist alla traditión fyri hatri og kríggi, og ongin orsøk er til at droyma okkum aftur til teir dagarnar, tá ið ósemjur vórðu avgjørdar við blank- um stáli. Dialogurin fer framhaldandi at vera okk- ara amboð. At hann summ- ar tíðir gerst hvassari enn væl er, mugu vit so óiva liva við. Tjóðveldisflokkurin og Javnaðarflokkurin hava verið djúpt ósamdir um fullveldismálið, og nógv tjóðveldisfólk munnu hava andstygd fyri tí leikluti, ið Javnaðarflokkurin átók sær sum høvuðspapageykur hjá danska javnaðarflokkinum og donsku stjórnini. Í hesum døgum tykist sum Javnaður og Tjóðveldi kunnu semjast um onkur av prinsippunum I fullveldis- tilgongdini. Sleppir Javn- aðarflokkurin papageyka- leiklutinum er kanska ikki so nógv eftir av ósemjum og ósambæriligheitum. Men hatur??? Tak teg saman, maður. Óføroyskt? Sosialurin - 311820 Dr. Jacobsensgøta 18 • 100 Tórshavn • Tel./Fax 316610 Vit hava eisini korsilett í stórum støddum Vit hava BH í støddum úr 65 til 110 cm í ummáli, og frá AA til H skál. Stóra bringu ella lítla? Ert tú ein av teimum 80%, ið ganga í skeivari BH-stødd? Støkk so inn á gólvið hjá okkum og vit hjálpa tær at finna júst tína stødd.