fríggjadagur 18. februar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 34 - 18. februar 2000 SVEINUR TRÓNDARSON Um nakrar fáar dagar fer gamli línubáturin Mai undir heilt nýggjan tátt. Hann fer at royna eftir vetrarnáta við Føroyar og tað eru fimm vágbingar, sum standa aft- anfyri hetta slóðbrótandi til- tak. Vágbingarnir keyptu Mai, við ongum fiskiloyvi, og tí skuldi finnast upp á okkurt annað. Hugskotið við vetrarnátanum kom á borðið, og síðani hevur ver- ið arbeitt víðari við tí. Nátin skal virkast umborð og øll loyvini eru komin til høldar, sigur ein av stigtak- arunum, sum vil vera ó- nevndur. Hvussu prísur og nøgd fara at laga seg torir hann kortini ikki at meta um, tí enn er vitanin um tað ov Vágbingar bróta upp úr nýggjum: Veiða vetrarnáta við Mai Um nakrar dagar fer Mai at royna eftir vetrarnáta við Føroyar. Fimm vág- bingar hava keypt skipið og búgvið tað til nátaveiðu og Mai verður fyrsta skipið, sum fer undir skipaða veiðu eftir vetrarnáta. Alt skal tilgeras umborð og øll loyvir eru fingin til vegað - bæði veiðuloyvir og hagreiðingarloyvi lítil, men tað plagar at vera nóg mikið til av náta, so tað verður neyvan trupulleikin., sigur hann Sjáldsamt inntøkugrundarlag Hóast tað er nógvur vetr- arnáti til kring Føroyar, so ætla eigararnir av Mai ikki, bara at leggja seg eftir nát- anum. Tí ætla teir sær eisini at royna eftir øðrum for- kunnugum, sum kann geva teimum inntøkur. Nógv er til av brugdu kring oyggjarnar og tí hava teir søkt - og fingið - loyvið at skjóta brugdu. – Seinast eg visti var góð- ur prísur fyri brugdufinnur- nar einar 220 krónur fyri kilo, so tað ætla vit skal vera eitt íkast til raksturin, sigur eini av stigtakarunum. Annars er ætlanin at keypa lomviga úr Íslandi, tá hetta høvið býðst. Við hvørt fáa íslendskir fiskimenn nógvan lomviga í gørnun- um og hann verður seldur á uppboði. Har ætla vit at liggja framvið eisini, sigur vágbingurin. Framleiða til heimamarknaðin Sum nevnt er ætlanin, at øll veiðan, skal hagreiðast um- borð. Fýra roytingarmask- inur eru settar upp, og øll loyvir frá heilsumyndug- leikum eru fingin til vegað soleiðis, at veiðan kann hagreiðast umborð. – Heilsufrøðiliga Starvs- stovan setur harðar treytir fyri slíkum, men vit hava arbeitt væl saman við teim- um og nú er klárt at fara avstað. Vetrarnáti hevur verið forkunnugur matur á før- oyska borðiskinum, men tað ætla vágbingarnir skal verða øðrvísi í framtíðini. Teir ætla - og vænta - nevn- iliga serliga at framleiða til heimamarknaðin. – Vit hugsa ikki um útf- lutning, men roknað við at kunna selja meginpartin her heima. Tó so, okkurt før- oyingafelag uttanlands hava víst tiltakinum stóran á- huga, og okkurt teirra hevur longu bílagt vetrarnáta. Sum skilst vænta fyrireik- ararnir ikki, at tað fer at vera trupult at sleppa av við vetr- arnátan, sum er til í ríkiligt mát kring Føroyar. – Vit ætla við tíðini, at framleiðslan skal koma upp á eini 500 nátar um dagin, men tað verður neyvan so í byrjanini, sigur vágbingur- in. Ferðastjórin innstillast í næstu viku Stýrið fyri Ferðaráðið er farið at við- gera tær fjúrtan umsóknirnar SVEINUR TRÓNDARSON Í síðstu viku var freistin úti at søkja stjórastarvið á Ferð- aráð Føroya og longu nú er stýrið væl á veg, at viðgera tær umsóknirnar hon hevur valt at arbeiða víðari við. Formaðurin í stýrinum fyri Ferðaráð Føroya, Petur Olivar í Hoyvík, sigur við Sosialin, at hann væntar at stýrið verður liðugt við við- gerðina fyrst í næstu viku og at innstillingin frá stýr- inum fer at vera greið tá. Fjúrtan umsóknir komu til stjórastarvið, og tað er stýrisformaðurin væl nøgd- ur við. – Tað vísir at tað er stórur áhugi at gerast stjóri í før- oysku ferðavinnuni, sigur hann. Trettan umsóknir vóru frá føroyingum, meðan ein var frá útlendingi. Mai við bryggju í Gøtu, men um fáar dagar fer hon avstað at royna eftir vetrarnáta. Fimm vágbingar hava keypt Mai frá miðvingum og gjørt hana út til at royna eftir vetrarnáta kring Føroyar. Hetta er ikki roynt á henda hátt áður í Føroyum Mynd: Jens Kristian Vang støðirnar kring landið Í Gundadali tel. 31 47 70 Í Kollafirði tel. 42 10 83 Í Saltangará tel. 44 91 33 Í Klaksvík tel. 45 73 53 Í Sørvági tel. 33 20 01 Í Leirvík tel. 44 33 60 Í Skálabotni tel. 44 12 00 VIKA 7 VIKA 7 1 Når godtfolk kommer til byen 2 Familie terapi 3 The Faculty 4 Universal Soldier 5 Forces of Nature 6 Arlington Road 7 Lokkeduen 8 Bride of Chucky 9 Inferno 10 54 p e t u r & p e t u r 3 2 0 8 7 0 Kærlighed ved første hik EDtv Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Eftir at hava arbeitt í drúgva tíð, er nú komið á mál við at góðskutryggja vørurnar, ið framleiddar verða á P/F Vest Pack. Felagið hevur fingið ISO 9002 góðkenn- ing til bæði framleiðslu og sølu av pakkitilfari. P/F Vest Pack varð stovn- að í 1994 og tók yvir virk- semið hjá P/F Tór Plast, sum byrjaði plastfram- leiðslu í 1977. Árliga framleiðsluorkan á virkinum er 2000 tons, og við nógvum fjølbroyttum maskinum kunnu fleiri ym- iskar vørur framleiðast sam- stundis. Nevnast kann m.a. extrudering og sveising av plastfoliu, umframt prent- ing av posum og pakningi eftir ynskjum viðskiftafólk- ana. Virksemið fevnir stórt sæð um framleiðslu av plastpakningi og merkiseðl- um til íðnað, handil og priv- ata nýtslu. Meginreglan hjá P/F Vest Pack er at nøkta einhvønn tørv innan pakki- tilfar, og í hesum sambandi kann virkið serframleiða pakkitilfar, umframt at fel- agið veitir annað pakkitilfar, ið verður framleitt aðra- staðni. P/F Vest Pack hevur sein- astu tíðina víðkað um virk- semi sítt til eisini at fevna um heildarloysnir innan pakkilinjur. T.v.s. at felagið, umframt at veita pakkitilfar, eisini veitir ráðgevan, sum byggir á áralangar royndir og endaliga eisini bjóðar seg fram at veita maskinur o. a., ið skal nýtast til pakk- ilinjuna. Ein stórur partur av pakn- inginum, ið verður fram- leiddur á P/F Vest Pack, verður nýttur í samband við matvørur. Krøvini til tílíkan pakkning eru sera stór, og verða bert rávørur, ið eru góðkendar til pakking av matvørum, nýttar til hendan partin av framleiðsluni. At felagið nú er ISO 9002 góðkent merkir, at vit í nógv størri mun kunnu fylgja framleiðsluni og tryggja, at mannagongdirnar verða fylgdar. Endamálið er at náa best hugsandi úrsliti- num, bæði fíggjarliga, inn- an góðsku og viðskifta- nøgdsemi. Á P/F Vest Pack eru 17 starvsfólk, har flestu av teimum hava drúgvar royndir innan økið. Í sam- band við ISO 9002 góð- kenningina hava øll teirra fingið ta útbúgving, ið skal tryggja, at góðskustýrings- skipanin kann verða á tí støði, vit hava sett okkum fyri. Av trygdar- og kappinga- rávum fer framleiðslan á virkinum vanliga fram handan afturalatnar dyr, men í dag frá kl. 15.00 til 18.00 verður almenn mót- tøka í P/F Vest Pack, har høvi verður hjá teimum vitj- andi at síggja einasta fram- leiðsluvirkið í Føroyum av slíkum slag. Starvsfólk fer at greiða frá um framleiðsluna og um ISO 9002 góðkenningina. Vest Pack altjóða góðkenning Plkastvirkið Vest Pack í Vestmanna bjóða í dag almenninginum at síggja framleiðsluna á virki- num, sum annars bert fer fram handan læstar dyr. Virkið hevur nú fingið ISO 9002 góðkenning til bæði sølu og framleiðslu av pakkitilfari Tað ber ikki til at lata alt fara aftur við borðinum. Tá ið viðurskifti hjá fleiri hundrað monnum áhaldandi verða drigin fram í fjøl- miðlum, ið nýta ymiskar stjórar og frøðingar sum keldu, er tíð at tala at. Ivasamar patentloysnir Skattalættin hjá sjómonnum tykist vera ein tornur í eyg- unum á mongum manni, ið illa nokk hevur latið sítt vatn í saltan sjógv. Longsti túrur teirra er kanska av Konga- brúnni og eystur ímóti Borðuni, men kortini hava teir patentloysnina til fiski- menn og fiskivinnu. Ikki tað at siga, enn er landið frítt, so ein og hvør kann siga sína hugsan. Munur er á Í mínum hugaheimi er skattalættin til sjómannin ein endurrindan, sum er vanlig í øðrum londum. Menn eru burturi frá heim- um og familjum sínum í mánaðir. Tuskast á sjónum fjart frá øllum familjulívi. Sambandið við konur og børn er gjøgnum telefonina. Sjómaðurin hevur ikki ar- beiðstíð frá níggju til fýra. Hann er bundin at sínum arbeiðsplássi 24 tímar um samdøgrið. Hansara ar- beiðsbúni er ikki slips og svartaskógvar, og hann hev- ur onga fjálga skrivstovu at sita og brúka seg í um góðu skattasømdir sjómanna. Eru arbeiðsumstøður teirra á sjónum so góðar, so er bara at liggja framvið og søkja sær kjans! Rós og rís Ført verður eisini fram, at sjómenn ið eru farnir av landinum, ikki koma aftur í nóg stórum tali. Eg spyrji, hvussu nógvir høvdu verið rýmdir, um skattalættin ikki varð settur í gildi. Rós og rís í somu nøgd- um; Óli Jacobsen, Anfinn Kallsberg og onnur hava tøkk uppborna fyri at fáa skipanina í lag. Hvaðani koma krónurnar? Stóri trupulleikin hjá stjór- um og frøðingum tykist vera, at ov lítið lønsemi skal vera í vinnuni. Gamaní, til- feingið er ogn alra før- oyinga, men eg má spyrja, hvaðani peningastovnar, landskassin, smiðjur, skip- asmiðjur og mong onnur fáa peningin peningin at ar- beiða við. Ein milliard kem- ur frá dønum; annars livir og andar alt her á landi enn av fiski og bert fiski. Fiskivinnan er grundarlagið Ongantíð hava so fá dragsað so nógv upp á land til frama fyri so mong. Tað mátti ver- ið ein sonn avbjóðing fyri Skattalætti sjómanna er eitt endurgjald frøðingar og búskaparráð at fingið teir almennu stovn- arnar at virka og javnviga fíggjarliga. Har liggur nógv á láni, og tað hevði kraft sínar menn, ið hava skil á fíggjarstýring. Fari at enda at staðfesta, at gongst tað sjómonnunum og fiskivinnu væl, gongst okkum øllum væl. Vinarliga Martin J. Strøm Ein eykasýning afturat av Móðir Sjeystjørnu - ein tón- leikamynd, verður í leikhús- inum hjá Grímu á Gamla Meiarínum í Tórsgøtu sunn- udagin tann 20. februar 2000 kl. 16.00. Leikurin, ið byggir á skaldsøguna hjá William Heinesen við sama navni, hevur verið sera væl umtókt- ur og hevur fingið sera góð ummæli. Áhugin at síggja leikin hevur verið sera stórur. Eykasýningar hava verið, bæði fyri skúlum og almenn- ar. Við tað, at spælt verður sunnudagin kl. 16, er sostatt enn møguleiki hjá avbygda- fólki at síggja leikin og sleppa til hús eftir sýning- ina. Tað verður iki farið á bygd við leikinum Móðir Sjeystjørna, men onkrir fyri- spurningar eru um at fáa leikin til útlandið. Atgongumerki konstar kr. 100,-. Leikurin viðgerð tey aft- urvendnadi menniskjansligu fyribrigdini, bardagan mill- um lív og deyða, tað tímiliga og tað æviga, dreym og ver- uleika, kærleika og vón og mangt, mangt annað. Sýningin sunnudagin verður avgjørt seinasta eyka- sýningin á hesum sinni, tí aðrar uppgávur bíða. Virksemi á Grímu er stórt, og veksur alsamt. M.a. skulu sýningarnar av barnaleiki- num »Eitt ross og annað« halda fram, bæði í Havn og á bygd. Eisini skulu sýning- arnar við einmansleikinum »Óndskapurin« halda fram á bygd. Seinast í hesum mánaðinum verður eisini framhald av skeiði í leikrit- askriving við Eyðun Johann- essen og Jørgen Ljungdal, dramatikara. Enn ein eykasýning Demokrati og semjur — breiðar og smalar DEMOKRATI er gamalt hugtak og umseta vit tað vanliga við fólkaræði. Hvussu demokrati best verður útint hevur verið tjakast um í øldir. Platon og Aristoteles hugleiddu um bestu demokratisku skipanina, ið útintu fólkaræði best. Endaligar niðurstøður fingust ikki. Tí verður demokratiska processin altíð »tann best møguliga« og ongantíð »tann besta«. Týskarin Robert Michels, ið livdi tvørtur um fyrra aldarskifti, kom til ta niðurstøðu, at í veruleikanum er tað ein lítil minniluti, ið stýrir einum stórum líkasælum meiriluta. DEMOKRATIIÐ hjá okkum er eitt sokallað um- boðsdemokrati, har vald umboð taka støðu fólks- ins vegna. Ein av veikleikunum við hesi skipan er, at fleiri ár eru ímillum, at hesi umboð blíva vald. Umboðini - politikararnir koma í hesum tíðarskeiði longur og longur burtur frá tí veruliga lívinum. »Ostaklokkuumhvørvið« í parlament- unum syrgja partvíst fyri hesum og fyri teir polit- ikarar, ið hava makt, hendir so tað, at teir verða umgyrdir av »ryggklapparum« og »ja sigarum« so enn truplari verður hjá hesum at merkja, hvat veruliga rørist í samfelagnum. Úrslitið verður so, at tað, sum skuldi verða fólkaræði og politikkur, blívir til matematikk. Tað altavgerðandi verður nú í »ostaklokkuverðini« meirlutar, breiðir og smalir, minnilutar smáir og stórir - snøgt sagt tal av tingmonnum. Hettar er so tann skipanin. SKIPANIN við frælsum fjølmiðlum er ein annar partur av okkara fólkaræði. Teir skulu fylgja við, um fólkaræðið veruliga virkar. Fjølmiðlarnir grunda sítt virksemi og sínar niðurstøður á alt tað, sum rørist og fer fram í samfelagnum, hvønn dag og hvørja løtu. Politiskar niðurstøður í fjøl- miðlunum kunnu ikki bert gerast út frá mate- matiskum útrokningum í tinginum - tá svíkja teir sína uppgávu í fólkaræðisligu skipanini. Í løtuni er størsta politiska málið okkara sam- starvsviðurskifti við Danmark. Eingin kann vera í iva um, at best var, um vit her heima kundu samst um eina skipan, sum øll kundu tikið undir við og liva undir. Okkara samráðingarleiðari til komandi samráðingar hevur leingi eftirlýst eina breiða semju í hesum spurningi. Semjan hann eftirlýsti er ímillum flokkar og tingfólk. Hann hevur longu eina semju sum er niðurfeld í samgongu- skjalinum. Helst man hann meta, at hendan semj- an er ov smøl at fara av landinum við. TAÐ sær út til at samgonguplattformurin í ríkis- rættarliga spurninginum ikki kann breiðkast í tinginum og enn og minni út ímillum fólkið. Í tí sambandi hevur verið víst á, at tað er grundar- lag fyri einari breiðari semju á øðrum plattformi enn tann, ið løgmaður longu hevur. Henda niður- støðan er gjørd út frá tí, ið politikarar formliga og óformliga føra fram og ikki minst tí, sum rørir seg út ímillum fólkið í hesum landi. Henda niður- støðu tykist at vera fallið onkrum fyri brósti, tí hettar ikki passar inn í kunngjørdu matematikkina í tinginum. HER skal tí bert verða viðmerkt, at tann »líka- sæli meirlutin«, sum Robert Michels tosar um, kanska ikki er so líkasælur, tá ið til stykkis kem- ur. Og tað er m.a. út frá hesum, at niðurstøður eru gjørdar í viðmerkingum í fjølmiðlunum.