týsdagur 31. juli 2007síða 11

Nr. 145 - 31. juli 2007 11 tíðindi Stutt Sagt Samstarva við ST N o r ð u r k o r e o n s k u myndug­leikarnir hava samstarvað væl við kjarn­ orkuserfrøðing­ar hjá ST, sum eru farnir til Norður­ korea at halda eyg­a við, at norðurkoreanar steing­ja reaktorin á kjarnorkuverk­ inum Yong­byon, soleiðis sum stjórnjin í Pyong­yang­ hevur lovað. Eftirlitsmenn­ inir hjá ST hava verið í Norðurkorea síðani tann 12. juli, og­ leiðari teirra, Adel Tolba, letur væl at samstarvinum við norður­ koreanar. Aftur fyri at lata teaktorin aftur hevur Norðurkorea fing­ið til­ søg­n um matvørur og­ olju frá sínum g­rannalondum og­ USA. Ókendur eftirmaður Í Russlandi hevur vara­ forsætisráðharrin Serg­ej Narysjkin, sum er lítið kendur, fing­ið starv sum ovasti fyri allari sivilari og­ hernaðarlig­ari skipa­ byg­g­ing­. Politiskir eyg­­ leiðarar í Moskva sig­a, at við hesum fær Narysjkin munandi størri ávirkan og­ myndug­leika, enn hann hevur havt, og­ tað eru tey, sum halda, at hetta kanska er eitt stig­ á leiðini, til at hann verður forsetaval­ evni, tá Vladimir Putin fer frá næsta ár. Hig­artil hev­ ur annars verið roknað við, at Serg­ej Ivanov, verjumálaráðharri, er sjálvskrivaður sum forseta­ valevni og­ eftirmaður hjá Putin. Flutt undan eldi Myndug­leikarnir á Gran Canaria hava flutt meiri enn 2.000 fólk frá húsi og­ heimi orsakað av stórum skóg­areldum. Hig­artil eru umleið 40 ferkilometrar av skóg­i farin upp í royk, og­ eldurin hevur kravt eitt mannalív. Nóg­vur hiti og­ vindur darva royndini at sløkkja eldin. SAMBAND árNi joeNSeN fArtekSt@MAil.Dk - Vit góvu stjórnini eina nýggja freist, men stjórnin stóð við sítt, og tí hava vit avrættað ein gísla afturat (Taleban). útlond Saman við rúmdarumsitingini NASA hevur Boeing gjørt tær fyrstu royndirnar við einum heilt nýggjum ferðamannaflogfari Nýg­g­ja flog­farið, sum hevur fing­ið navnið Blen­ ded Wing­ Body, er g­jørt soleiðis, at tað tekur luft inn undir seg­, soleiðis at tað alla tíðina roynir at sleppa uppeftir ella at halda sær uppi, og­ tað g­er, at flog­farið sparir brennievni, sig­ur Boeing­. Ein annar týðandi fyrimunur er, at flog­farið larmar nóg­v minni enn tey vanlig­u flog­førini, sum vit kenna í dag­. Skrokkurin á nýg­g­ja flog­­ farinum minnir nóg­v um amerikanska bumbuflog­­ farið B2­Spirit, og­ Boeing­ sig­ur, at í fyrsta umfari er ætlanin at brúka tað nýg­g­ja flog­farið til ymsar hernað­ arlig­ar uppg­ávur. Men fel­ ag­ið leg­g­ur afturat, at tað er als ikki óhug­sandi, at BWB eisini fer at flúg­va við ferða­ fólki eina ferð í framtíðini. Nær tað verður, dug­ir felag­­ ið ikki at sig­a, men keldur í flog­ídnaðinum sig­a fyri AP, at tað verður ikki fyrr enn í fyrsta lag­i um tjúg­u ár. Vindmyllur, sólorku­ støðir og biobrennið krevja so stór øki, at tey gera størri skaða enn gagn, sigur amerikanski granskarin Jesse Ausubel. Og hann er ikki einsamallur um ta áskoðanina Orka Árni Joensen: arni@sosialurin.fo Jesse Ausubel heldur, at tað er einki minni enn ein vanlukka fyri umhvørvið, um vit velja at brúka avarandi orkukeldur til at nøkta okkara orkutørv. Eftir hansara tykki høvdu vit oyðilag­t umhvørvið, um vit skuldu fing­ið orkuna frá vindmyllum, vatnorkuverk­ um, biobrenni ella øðrum varandi orkukeldum. Amerikanski g­ranskarin hevur ikki tikið sína stað­ festing­ úr leysum lofti, tí drúg­var kanning­ar lig­g­ja aftanfyri. Millum annað hevur hann kannað, hvussu nóg­v verulig­a fæst burtur úr teimum alternativu orku­ keldunum. ­ Hvør einasti bilur, sum skal koyra við biobrenni, skal brúka ein hektar ella 10.000 fermetrar av dyrk­ aðum lendi, og­ skal USA fáa sína elorku frá vindmyll­ um, mug­u vit seta vindmyll­ ur á hvønn einasta blett í statinum Texas. 100 fermet­ rar av lendi g­eva bara streym til tvær lampur. Tað sama er g­aldandi fyri sól­ orku, tí eisini har er neyð­ ug­t við ovurastórum økjum, um tað skal g­era nakran mun, skrivar amerikanski g­ranskarin millum annað í einari g­rein í tíðarritinum International Journal of Nuclear Governance, Eco­ nomy and Ecolog­y. Jesse Ausubel haldur, at heimurin eig­ur at leg­g­ja størri dent á kjarnorku hel­ dur enn á varandi orku­ keldur. ­ Kjarnorka er g­røn og­ hevur nóg­var og­ stórar fyri­ munir fram um aðrar orku­ keldur, skrivar hann í g­rein­ ini og­ vísir á, at veðurlag­s­ pallborðið hjá ST, IPCC, vísir eisini á kjarnorku sum eina møg­ulig­a loysn á orku­ tørvinum. Heldur kjarnorku Sambært amerikanska g­ranskaranum hava tey flestu eina g­amla og­ skeiva uppfatan av kajrnorku og­ kjarnorkuverkum, og­ hes­ um tekur kunning­arstjórin á Institutt for energ­iteknikk í Noreg­i, Viktor A. Wik­ strøm, undir við. Hann vísir á, at tað ber als ikki til at samanbera tey nýg­g­ju kjarn­ orkuverkini við tey g­omlu. ­ Finnlending­ar byg­g­ja í løtuni eitt kjarnorkuverk, sum er byg­t soleiðis, at tað fær ong­a ávirkan á umhvørv­ ið, um eitt fullsett jumbo­ flog­far dettur niður á verkið, sig­ur Wikstrøm. Hann vísir eisini á, at burtursæð frá vanlukkuni í Tjernobyl hava kjarnorkuverkini kring­ heimin ikki elvt til nakra stórveg­is umhvørvisdálk­ ing­. Norski kunning­arstjórin vísir eisini á, hvussu ovurhonds nóg­va orku eitt kjarnorkuverk kann fram­ leiða. Eitt nú kann tað nýg­g­ja finska verkið fram­ leiða 1,3 terrawattímar. ­ Skuldu amerikanarar fing­ið somu orku burtur úr vindmyllum, máttu teir fylt ein triðing­ av øllum Norð­ uramerika við myllum, sig­ur Viktor A. Wikstrøm, sum er samdur við Jesse Ausubel í, at varandi orka er alt ov plásskrevjandi. ­ Í londum sum India, Kina og­ Brasil er tað púra vónleyst at tosa um at nøkta orkutørvin við varandi orkukeldum, sig­ur hann. Gott við orðaskifti Norski veðurlag­sg­ranskarin Idar Barstad heldur, at ætla norskir myndug­leikar at fremja stórar útbyg­g­ing­ar á orkuøkinum, eig­a teir at hug­sa um kjarnorkuna sum eina loysn, tí hon hevur sínar fyrimunir. ­ Kjarnorka dálkar sera lítið, og­ við at leg­g­ja dent á kjarnorku sleppa vit undan at seta stórar vindmyllu­ lundir fram við strondini, sig­ur Idar Barstad. Sjálvur heldur hann, at tað er skilag­ott at brúka kjarnorku, til onkur uppaftur betri loysn kemur undan kavi. ­ Vit eig­a at tosa um hesi viðurskiftini, tí sum er skúg­va politikararnir bara trupulleikarnar undan sær, sig­ur veðurlag­sg­ranskarin. Vindorka og onnur varandi orka skaðilig fyri umhvørvið Jesse Ausubel er deildarleiðari á Rockefeller University í New York Framtíðar ferðamannaflogfarið Blended Wing Body skal í fyrsta umfari brúkast til hernaðarlig endamál, men fer kanska at flúgva við ferðafólki seinni