fríggjadagur 20. apríl 2001síða 12

gult23 cyan23 magenta23 svart23 22 Nr. 75 - 20. apríl 2001 gult22 cyan22 magenta22 svart22 Mannbjørn Jacobsen Við óumhugsaðu avblástr- inum av atkvøðuni, verða skuldi 26 mei, hjá løganni er fullveldiskósin fyribils sjálvvalgt bent av. Eisini eru helst grundir- nar fyri endaliga vali av landsstýrismøguleika í flokssamgongum til hetta landstýri, har ein møguleiki jú var, at Javnaðarflokkurin var innanfyri, nú nakað væl tiknar burtur. Samráts var fram til ein sjálvstýrislandsstýrismøgul eika, eins og í 1962, næsta sjávsstýrislandsstýri, sum nú í mun til fyrra, sum hevði vinnumál sum høv- uðsmál, tók sær sjálvstýris- mál sum høvuðsmál. Ætlanin er nú helst, at virka sum um Javnaðar- flokkurin er innanfyri aftur fyri smámolar á fullveldis- leið, so landsstýrissam- gongan situr seinasta ári út, og løgmaður varðveitir heitið av løgmaður í næsta sjálvstýrislandstýrinum eitt ár avtrat afturfyri, at blaka til Javnaðarflokkin stóra møguleika sín, at verða løgmaðurin, sum førdi Føroyar inn millum hinar tjóðirnar á jøvnum føti. Endurtøka av 1946 Í veruleika er sama hent sum í 1946 bara á ein eitt sindur annan hátt við nýggju møguleikanum, Heimastýrislógin gevur, aftanfyri. Høttandi danskt embætis og hernaðarvald eru ikki so nær statt longur, so ein føroyskur sambandspo- litikkara, tosandi 3 fjórð- ingar danskt og ein fjórðing føroysk kundi hella seg afturá tað og hálva seg yvir ein nýføðings Javnaðar- flokk, so onki framtaks- hugað, heldur ikki sosialt, progressivt - tað fór enn til Fólkaflokkin, seinni ný- stovnaða Tjóðveldisflokkin - var við honum og hann í ein mansaldur fall afturá sum samstarvsflokkur hjá ovur afturhaldssinnaða Sambandsflokkinum. Yvirflutningarnir, seinni blokkurin, eftir sum donsk kommunallóggáva varð avgjørd í stríði og samráð millum danskar flokkar í Fólkatinginum, komu nú við Sanbandsflokkinum og Javnaðarflokkinum, seinni í borgarligum møguleika millum Sambandsflokkin og Fólkaflokkin, yvirflutn- ingar til vinnulívið. Altíð við Sjálvstýrisflokkinum mitt ímillum og í landstýri. Serliga týdning fær hetta nú, at sjálvstýrissinnaðu Føroyar frá fyrr av eru nalvabundnar til danska statin í lønarluti, so her helst er frágreiðingin, hví løgmaður loypur frá atkvøðu, lýst fyri tveimum árum síðani, at verða glæsturligi endaróðurin í væl fyrireikaðari, eisini í kykmyndaupptøkum, sátt við Tjóðveldisflokkin, sum í hesi umbering uppgav loysingarorðing fyri full- veldi. Munurin er, at í 1946 stóðu Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin sam- an um, at hava atkvøðu um loysing, sum Fólkaflokk- urin, stóð tað til hann, hevði steðgað. Nú vildi Fólkaflokkurin upprunaliga hava atkvøðu, sambands- flokkarnir ikki, men nú donsk høttan búskapar og lønarliga eydnaðist eru s a m b a n d s f l o k k a r n i r áhugaðir og Fólkaflokkurin avlýsti fólkaatkvøðuna við grund í einari tilvildarligari hugsanarkanning hjá Dimmalætting og Fróð- skaparsetrinum. Tjóðveldisflokkurin stóð fast uppá atkvøðuna. Sjálvstýrisflokkurin fyrst eisini, so hevði hann hug at fella aftur á gamla lut sín mitt ímillum. Kristiligi Miðflokkurin í landstýri hevur her sam- svarandi støðu sum Sjálv- stýrisflokkurin við helling til Javnaðarflokkin. Høgru megin Sambandsflokkin Sambandsflokkurin var til sins at ganga við til eina sokallaða íslendska loysn, persónaluuniónina hjá Ís- landi í 1918 við avmarkað- um danskum luti í ávíst áramál. Hetta gav vón um, at vinna atkvøðu um eina samsvarandi føroyska skip- an í ávíst stytri áramál enn íslendsku við skipaðari og bundnari avskiping yvir ávís áramál av hjálanda og nýskaptu nýhjalandaleyvd- unum, so nýggj endalig atkvøða um loysing í veru- leika. Javnaðarflokkurin, sum onki serligt meinar í hesum máli - hann vil hava føroy- ingar at gloyma tað undir høttan um ákæri fyri høgranasjonalismu - kennir seg av Sambandsflokkinum noyddan út úr krókinum í málinum og skýtur upp einstakar yvirtøkir innan fyri ríkisfelagsskapin. Greitt er av gongdini í málinum, at ríkisfelags- skapurin í mun til hjá Sambandsflokkinum, sum hevur opnað møguleikan persónaluunión - uppruna- støðan hjá Fólkaflokkinum - hjá Javnaðarflokkinum er eitt meginreglumál. Tað skilst týðiliga av orðingum hjá J. Eidesgaard, sum er við uppá alt á loysingarleið bara tað er innanfyri ríkis- felagsskapin, heilt knív- hvast uppat. Her er hann tilreiðar avtrat - eitt sam- svar hinumegna við Tjóð- veldisflokkin -, at fara frá navninum ríkisfelagskapur og nevna somu støðu sjálvstýrislóg, á papírinum upprunastøðan hjá gamla sjálvstýrisflokkinum. So samanumtikið høttir ein løgin støða har allir luttakarnir í tjakinum um ríkisfelagsskapsmálið, her Sambandsflokkurin ikki má metast, at luttaka av sjálvsagdum orsøkum - talan er um, at loysa upp fyri ella avtaka hann og høttandi Sambandsflokkin sjálvan -, eru endaðir til høgru fyri sambandsflokk- in í málinum eftir stuttari tíð, um enn er galdandi at, at tosa ímóti føroyskum og føroyskum sjálvræði er høgravent, undirlegging undir danskt vald er høgra. Mørkini, nú verða sett upp, eru til høgru fyri persónaluuniónmøguleik- an. Nýskipan av sjálvstýriskreftunum Undanfýringin hjá Fólka- flokkinum, hann hevdi møguleika til tað nú, er møguliga skiljandi. Hann sær aftur eins og í 1946 møguleika fyri tapi fyri sær uttan at hann kann gera so nógv við tað, politiski raksturin kom nógv at liggja á vinstravenda Tjóð- veldisflokkinum, og grund- arlagið fyri virkinum hjá flokkinum høtt sum fólkaflokkur framum danska systurflokkin sum konservativur vinnulívs- flokkur. Viðbrekna semjan við miðflokkarnar um málið høttir við at fella afturá aftur sambandsmøguleikan hjá teimum og við tí, at alt grundarlagið undan málin- um fellur. Rætt av hesum møgu- leika, og serliga spjaðing nú millum Fólkaflokkin og Tjóðveldisflokkin, er eydn- ast landstýrinum at smíðja landstýrissamgonguna saman um eitt samsvarandi uppskot, sum av veljara- kanningini vrakaðu, við ávísum áramálsmunum og minni bindandi fyri kom- andi landstýrir, meiri veg- leiðandi, so atkvøða nú kemst undan. Helst hevði hon eins og í 1946 ført til vinning fyri uppskotinum um nú fullveldi, tá loysing. Fyri summar í sam- gonguni var tapmøguleikin møguliga sjálvan 14. sep- tembur ov høttandi útlit. Nýskipanarroynd av sambandskreftunum Samgongumøguleikin mill- um Sambandsflokkin og Javnaðarflokkin er so at siga ikki til staðar, tí Javnaðarflokkurin má halda seg uppat fullveldis- málinum, annars missur hann fleiri atkvøður til Tjóðveldisflokkin, og leggja sjógv millum seg og Sambandsflokkin við ósannførandi eftirglíðing- um sínum í málinum. Tað er serliga vandamikið fyri Sambandsflokkin, sum sær støðu sína sum luttakandi flokkur í føroyskum poli- tikki høttað. Verður fullveldi, er í hvussu so er ikki brúk fyri honum sum sambands- flokki, politiski høvuðslut- ur hansara festur í navna- skeltið, tó er brúk fyri einum liberalum flokki, um sjálvstýrisflokkurin ikki heilt upptekur hetta eins og í Týsklandi við frælsu demokratunum. Tað hevði verið besta skipanin og hevði nærkað okkum Ís- landi og Noregi. Tað liggur helst aftanfyri royndirnar at fella Edmund Joensen sum formann í flokkinum, í hvussu so er hesa seinnu roynd. Fyri hóligar kreftir í flokkinum spælir núverandi formaður stjórnarmøgu- leikan við javnaðarflokkin av hondum í roynd eins og Vinstra niðri, at køva og taka plássið hjá javnað- arflokkinum í umsiting og skúlum. Í Danmark er hetta av lítlum týdningi, teir skulu í samgomgu við konserva- tivu undir øllum umstøð- um. Hin møguleikin hevur ongantíð verið ein natúr- ligur danskur møguleiki, heldur ikki aðra staðir her um leiðir uttan í Føroyum orsakar av ríkisrættarligu støðu okkara sum land enn á markinum til hjálanda- støðu. Møguleikin Vendin í málinum vísir aftur, at Fólkaflokkurin er óálítandi sameindur í loysingarmálinum. Stóð tað til hann í 1946 var møgu- liga onki slíkt mál í dag. Ein av dønum sjálvvald dagføring av amtsstøðuni galdandi við lítlum møgu- leikin til íðiliga at stremba á fullveldismøguleika, tíansheldur loysing. Tað er hetta danir ætla aftur, og møguliga eydnast tað hesuferð við tosi teirra saman við Sambands- flokkinum um dagføring av Heimastýrisskipanin, sum tryggja skal "víddina í danska ríkinum", sum næstformanður Vinstra tók til á landsfundinum hjá Sambandsflokkinum. Tað hevur sjálvsagt ikki orsøk í, at frælsishugur ikki er í flokkinum stovnaður av stóru frælsispolitikkara okkara Jóanes Patursson, men er orsakað av serstaku politisku møguleikunum, sum inn á okkum kroysta Heimastýrisskipanin bjóðar við uppbýti í samband og sjálvstýri. Hon sum kloyvir okkara politisku mynd í tvey við vinstru síðu og høgru síðu á báðum støðum við høgrasamgongu yvir longri týðarskeið millum Fólkaflokkin og Sambands- flokkin óhugsandi - høgra, liberala, ella borgarliga møguleikan aðrastaðir- , men Sambandsflokkin víg- girðandi sosialistiska møguleikan. Tað hevur eisini í aðrar mátar verið við til at avmarka sosialu menning- armøguleikarnar í Føroyum samanborið við teir í hinum skandinavisku londunum, tí uppbyggingin av skúla og umsitingarverkinum ikki er egin roynd. Tað nógva av peninginum í okkara landi er ikki egin vunnin við tí menningarmøguleika, tað gevur, men er eins og gullskipini til Spania í miðøldini yvirflutningur uttan samsvar í arbeiði í egnað landi, sum óneyð- ugerð og máttloysisgerð egnu royndir. Berandi tjóðskapar kreftir aðrastaðir verða hjá okkum settar uttanfyri í staðin fyri lítið mettar kreftir, samstarvandi við hernaðarhersetingarvald. Møguleikin nú var at koma burturúr hesum, so Føroyar kom at venda rætt og fólk við alski til arbeiði og landi komu í rætta støðu, nikkudukkir og letingar í tí til egnaðari støðu ella á heilsufrøðisligan stats- stovn. Vantandi álit á seg sjálvan, vantandi sjálvvirð- ing førir til vantandi virð- ing fyri øðrum og sum týðiliga sæst í okkara støðu fyri egna landi. Hetta er møguleiki danir hava sæð fyri sær og ikki tolt, at teirra fólk í Føroyum var sett til síðis og lítismett í arbeiðsstøðu og tykn. Hugsandi kunnu hernað- armetingar spæla inn her, alt tosið um kalda kríggið og svørtu bók í huga, so teir hava møguleika at látast sum um vandi er enn fyri innrás av ikki verandi risa- veldi. Møgulig ávirkan á grøn- lensku menningina er helst í huga. Í Føroyum brast møguleikin av donsku ávirkanina av borgarliga partinum av fólkaflokkin- um eins og í 1946. Danir hava nátt at arbeitt seg inn á hann. Góð vón er um, at rákið ikki bendist av. Fólkaflokk- urin er sperdur av full- veldisrákinum, sum enn merkist. Tjóðveldisflokk- urin er enn í framgongd. Stórir bólkar í Fólkaflokk- inum fostraðir í fullveldis- tosi høtta við at fara yvir í stóra Tjóðveldisflokkin. Ein Wild West einmans- hertøka av einari danskari ljósareyðari miðstætt í Før- oyum framt av danska statsmálaráðharranum, bendir ikki rákið av, heldur umvent. Føroyingar lata seg helst í minni mun ikki ræða í dag enn teir gjørdu í 1946. Tað er ikki danska peninginum til Føroyar fyri at takka, hann er próv- grundin hinvegin, men tjóðskaparliga sjálvkensl- an, ment í uppgerð við hesa uppgávukonugongu ár av ári. VIÐMERKINGAR Samhaldsfast afturhald TÍÐINDASKRIV Kvinnufelagið Sum áður fráboðað fara limir Kvinnu- felagsins av og á at leggja fram bøkur av samfelagsligum og hugmyndafrøðiligum slag, bøkur, ið tær meta serliga áhuga- verdar og spennandi. Tað verður Ann Rose Amorass, fysio- terapeutur, ið fyrst fer at greiða frá og leggja upp til kjak um bókina hjá franska sosiologinum Pierre Bouerdieu. Bókin eitur í danskari týðing »Den masku- line Dominans« og kom út í 1999. Hesin fundur verð- ur í Mettustovu mánakvøldið tann 23. apríl kl. 20. Kjak- fundur í Mettu- stovu Dartsambandið skip- aði á páskum fyri síðstu einstaklinga- kappingini hetta kappingarárið. DART Tíðindaskriv Páskaaftan luttóku 17 leik- arar í einmansleiki. Ovasti leikarin á styrki-listanum, Remy G. Hansen, tapti longu í fjórðingsfinaluni 4- 2 móti Jackie Joensen og Jackie megnaði í hálv- finaluni eisini at vinna á næstovasta leikaranum á styrkilistanum, Henrik Pedersen, úrslitið av hesum dystinum varð 5-3 til Jackie. Í hinari hálvfinaluni vann Alvin Egholm 5-3 á Poul Poulsen og hóast Jackie hevði sligið tveir av stórfavorittunum út, so var tað ikki nokk til at vinna finaluna. Alvin vann finaludystin trygt 6-1. Parkappingin 2. páskadag møttu 14 pør til kappingina í tvímans- leiki. Alvin Egholm/Sune Rasmussen megnað sum oftast at spæla seg til hálv- finaluna og tað megnaðu teir eisini hesuferð. Teir møttu í hálvfinaluni Henrik Pedersen/Flemming Hansen, sum vanliga ikki spæla saman, men tó vóru millum sterkastu pørini henda dagin. Hesin dystur- in var sera spennandi og tað var ongantíð meir enn eitt sett á muni. Fleiri av settunum vóru sera góð - heilt niðri á 14 og 15 pílum. Henrik & Flemming vóru meir av- gjørdir, tá settini skuldi “lukkast” og tí vunnu teir eisini dystin 5-4. Henrik hevði í hesum dystinum tríggjar útgangir omanfyri 100. Petur Grønagarð/Henn- ing Thomsen eru vanliga at síggja í hálvfinalunum og hesaferð var einki undan- tak. Teir møttu Jens Petur Poulsen/Elias Mikkelsen í einum rættuliga jøvnum dysti, sum endaði við ein- um 5-3 sigri til Jens Petur & Elias. Í finaluni var rættuliga stórur munur, so tað kom ongantíð spenningur í. Henrik & Flemming gjørdu skjótt av og vunnu 6-2. Á tekstvarpinum Allir vinnararnir fingu steyp og heiðursmerkir frá Føroya Banka og vunnu sær samstundis týdningar- mikil stig til styrkilistan, sum er at síggja á tekst- varpssíðu 230. Seks teir ovastu leikarar- nir á styrkilistanum fara 28. og 29. apríl til Danmarkar at luttaka í København Open. Kappingarárið her heima endar um vikuskiftið við FM-kappingini í Róð- rarneystinum á Argjum. Nr. 75 • fríggjadagur • 20. apríl 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Føroya- meistarar Dreingir 10 hjá Neistanum hava í vetur ognað sær føroyameistaraheitið í sínum aldursbólki. Vit hava fingið hesa myndina sendandi av teimum. Eitt sindur um, hvussu lutakastið í kappingini um Løgmanssteypið kann fara at laga seg fríggjamorg- unin LØGMANSSTEYP Jákup Mørk Lutakastið til fjórðings- finalurnar í kappingini um Løgmanssteypið verður fríggjamorgunin. Vit skrivaðu í týsdags- blaðnum nakað um, hvussu hetta fór fram, men av tí at ein lítil villa tá var komin í, skulu vit her taka saman um aftur reglurnar fyri lutakastin- um. Kunnu hittast aftur Sum kunnugt eru átta lið komin víðari, og tey av hesum, sum hava staðið seg best í bólkaspælin- um, fáa í fjórðingsfinal- uni fyrimun av heima- vølli. Tey fýra eru B68, HB og NSÍ, ið hava vunnið sínar bólkar, og so KÍ, sum gjørdist besti tvey’arin í bólkaspælin- um. Í týsdagsblað okkara skrivaðu vit, at lið, sum hava verið í sama inn- leiðandi bólki, ikki kunnu hittast í fjórð- ingsfinaluni, men hetta er tó ikki heilt rætt. Reglurnar hjá FSF fyri lutakastið eru so- ljóðandi: »Nr. 1 og 2 úr hvørjum bólki saman við tveimum teimum bestu 3’arunum (8 lið) fara víðari til fjórðings- finaluna, 1’ararnir og besti 2’ari verða koyrdir í pott A og hini liðini í pott B. Síðan verður trekt úr potti A og fáa liðini heimavøll. Síðan verður trekt úr potti B, og ansa verður eftir, at 1’ari og 2’ari úr sama bólki ikki møtast. Hetta merkir sostatt, at tað ber til hjá teimum báðum trý’arunum, sum eru komnir víðari í kappingini, at draga tað liðið, sum endaði fremst í sama bólki, og gerast møguleikarnir við luta- kastinum tí eitt sindur meira fjølbroyttir, enn vit høvdu gjørt teir týsdagin, og skulu vit seta møguleikarnar up niðanfyri. B68 og KÍ kunnu draga øll liðini úr Potti B, t.v.s. ÍF, GÍ, B36 ella VB. HB fær heimavøll móti antin ÍF, B36 ella VB, meðan gestirnir í Runavík verða ÍF, GÍ ella B36. Lutakastið Seinasta kappingin Alvin Egholm og Jackie Joensen gjørdust ávíkavist nr. 1 og nr. 2 í einmansleiki Aftast f.v. Torkil Thomsen, Erik Abrahamsen, Heiðrikur Kristjansson, Rói Olsen, Fríði Jensen, Helgi Ziska, Rúni Bláfoss, Nicolaj rasmussen og Svanna Hanusardóttir, venjari Fremst f.v. Einar Martin Jacobsen, Heini Andreasen, Rógvi Holm, Kriss Finnbjørn Dam Poulsen, Sonni H. Frederiksen, Bjørn Djurhuus