týsdagur 24. apríl 2001síða 6

Nr. 77 - 24. apríl 2001 11 gult11 cyan11 magenta11 svart11 10 Nr. 77 - 24. apríl 2001 gult10 cyan10 magenta10 svart10 Nýtt apotek verður í næstum bygt í Runa- vík. Bygt verðurí framhaldi av heilsu- miðstøðini HEILSUVERK Edvard Joensen Runavík: Um stutta tíð verður farið undir at byggja fjórða apotekið í Føroyum. Tað verður bygt í Runavík og fer at kosta eina átta milliónir krónur. Nýggja apotekið, sum talan er um at byggja, verð- ur bygt upp í heilsumið- støðina í Runavík. Sostat verður talan um at fáa skipað alt heilsuumhvørvið á staðnum sum eina heild, sigur Heri Mørkøre, lands- apotekari. Hann sigur, at fyrireik- ingarnar eru komnar heilt væl áleiðis. Tekningar eru lidnar, og aðrar fyrireiking- ar eisini. Kostnaðarmeting er um at vera liðug, og mett verður, at apotekið fer at kosta einar átta milliónir krónur, sigur hann. Tað verður helst lkárt at byggja um nakrar heilt fáar mán- aðar. Apotekið í Runavík verður ikki latið upp sum eitt liðugt apotek soleiðis beinanveg. Tað vil siga, at heiligvágsframleiðsla verð- ur helst ikki beinanveg, sigur Heri Mørkøre, lands- apotekari. Men bygning- urin verður gjørdur soleið- is, at hann er klárur til tess, tá tann tið kemur. Og við teirri gongd, sum er í løtuni, væntar lands- apotekarin ikki, at tað verður ræittiliga leingi, til tíðin er búgvin at hava eitt rættiligt apotek í Runavík eisini. Tjaldurs Apotekið hevur havt eina søludeild í Runa- vík, og tørvur er avgjørt á henni, hava royndirnar víst. Gongdin her hevur verið tann, at heiligvágurin er umbiðin av læknanum og framleiddur í Havn. Síðan er hann sendur til Runa- víkar seinnapartin og heint- aður har. Umframt koma so allar tær vanligu hond- keypsvørurnar, fólk brúka. Landsapotekaarin sigur, at gongdin hevur verið, at eisini alt fleiri fólk úr norðara parti av Eysturoy hava brúkt søluna í Runa- vík, tí tað er skjótari at fara tann vegin, enn at fara til Havnar. Apoteksverkið í Føroy- um er alment og kann sum so ikki samanberast við eitt nú tað danska. Í Danmark eru privat apotek, sum lata heiligvág til privatfólk, meðan amtini eiga tey so- nevndu sjúkrahúsapotekini, sum lata til sjúkrahúsini. Í Føroyum verður alt latið frá sama stovni. Tað ger so eisini, at føroyska apoteks- verkið hevur skyldu at senda heiligvágin ókeypis hagar, hann ikki kann heintast av einum apoteki ella sølustaði. Eitt nú út- oyggjarnar. Við at hava eitt sølustað í Runavík, har fólk sjálv koma at heinta heiligvágin, hevur apotekið spart væl at portoútreiðslum, eins og fólk eisini hava fingið sín heiligvág skjótari, enn um hann varð sendur við posti. Til dømis kann ein sjúk- lingur í Oyndarfirði biða um penicillin frá læknanum mánamorgun. Læknin bið- ur um heiligvágin frá apo- tekinum, sum sendir hann til Runavíkar seinnapartin, har hann kann heintast við tað sama. Skuldi apotekið hinvegin sent heiligvágin við postin- um, var hann ikki í Oynd- arfirði fyrr enn týsdagin. Tað eru í løtuni trý apo- tek í Føroyum. Tjaldurs Apotek umframt Norðoyar- og Suðuroyar Apotek. Tey bæði apotekini í Klaksvík og á Tvøroyri er umleið líka stór, meðan Tjaldurs Apotek aftur er fimm ferðir so stórt sum tey bæði, sigur landsapotekarin. Nýtt apotek í Runavík Sølustaðið, sum Tjaldurs Apotek hevur í Runvaík, verður skjótt avloyst av einum nýggjum apoteki Mynd: Edvard Joensen – Tað er neyðugt at kanna fiskivinnuna út í æsir útfrá einum samfelagsligum sjónarmiði, heldur Bogi Mortensen, formaður í Økis- menningarnevndini FISKIRÆTTINDI OG ØKISMENNING Áki Bertholdsen – Kemur fiskivinnupo- litikkurin fyrst inn á skeiva kós, verður tað ómøguligt at venda við. Tí er tað neyðugt at kanna støðuna væl og virðiliga, áðrenn kósin verður stungin út í kortið. Tað heldur Bogi Morten- sen, ið var formaður í økismenningarnevndini, sum herfyri handaði lands- stýrinum eitt drúgt álit um støðuna og framtíðarútlitini hjá teimum ymsu økjunum í landinum. Og nú Jørgen Niclasen, fiskimálaráðharri, hevur gjørt eina frágreiðing um, hvussu hann heldur, at fiskivinnupolitikkurin skal vera, hevur hann lagt stóran dent á, at reiðarar skulu hava so fríar ræsur sum gjørligt at keypa og selja fiskiloyvi. Eftir hansara áskoðan, fer tað at føra við sær, at flotin fer at laga seg til tað tilfeingi sum er, og tað fer sostatt eisini at bøta mun- andi um rakstrarúrslitið hjá flotanum, tí tað fara at vera færri skip og tískil meiri fiskur til hvørt skipið. Hesum er Bogi Mort- ensen ikki treytaleyst samdur í. – Tað er onki at ivast í, at fiskiloyvi hava havt, og framvegis hava stóran týdn- ing fyri útjaðaran í Før- oyum. Hann heldur, at tað er ringt at hugsa sær, hvar Suðuroyggin hevði verið í dag, um hon ikki hevði havt tað fiskivinnu, hon hevur havt. – Hetta hevur ikki bara týdning fyri sjálva fiski- vinnuna. Men tað elvir somuleiðis eisini til nógv annað virksemið, at skip koma til eitt pláss at av- reiða. Tað fylgir nógv annað virksemi ið kjalar- vørrinum á skipunum, tí tað gevur bæði smiðjum, trol- virkjum, radiomekanik- arum, arbeiðsfólki á landi o.s.fr., o.s.fr., arbeiði. – Tað avleidda virksemið er nógv og tað er ongin ivi um, at fiskiskipini eru eitt veldugt íkast til tey ymsu lokalsamfeløgini í Føroy- um. Bogi Mortensen sigur, at tað vísir seg, at skipini aloftast koma inn har tey hoyra heima, at avreiða, um tað yvirhøvur ber til. – Skip úr Suðuroy av- reiða í Suðuroynni, eitt nú til uppboðssøluna í Vági, og so kunnu virki aðra- staðni keypa fiskin haðani. Hann vísir eisini á, at skipini leggja stóran dent á at avreiða har, manningin er frá, tí tað gevur teimum eina løtu eyka heima. – Eitt nú er samferðslan til og úr Suðuroynni so vánalig, at skulu skip úr Suðuroy avreiða aðrastaðni, er stórur møguleiki fyri, at manningin ikki sleppur heim, fyrrenn seint um kvøldið og noyðist avstað aftur tíðliga morgunin eftir. Vandi fyri miðsavning Bogi Mortensen ivast ikki í, at fáa reiðarar fríar ræsur at keypa og selja fiskiloyvi, fer tað at økja um vandan fyri at fiskiloyvini verða miðsavnað. –Vit mugu síggja í eyguni, at kapitalurin er miðsavnaður. Tí er eisini vandi fyri, at fiskirættindini verða miðsavnað. Tí heldur hann, at tað hevur stóran týdning, at vit gera okkum púra greitt, um hetta er tað rætta. Og hann heldur, at fyri at finna útav tí, mugu nógv fleiri kanningar gerast um støðuna, enn tað eru gjørdar higartil – Tað er ikki nóg mikið at taka fiskiflotan burturúr heildini og viðgera hann fyri seg sjálvan. Tað er ikki sagt, at tað, sum er tað besta fyri teir einstøku reiðararnar, eisini er tað besta fyri samfelagið, sum heild. –Tí er tað sera neyðugt, at vit viðgera fiskivinnuna útfrá einum samfelags- ligum sjónarmiði og ikki bara útfrá einum ísolerað- um, vinnuligum sjónar- miði. Tað skerst ikki burtur, at bæði fiskivinnufrøðingar og búskaparfrøðingar hava mælt til, at reiðarar fáa fríar ræsur at keypa og selja kvotur. – Men eg haldi eisini, at teir hava viðgjørt málið útfrá einum isoleraðum, vinnuligum sjónarhorni. Men eg haldi, at tað skal meiri til fyri at taka tað røttu avgerðina. Tað er neyðugt at seta fiskivinn- una í ein samfelagsligan samanhang og tá kann tað væl henda, at myndin sær øðrvísi út. Hann vil ikki við hesum siga, at hann heldur, at fiskiloyvi skulu býtast út á økir. – Men eg haldi avgjørt, at tað er neyðugt at viðgera fiskivinnuna, sum er okk- ara høvuðsvinna, útfrá ein- um samfelagsligum sjónar- miði. Og í tí sambandi skulu eisini vinnulig og økismenningarlig atlit takast. Og tað heldur hann, hevur avgerandi týdning at gera, áðrenn avgerandi stig verða tikin - ikki minst tá ið tað eisini er staðfest, at fiskiríkidømið er ogn Føroya fólks. – Leggja vit fyrst á skeiva kós, er tað vónleyst at rætta skútuna aftur. Standa vit um 10 ár og eru komin til ta niðurstøðu, at tað var skeivt at geva leyst at keypa og selja fiskirættindi, kanska tí at øll fiskiloyvini eru mið- savna, verður tað vónleyst at venda gongdini aftur og at lóggeva fiskiloyvi út aftur á tey ymsu økini í landinum. Vit vita av royndum, at tað ber ikki til, sigur Bogi Mortensen. – Tí heldur hann at tað er avgerandi neyðugt, at málið verður lýst út í æsir, áðrenn nøkur stig verða tikin. – Tað er neyðugt at bygnaðurin í fiskiflotanum, sum hann er nú, verður lýstur út í æsir. Samstundis mugu nágreiniligar kann- ingar setast í verk av, hvørjar avleiðingar tað fer at fáa fyri samfelagið, um vit fara hendavegin, ella hinvegin við fiskivinnu- politikkinum. Hann vísir m.a. til kjakið, sum nú hevur tikið seg upp um almenna umsiting. – Taka vit almenna um- siting burturúr heildini, og meta hana fyri seg, er tað kanska effektivast, at hon øll liggur í Havn. Men sam- stundis er niðurstøðan, at samfelagsliga er tað betri, at hon er spjødd út um landið. Tí eru nakrar upp- gávur tiknar frá miðfyri- sitingini og lagdar út til kommunurnar, og framyvir fara helst fleiri málsøki sama veg. Vil hava betri grundgevingar Formaðurin í Økismenn- ingarnevndini trýr heldur ikki rættiliga uppá, at tað fer at føra til eitt so nógv betri rakstrarúrslit, um reiðarar sleppa at keypa og selja kvotur, sum teir vilja. – Ein kanning hjá Farec hevur júst staðfest, at føroyski fiskiflotin er væl rikin afturímóti tí norska og tí íslendska fiskiflotanum. Bogi Mortensen vísir eisini á, at tað er ongin loyna, at undirleverandørar av ymsum slag, eitt nú skipasmiðjur, og aðrir við, hava sett pening í nógv skip. – Tað skerst ikki burtur, at tað bindur skipini í ein ávísan mun. Og tað, at skipini eru bundin at ávís- um undirleverandørum, er ikki nakað, sum fremur tann besta raksturin. Hann heldur tí, at skal tað gevast leyst at keypa og selja fiskiloyvi, skulu betri grundgevingar til, enn tað, at tað fer at føra við sær, at tá fer flotin at verða so nógv betri rikin, enn hann er nú. Ikki ráfiskabýtið umaftur Fyri út ímóti 20 árum síðani skuldi eitt ráfiska- býti setast í verk í Før- oyum, so at hvørt øki í landinum skuldi hava rætt til eitt ávist tonsatal av fiski. Men tað gekk ikki leingi. Bogi Mortensen heldur, at verður niðurstøðan, at tað er rætt at leggja fiski- loyvi út á økini, kann tað á ongan hátt samanberst við ráfiskabýtið. – Eg taki ikki undir við eini skipan sum ráfiska- býtið var, tí tað er ikki til bata fyri nakra framleiðslu, ella prís. Tá er tað øðrvísi at leggja fiskiloyvini út á økini, tí tað ávirkar ikki kappingina um fiskin á landi, tí hvør sum helst kann keypa fiskin, sigur Bogi Mortensen. Í dag verður aðal- orðaskifti á tingi um fiskivinnupolitikkin í Føroyum í framtíðini. Fiskivinnuráðið heldur ikki, at vit kunnu bænta kollveltandi broytingarnar AÐALORÐASKIFTIÐ Áki Bertholdsen Á tingfundi í dag fer Løg- tingið at hava aðalorða- skiftið um frágreiðingina, sum Jørgen Niclasen her- fyri legði fram um fram- tíðar fiskivinnupolitikkin. Jørgen Niclasen sigur, at endamálið við frágreið- ingini er at birta upp undir eitt fiskivinnupolitiskt orðaskifti. – Frágreiðingin er ætlað, sum ein stevnuskrá fyri framtíðina, ið saman við niðurstøðunum frá orða- skiftinum í Løgtinginum, verður grundarlagið undir at seta fiskivinnupolitisku kósina framyvir, sigur Jørgen Niclasen Ikki kollveltandi broytingar Fiskivinnuráðið hevur havt frágreiðingina til viðgerðar og tað heldur ikki, at lagt verður ikki upp til koll- veltandi broytingar í fiski- vinnupolitikkinum. – Hetta er ein frágreiðing, sum “signaliserar stabilitet”, heldur Ráðið. Fiskivinnuráðið metir, at tilfarið er eitt gott yvirlit yvir, hvørjar reglur og við- urskifti annars eru galdandi í fiskivinnuni. Í onkrum broti kann tó vera eitt sindur trupult at finna greiðu á, hvat ið er galdandi reglur, og hvat er stevnumið. Á hesum fundinum í Fiskivinnuráðnum vóru Maria F. Róin, sum er formaður, Marita Rasmus- sen, sum umboðar Rá- fiskakeyparafelagið, Óli Jacobsen fyri Fiskimanna- felagið), Auðunn Konrads- son fyri Meginfelag Út- róðrarmanna, Gunnbjørn Joensen, sum umboðar Reiðararfelagið og Osmund Justinussen, ið eisini umboðar Reiðararfelagið, umframt Eyðfinn Finnsson, sum er skrivari hjá ráðnum. Ikki semja Fiskivinnráðið sigur, at í ráðnum var serligur áhugi fyri tí, sum stendur um rættindini at keypa og selja fiskirættindi. – Semja er ikki í ráðnum um umsetiligheit, onkrir limir vilja hava størri umsetiligheit, aðrir ikki, onkur limur tekur undir við uppskotinum um, at markið fyri umsetiligheit millum bólkar verður flutt úr 40 tonsum niður í 15 tons, onkur mælir til, at einki mark skal vera fyri umsetiligheit millum bólkar, meðan umboðið fyri Meginfelag Útróðrar- manna mælir til, at markið verður flutt uppá 110 tons soleiðis, at skott verður millum útróðrarflotan og skipini, sigur Fiskivinnu- ráðið. Annars sigur Fiskivinnu- ráðið, at fiskivinnan á landi tekur fult út undir við at størri dentur verður lagdur á gransking og menning , og at vinnan sær fram til at síggja fiskivinnupolitikkin á hesum øki verða framdan í verki. Tó vísir ráðið á, at biotøkni, sum helst er eitt vakstrarøki í fiskivinnuni framyvir, ikki er nevnt í frágreiðingini Fiskiloyvi hava stóran týdning fyri útjaðaran – Tað er ikki nóg mikið at taka fiskiflotan burturúr heildini og viðgera hann fyri seg sjálvan, tí tað er ikki vist, at tað, sum er tað besta fyri teir einstøku reiðararnar, eisini er tað besta fyri samfelagið, sum heild, sigur Bogi Mortensen, sum var formaður í Økismenningarnevndini Ikki kollveltandi broytingar