hósdagur 4. oktober 2007síða 6

6 tíðindi Nr. 192 - 4. oktober 2007 Nógvir av tekstunum í triðja nummarinum av tíðarritinum Ven­ cil mala um vanliga gerandisdagin. Hesin er tó ikki keðiliga gráur, men heldur trøllsliga grá­ beintur, og burtur úr gerandisligum smálutum rísur hugtakandi list SkaldSkapur Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eftir eitt drúgt arbeiðslív í postverkinum fær ein mað­ ur sær í loyndum arbeiði í einum djórahandli, meðan ein annar leitar eftir íbúð á svarta kjallaramarknaðinum í Havn. Í London situr ein maður í einum undirgrund­ artoki, í Miðeystri finnur ein eldri maður sær konu, og ein kvinna rennur á ein­ ari føroyskari rennibreyt. Vencil triði, ið júst er kom­ in út, er sum eitt loyndarfult skrín, har nógv ymisk og kanska púra vanlig lív eru pakkað niður í eina lítla før­ oyska bók. Men sum hesi lív lata seg upp í skaldligum hami, eru tey alt annað enn vanliga keðilig. Í nýggja Ven­ cil verður grái gerandisdagur­ in næstan grábeintur, og ger­ andisting sum grønertrar, gularøtur, akvariumfiskar, pappír og saksar verða ræð­ andi gandakend. Serliga eru tað stuttsøg­ urnar hjá Sámali Kristiani Jacobsen, Sólrun Michelsen og Oddfríða Marna Rasmus­ sen sum saman við yrking hjá Hanusi Kamban lýsa upp­ stegðað menniskjalív, meðan tekstirnir hjá Tóroddi Poul­ sen og Ron Padgett lýsa, hvussu listin sprettir úr júst tí gerandisliga sjabbinum. Trøllbundin parløg Í stuttsøguni »Eg beri so nógv« hjá Oddfríða Marna Rasmussen liggur alt í fastari legu, hvør dagur hjá Harra Rubeksen er líka, og konan snorkar á sama hátt hvørja nátt. Grái gerandisdagurin er beinleiðis trøllsligur, og Harra Rubeksen vil flýggja. Men spennandi ævintýr eru tíverri ikki til, og lívs­ uppgerðin endar við einum skemtiligum antiklimaksi. Stuttsøgan, Marrumyndir, hjá Sámal Kristian Jacobsen er eisini um eitt par, sum hev­ ur mist samband við hvønn annan. Maðurin hyggur at konu ella gentu síni, sum situr og klippir páppírsmynd­ ir á køksgólvinum. Hann er á veg út at hyggja eftir einari íbúð, og sum vanligt er í Før­ oyum, er tað ein kjallaraíbúð, hann skal hyggja eftir. Men hetta er ikki bara ein vanlig íbúðarframvísing, men held­ ur ein niðurgongd til eitt voodookent marruland. Fastlæsta traðkilagið Blandingin av tí gerandisliga og óveruliga sermerkir eis­ ini stuttsøguna hjá Sólrun Michelsen, men í einum heilt øðrum formi. Vit eru á lívsins rennibreyt, har øll renna runt og runt. Her eru børn sum spæla blunda og krógva, ungar gentur í leyst­ bundnum stjørnumynstr­ utum troyggjum, ungar kvinnur við týdningarmikl­ um størvum og húsum, sum kosta eitt lív og lívsklókar eldri kvinnur. Frásøgufólkið rennur seg ígjøgnum lívið og ikki fyrr enn í móti end­ anum spyr hon seg sjálvan, hví hon rennur, og hví hon rennur eftir einari fast­ lagdari breyt. Hanus Kamban kemur inn á sama tema í aðrari av yrkingum sínum. Persónurin ferðast í undirgrundartoki í London, meðan hurðar og møguleikar flúgva fram við. Eins og kjallaraíbúðin hjá Sámal Kristian Jacobsen er undirgrundartokbreytin meira enn bara eitt hol í jørð­ ini. Við minnum um millum onnur Sylviu Plath og Arthur Koestler, sum bæði gjørdu sjálvmorð, berjist hann ímóti mótloysinum, men hóast tokið fer við rúkandi ferð, flytur persónurin seg í veru­ leikanum ikki úr stað. Vónríka hugflogið Í fleiri tekstum verður ró fram undir, at vónin býr, har deyðin og vónloysið førir til eina nýggja byrjan. Og mitt í myrkrinum ber til at skapa ljós við at síggja og seta orð á alt tað dapra. Í yrkingini hjá Hanusi Kamban liggur vónin í listar­ ligu eygleiðingi. Persónurin í London fer ikki í holt við lívið, men hann ynskir at eyg­ leiða alt: mammur geva børn­ um matpakkar á Hampstead Heiði, og pápar hjálpa synum at spæla við drekar á Prim­ rose Hill. Og í eygleiðingi av nýggjum lívi liggur nýggj vón. Yrkingarnar hjá Ron Padgett – sum annars hava uppiborið eina grein fyri seg – kunnu lesast sum livandi dømi um, hvussu listin gevur gerandisdegnum nýtt lív við at sorla hann sundur í smálutir. Eins og kvinnan í stuttsøguni hjá Sámal Kristi­ an Jacobsen pettar Padgett marrunar sundur og setur tær saman aftur sum list. Í niðurskrivaði fyrilestrin­ um við stuttliga undirheitin­ um »tá tú hevur tikið fep­ urin, hevur tú longu tað at skriva um« hugleiðir Tór­ oddur Poulsen um samband­ ið millum gerandisligir ræðuleikar, undarligir dreymar og góðar yrking­ ingar. Og eisini her hómast vónin í kreativu mótstøðuni móti fastlæstu siðvenjuni. Hann minnist millum annað eina stranga lærarindu úr barnaskúlanum: »Minnist eina aðru ferð í rokning; tá royndi merin at trútta niður í okkum, at tað eitur ikki fýrakantað, tað eitur fýrskantað. Tá letur í einari annars rættiliga smædn­ ari gentu: hálvfemskantað! Og tá kom fanin aftur í gomlu og klask! klask! og klask! og enn einaferð klask! og klask! Gentan fekk fleiri lúsingar, meðan gamla rópti fýrskantað! hoyrir tú! klask! klask! fýrskantað!« børnini skreiða við málinum sum sletu á gomlum kava Tóroddur Poulsen Gandakendi gerandisdagurin Í nýggja Vencil verður grái gerandisdagurin næstan grábeintur, og gerandisting sum blómur, grønertrar, akvariumfiskar og saksar verða ræðandi gandakend Nýtt savn Í morgin kemur næsta yrkingasavnið hjá Bergi Rønne Moberg í bókabúðirnar. Tað hevur fingið heitið Ongar planir fyri næsta sunnudag og kemur út á Mentunnargrunni Studentafelagsins. Yrkingarnar hjá Bergi Rønne Moberg hava sterkan einstaklingsdám, har trúnaður og fremmandagering er eitt høvuðstema. Vencil framløga flutt Almenna framløgan av skaldskapartíðarritinum Vencili, sum lýst varð at verða í Miðlahúsinum fríggjadagin 5. oktober kl. 17, verður í staðin hinumegin Tórsgøtu, í Sigmundarstovu á Hotel Tórshavn/Hvonn sama dag, somu tíð. Eitt spildurnýtt kvæði er í nýggja Vencili, og tí er nokk so natúrligt, at framløgan verður í Sigmundar­ stovu. Umframt at farið verður upp á gólv at kvøða nevnda kvæði, fara rithøvundar at lesa upp bæði yrkingar og stuttsøgur úr nýggja Vencili. Hansina Iversen hevur annars gjørt permuna, og er hon gjørd á Grafiska verkstaðnum í Havn.