mánadagur 8. oktober 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 194 - 8. oktober 2007 Tordur J. Niclasen, borg­arstjóri í Eið­is kommunu og­ Odd­ mar Færø, tannlækni, hava skrivað­ undir sáttmála, sum tryg­g­j­ ar børnunum í Eið­is kommunu reg­lulig­ar kanning­ar og­ við­g­erð­ Heilsa Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í langa tíð hava børn og ung í Eiðis kommunu so at siga ligið í tannlæknaloysi. Men nú eru hesi viður­ skif­ti komin upp á pláss af­t­ ur. Tann 1. oktober undir­ skrivaðu borgarstjórin í Eið­ is kommunu, Tordur J. Nic­l­ asen og Oddmar Færø, tann­ lækni, sáttmála um reglulig­ ar kanningar og viðgerð. Borgarstjórin sigur við Sosialin, at sáttmálin soleið­ is tryggjar børnum og ung­ um í Eiðis kommunu reglu­ liga viðgerð tvey tey næstu árini. ­ Tannlæknin f­er at húsast á tannlæknastovuni í Hval­ vík, sum vit hava selt Odd­ mari Færø. Tordur J. Nic­lasen sigur, at sáttmálin millum partar­ nar kemur í gildi beinanveg­ in. ­ Vit f­egnast um hesa avta­ lu, sum nú kemur børnum og ungum í kommununi til góðar longu f­rá 1. oktober, sigur borgarstjórin í Eiðis kommunu. Ein 50 ára gamal maður í Svøríki hevur ef­tir øllum at døma skotið tveir dreingir við høglbyrsu. Dreingirnir hava í langa tíð happað 19 ára gamla og brekaða sonin hjá manninum Hendingin f­ór f­ram í Karlskrona seinasta viku­ skif­tið. Sum skilst, hava dreingir­ nir happað 19 ára gamla og brekaða sonin hjá tí 50 ára gamla. Hetta f­ekk sera álvarsligar avleiðingar. Ein 15 ára gam­ al drongur læt lív av skotum úr høglbyrsu, og ein 16 ára gamal er álvarsliga særdur. Tað er svenska tíðinda­ stovan TT, sum bar tíðindi­ ni. Løgreglan hevur tikið ein 50 ára gamal mann í sambandi við tilburðin, og hesin er nú mistonktur í málinum. Tað var ein í f­ami­ ljuni hjá tí handtikna, sum boðaði f­rá tilburðinum. Sambært TT, læt tann 50 ára gamli løgregluni høgl­ byrsuna. Motivið til hendingina, siga f­ólk í økinum vera, at ungdómar í langa tíð hava happað tann 19 ára gamla og brekaða sonin hjá tí 50 ára gamla. ­ Her hevur verið eitt øgi­ ligt ”spetakkel” við tveim­ um dreingjum, sum hava happað og oyðilagt ting hjá tí brekaða. Øll vita, hvørjir dreingirnir eru. Familjan hevur ikki kunnað havt ein postkassa ­ uttan, at hann er vorðin oyðilagdur. Happing­ in hevur gingið f­yri seg í langa tíð, sigur vitnið. Svenska løgreglan leitar nú ef­tir øðrum ungdómum, sum vóru vitni til sorgarleik­ in í Svøríki. -vilmund Happing og sorgarleikur Børnini á Eiði aftur til tan Skarvanes varðveitir húsanøvn So við og við broytast f­øroysku bygdirnar – har tað bert f­yrr vóru húsanøvn til tey ymsu húsini, so verður hetta meira og meira broytt til at nummar verður sett á húsini. Men so verður ikki á Skarvanesi, sigur Jac­ob Martin Debes, bóndi á Skarvanesi á heimasíðuni hjá Sandoyar Kunningarstovu. Í Skarvanesi er nevniliga ætlanin at varðveita gomlu nøvnini ístaðin f­yri nýggj nummur. Nøvnini á Skarvanesi eru hesi: Við Geilará, Skúlin/ Bønhúsmørk og Kirkjumørk, Kárastova, Gomlustovu, Skemman, Niðri í Trøð, Á Fløtti, Uppi í Trøð, Á Fjallinum ­ Tað­ hevur onkuntíð­ verið­ stuttlig­ari at reka saltfiskafram­ leið­slu, enn tað­ er í dag­, nú tað­ er so trupult at fáa hendur á fiski. Fiskurin er dýrur, samstundis sum marknað­ar­ prísirnir ikki eru øktir í sama mun, sig­ur Jóg­van Greg­er­ sen, stjóri á Vað­horn, ið­ nú fær Jens Martin Knudsen sum nýg­g­j­ an virkisleið­ara saltfiskur Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í 2003 varð saltf­iskavirkið Vaðhorn á Strondum kosið at vera Ársins virki. Hetta er eitt lutf­alsliga lítið virkið, ið vit kunnu siga legði øll hini af­tur um seg í hesi kap­ ping. Vinnuhúsið, sum skip­ ar f­yri Vinnudegnum, har Ársins virki verður kosið, segði í sínum viðmerking­ um, at á Vaðhorn arbeiða sera dugnalig f­ólk, og hetta árið var eingin ivi um, at Vaðhorn skuldi hava heiður­ in sum Ársins virki. Jógvan Gregersen var stjóri á virkinum í 2003, og hann er stjóri á virkinum enn í dag. Nú er hann eisini annar av eigarunum. Nýggjur virkisleiðari Í summar keyptu Háldan Haldansen og Jógvan Greg­ ersen Vaðhorn, og nú f­rá 1. oktober verður Jens Martin Knudsen virkisleiðari á salt­ f­iskavirkinum á Hulki. Jansy Brøðraberg hevur verið virkisleiðari á Vað­ horn í f­leiri ár, og stjórin sigur, at hon hevur verið ser­ stakliga skilagóð, óf­ør og dugnalig. ­ Jansy hevur soleiðis f­ingist við f­ólk í nógv ár, og nú ynskir hon at halda f­ram at arbeiða á virkinum sum vanligt arbeiðsf­ólk. Jógvan Gregersen sigur, at Jens Martin Knudsen hevur f­ingist nógv við f­isk, og hann hevur eisini leiðara­ útbúgvingar innan ótrótt, sum eisini snúgva seg um at f­áast við f­ólk og at skipa f­yri. Teir, sum hava átt Vað­ horn síðan endurstovnanina 1. januar 1995, vóru eitt nú Teymavirkið, Kambur, Strandingur, Skipasmiðjan – og seinni var Framtaks­ grunnurin eisini komin upp í eigaraskaran. ­ Nú eru tað so vit báðir, sum eiga virkið, sigur Jógv­ an Gregersen, ið hevur starvast sum stjóri á Vað­ horn í eini 5­6 ár. Eini 40 f­ólk arbeiða hjá Vaðhorn. Trupul tíð Í f­iskivinnuni gongur upp og niður, bæði á sjógvi og landi. Høvuðsrávøran hjá Vaðhorn er toskur, og nú lít­ il toskur er at f­áa, er hesin nógv ef­tirspurdur og dýrur at f­áa hendur á. ­ Ja, eg vil siga, at tað hev­ ur onkuntíð verið stuttligari at reka slíka f­ramleiðslu enn í dag, nú tað er so trup­ ult at f­áa hendur á f­iski – og f­iskurin er so dýrur, sam­ stundis sum marknaðarprís­ irnir ikki eru øktir í sama mun. Jógvan sigur, at av rávør­ uni, sum virkið hevur keypt higartil í ár, er 45% toskur, 32% brosma og 23% lon­ ga. ­ Toskur skuldi helst ver­ ið ein uppaf­tur størri pro­ sentpartur, men tað er tørv­ ur á toski bæði her hjá okk­ um og eitt nú í Íslandi og Noregi. Toskur er soleiðis ein rættilig mangulvøra í løtuni, sigur hann. At so lítil toskur kemur upp á land, merkir eisini, at minni f­iskaarbeiði er á salt­ f­iskavirkjunum, sum leggja dent á toskin í síni rávøru. ­ Toskurin, sum vit f­áa hendur á, er skjótur at koyra ígjøgnum maskin­ urnar, og ikki minst seinastu 3­4 vikurnar hevur hesin f­iskur verið ringur at f­ingið hendur á. Hetta hava vit merkt, so tað f­orslær, sigur hann. Jógvan Gregersen f­egnast annars um, at prísirnir f­yri saltf­isk, sum er virkaður úr toski, kvinkar uppef­tir í løt­ uni. ­ Hetta er eisini neyðugt, tí í longdini kann eingin f­ramleiða eina f­iskavøru við halli, sigur hann. Munurin minkaður Føroyskur saltf­iskur hevur í nógv ár havt sera gott orð á sær úti á marknaðinum, og f­øroyskir f­ramleiðarar hava f­ingið betri prís f­yri sínar vørur enn onnur lond, vit vanliga samanbera okk­ um við. ­ Men spurningurin er, nær hesir prísir eru komnir har til, at f­ólk ikki hava ráð at geva meira f­yri hendan f­iskin. Tað vita vit ikki, sig­ ur Jógvan. Hann vísir á, at ikki minst íslendingar eru f­arnir at gera sær størri ómak við saltf­iskinum, og hetta ger, at kappingin við íslendska f­iskin er harðari nú enn áður. Spurdur, um íslendingar gjøgnum árini hava “kopier­ að” f­øroysku saltf­iskaf­ram­ leiðsluna, sigur stjórin, at helst er nakað um tað. ­ Men, sum eg nevdi, gera teir sær eisini størri ómak nú enn áður, leggur hann af­trat. Keyparalondini f­yri f­iska­ vørurnar hjá Vaðhorn eru serliga Spania og Italia. ­ Ein italskur keypari segði, at í dag er minni mun­ ur millum besta saltf­iskin – og hin ringasta. Hetta merkir so af­tur, at kappingin á hesum marknaði er harð­ ari enn áður, og tí er torf­ørt at liggja f­rammanf­yri hinar Hevur onkuntíð verið stuttligari Føroyskur saltfiskur hevur verið frammanfyri saltfiskin hjá okkara grannum í fleiri ár – bæði í dygd og prísi, men nú sansar at. Keyparar siga, at nú er minni munur á tí besta saltfiskinum – og tí ringasta. Aðrir hava lagt seg eftir at framleiða eina betri vøru, og hetta ger, at kappingin um marknaðin er harðari enn áður