týsdagur 30. oktober 2007síða 4

4 tíðindi Nr. 210 - 30. oktober 2007 Eftir fimm ár við støðugari og gjøgnumførdari happing í einum før­ oyskum barnaskúla, sum Helgi Breiner kallar »helviti á jørð«, tók tað hon­ um mong ár og nógv stríð aftur at fáa grundleggjandi álit á menniskju og mót upp á lívið HAPPING Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Myndir: Símun Jóannesarson Hansen Fyri fyrstu ferð í sjey ár hev­ ur Helgi Breiner verið aftur í Føroyum. Eitt land, sum hann ikki hevði roknað við at sæð aftur. Tí hóast hann er føroyingur, so hava minn­ ini um happing og forfylg­ ing í føroyskum bygdaskúla fylt so nógv, at tað hevur oyðilagt alt ov nógv í lívi­ num hjá honum. ­ Mín søga um happing byrjaði í 1980. Foreldrini hjá mær fluttu til Gøtu og eg byrjaði í øðrum flokki í Gøtu skúla, greiðir Helgi Breiner frá. Tað sum skuldi vera ein flyting til eina friðarliga bygd var byrjanin til eina ræðutíð. Eina ræðutíð, sum gav Helga Breiner so var­ andi mein, at hann ikki slapp burtur úr ótryggleik­ anum og fobiunum, fyrr enn hann hevði gingið bæði á fobiskúla og verið hjá healara. Í dag býr Helgi Breiner í Keypmannahavn og arbeiðir sum organistur við Frede­ rikssunds Kirkju. Hann er giftur kenda danska rithøv­ undanum, Cæcilie Lassen, og tey eiga tvær døtur. Hann hevur tað gott í dag men sigur, at um hann ikki hevði verið ígjøgnum sína grøðingartilgongd, so hevði hann ikki verið førur fyri at vitja Føroyar aftur. Helgi Breiner gleðist um, at happing er komið á bredd­ an í føroyska fólkaskúlan­ um, og orsøkin til, at hann fortelur sína søgu, er ikki, at fólk skulu taka synd í hon­ um, men heldur skilja, hvat happing ger við menniskju. Ein skúli í kaos Burtursæð frá tí fyrstu tíð­ ini, varð Helgi Breiner happaður alla tíðina, hann gekk í barnaskúlanum í Gøtu. Hetta var ein happing, sum til tíðir fekk karakter av forfylging. ­ Skúlin var eitt satt kaos. Teir flestu lærararnir møttu sjáldan til tíðina. Sum oftast komu lærararnir 20­30 minuttir ov seint til tímarnar og tað var als ikki óvanligt, at lærararnir ikki komu til tíman, sigur Helgi Breiner. Og tá eingir lærarar vóru, vóru tað teir sterkastu næming­ arnir sum settu dagsskránna, og tað var sjálvdan stuttligt fyri teir veikastu. Sama skil var í fríkorterunum. ­ Fríkorterini vóru tí ein stórur partur av skúladeg­ num, og eg minnist meg ikki at hava sæð eina garð­ vakt úti í fríkorterunum. Tað vóru púra leysir teymar. Í praksis Darwin’sa junglu­ lóg, har tann sterkasti ræð­ ur. Men hóast lærarnir vóru nógv burturstæddir, so undr­ ar tað álíkavæl Helga Brei­ ner, at eingin vaksin upp­ dagaði nakað. ­ Eg skilji ikki hvussu tað bar til, at smá børn framdu álvarsom sálarlig brotsverk ­ og óivað ikki bara ímóti mær ­ uttan at nakar vaksin legði merki til tað ella gjørdi nakað við tað, sigur hann avgjørdur. Happingarmentan Hann heldur eisini, at tey vaksnu hava ábyrgd á ein annan hátt, tí børn kopiera tað happingarmentan, sum tey síggja hjá teim vaksnu. Børnini duga bara ikki at pakka happingina inn. Helgi Breinir nevnir slatur og sarkasmu í familjum, á arbeiðsplássum, í kirkjum og í politikki sum dømi um happingarmentan. ­ Í mínum eygum er tað tí minni áhugavert, hvat børn­ ini kallaðu ella slatraðu um meg á skúlanum ella í frítíðini. Heldur ikki er tað áhugavert at eg ein dagin varð forfylgdur á veg heim av trimum dreingjum frá klassanum, sum oyðiløgdu súkluna hjá mær, tí eg hevði svarað aftur. Tað óhugnaliga og álvars­ liga er, hvat happingin ger við menniskju, leggur Helgi Breiner herðslu á. Og tøgnin heldur happ­ ingini á lívi. Í skúlanum í Gøtu var ongantíð tosað um happing. Happing var ikki til. ­ Happing var tabu á skúl­ anum, og ikki fyrr enn vit fingu ein danskan flokslær­ ara, Grethe Grue Sørensen, í sætta flokki, varð orðið nevnt. Varandi mein Hóast happingin stegðaði, tá hann kom í framhalds­ deildina í Fuglafirði, hava upplivingarnar í barnaskúl­ anum forfylgt Helga Brein­ er í nógv ár. Happingin vardi í veruleikanum í 25 ár, sigur hann, tí so leingi hevur hann livað við mein­ unum. ­ Eg havi havt ein stóran ótta fyri menniskjum og ver­ ið bangin fyri at verða happ­ aður aftur. Hóast tað ikki hendi, hevur óttin forfylgt mær, og kom at stýra mín­ Føroyar góvu honum fobi - Tað er ikki uttan grund, at eg í nógv ár havi kallað mín gamla bygdaskúla fyri »helviti á jørð«, sigur ein bersøgin Helgi Breiner, sum saman við foreldrunum flutti til Gøtu, tá hann var 8 ár. Kanska teir seinastu Sambært grønlendska flokkinum IA er tað ikki óhugsandi, at fólkatingsumboðini, sum verða vald í Grønlandi tann 13. november, verða tey seinastu grønlendsku umboðini á Christiansborg. Tað sigur formaðurin, Kupik Kleist, við blaðið AG, og tað sama sigur fólkatingsvalevnið hjá flokkinum, Josef Motzfeldt. Teir báðir siga, at aftan á 2009 hevur heimastýrið yvurtikið so nógv málsøki, at tá verður ikki longur neyðugt við umboðan í Fólkatinginum. Kuldi órógvar flúgving Teir seinastu dagarnar hevur kuldin órógvað flogferðsluna í Íslandi. Fyrst fór eitt flogfar, sum kom úr Turkalandi við ferðafólki, á glið á flogvøllinum í Keflavík, og eitt annað flogfar, sum kom úr USA, noyddist at seta seg á Egilsstøðum, tí ísur var á vøllinum í Keflavík. Í einum triðja føri legðist ísur í hurðarkarmin á einum Fokker­flogfari, sum skuldi av Akureyri til Reykjavíkar, so trýstið inni í flogfarinum var ov lágt.