týsdagur 1. mai 2001síða 4

Nr. 82 - 1. mai 2001 7 gult7 cyan7 magenta7 svart7 6 Nr. 82 - 1. mai 2001 gult6 cyan6 magenta6 svart6 Tummas Hanus Dam, nýggi bretski konsulin í Føroyum viðgongur, at hann bleiv ikki sørt forelsk- aður í Bretlandi, tá hann fyri skjótt 30 ár- um síðani gekk á skúla har. –Eg fekk alt fyri eitt tokka til hetta landið og fólkið. Mær dámar væl bretska mentalitetin og mentanina og ikki minst mátan bretar arbeiða uppá. KONSLASKIFTI Jan Müller Tummas Hanus Dam er fegin um at hava fingið litið upp í hendi álitisstarvið sum bretskur konsul í Før- oyum. Hann sær tað sum sína uppgávu at røkja bretsk áhugamál í Føroy- um. Sum so er tað bert eitt framhald av sínum dagliga arbeiði í dag, har hansara fyritøka DAMFAR umboð- ar nógvar bretskar fram- leiðarar av eitt nú góðgæti. -Konslastarvið røkkur sjálvandi nógv longur enn tað eg arbeiði við í dag. Tað snýr seg um at arbeiða fyri allar fyritøkur í Bretlandi, sum hava áhuga í at etabl- era seg í Føroyum ella fáa eitt samstarv við føroyskar fyritøkur og marknaðin her. Tí skal eg eisini hjálpa før- oyskum fyritøkum við tí. Hóast hetta verður ein stór avbjóðing og ábyrgd, so sær Tummas Hanus Dam fram til arbeiði sum bretsk- ur konsul. Tað er so heldur ikki uttan orsøk, tí hann hevur havt rættiliga nógv við Bretland og bretar at gera nú í meira enn 30 ár. Hann fór longu til Bret- lands í 1971 og var har í tvey ár. Har gekk hann á bankaskeiði og lærdi seg enska málið. Tummas Hanus Dam viðgongur, at hann bleiv ikki sørt forelskaður í Bret- landi. –Eg fekk alt fyri eitt tokka til hetta landið og fólkið. Mær dámar væl bretska mentalitetin og mentanina og ikki minst mátan bretar arbeiða uppá. Tí bleiv hetta eisini uppaft- ur meira spennandi, tá eg fór at samvinna við bretsk- ar fyritøkur í 89 í sambandi við góðgætisfyritøkuna Damfar. Tað var ein stór frøði at koma at arbeiða saman við bretskum fyritøkum. So hetta sum nú hendir er eitt slag av fram- haldi av tí. Tummas Hanus vísir ann- ars aftur, at konslaheitið er ein tøkk fyri gott útint handilsarbeiði fyri Bret- land. Tummas Hanus hevur annars ítróttarhandlar í Havn og á Glyvrum. Í Havn byrjaði hann í 1977 og lat so upp enn ein ítróttarhand- il í Eysturoynni fyri fýra árum síðani. Tummas Han- us heldur tað vera eina góða harmoni í at selja góðgæti og so at hava ein ítróttarhandil. Næsti grannin Hóast vit hava havt nógva samvinnu við Norðurlond og serstakliga Danmark, so heldur Tummas Hanus Dam, at tað er náttúrligt, at vit menna samstarvið við Bretland, sum jú er okkara næsti granni. Hann ivast ikki í, at hetta samsarvið kundi verið nógv størri. Fyri at økja um samstarv- ið við Bretland so metir nýggi bretski konsulin, at tað er náttúrligt og rætt, at fleiri føroyingar útbúgva seg í Bretlandi, á tann hátt knýtir tú eisini týðandi vin- arbond. –Eg haldi, at hetta við at kunna útbúgva seg í einum øðrum landi er besti mátin at knýta sambond millum tvey lond. Tí vóni eg eisini, at føroyingar fara at taka lut í skeiðvirksemi í oljuvinnuni í Bretlandi. Málið í oljuvinnuni er enskt, og eg haldi, at okkara ungdómur má til at duga at tosa flótandi enskt og ikki sum okkara aldursbólkur bara at kunna“halta” okk- um ígjøgnum bretska mál- ið. Tummas Hanus Dam sær stórar møguleikar fyri tætt- ari samvinnu millum lond- ini ikki minst nú ein olju- vinna er við at taka seg upp á Atlantsmótinum. Hann sær eisini fyri sær, at fiski- vinnusamstarvið og sam- handilin á tí økinum menn- ist. Tummas Hanus Dam, bretskur konsul saman við bretska sendiharranum í Danmark, Philip Astley. Mynd Jan Müller Dámar væl Bretland og bretar KONSLASKIFTI Jan Müller Fríggjadagin var lítil sam- koma á Hotel Føroyum í sambandi við, at Tummas Hanus Dam er útnevndur til bretskan konsul í Før- oyum. Í hesum sambandi vitjaði bretski sendiharrin í Danmark, Philip Astley í Føroyum saman við kon- uni. Á samkomuni nýtti bretski sendiharrin høvi til at takka fráfarna konsulin- um, Johan Mortensen fyri væl útint starv. Hann helt fyri, at Johan Mortensen hevði røkt hetta álitis- starvið bæði væl og virðil- iga, men nú hann meira ella minni burturav vildi halga seg komandi olju- vinnuna, sampakkaði tað ikki so væl at halda á fram við konslastarvinum. Hann metti konslaembæt- ið hava verið í góðum og tryggum hondum, meðan Johan Mortensen hevði umsitið tað og metti eis- ini, at samvinnan millum Føroyar og Bretland er nógv ment. Men maður kemur í mans stað. Um sama mundið ynskti hann nýggja konsulinum Tummas Hanus Dam til- lukku við álitisstarvinum og vónaði, at hann fór at trívast í tí og at tað góða samstarvið, sum Johan Mortensen hevði borgað fyri millum føroyingar og bretar kundi halda fram við einum nýggjum kons- uli. Á samkomu í Havn takkaði bretski sendiharrin fráfarna bretska konsulinum, Johan Mortensen fyri tíðina hann hevur røkta konslastarvið. Her er Johan Mortensen saman við undanfarna bretska sendiharranum Andrew Bache í Danmark. Mynd Jens K. Vang Takkaði Johan Mortensen fyri væl útint arbeiði KONSLASKIFTI Jan Müller Undir samkomuni á Hotel Føroyum legði bretski sendiharrin stóran dent á hetta at fáa føroyingar til Bretlands at útbúgva seg. Hann heitti inniliga á før- oyskar fyritøkur um at vera við til at stuðla føroyskum lesandi at fara til Bretlands at útbúgva seg víðari. Í hesum sambandi nevndi hann, at bretskir myndug- leikar so eisini vilja geva sítt íkast . Hann metir, at hetta við at føroyingar út- búgva seg í Bretlandi kann vera við til at byggja brýr millum londini bæði. Tað er eitt ár síðani, at Philip Astley var í Føroyum fyri fyrstu ferð. Tá legði hann stóran dent á at fáa føroyskar myndugleikar at geva bretskum oljufyritøk- um, sum vilja vera við í oljuleitingini, gætur. Og boðskapur hansara hesa- ferð er eisini tann sami: at bretskar og føroyskar fyri- tøkur finna saman og fara at samstarva, nú oljuvinnan bankar á dyrnar. Hann leggur stóran dent, at tað ikki bara er frá bretsku stjórnini í London, at áhugi er fyri Føroyum. Eisini lok- al øki sum Caithnes og Ab- erdeen sýna Føroyum stóra áhuga og eru vitjanir frá hesum økjum í hesum døg- um eitt gott dømi um júst tað. -Tað er eingin ivi um, at við komandi oljuvinnuni og vónandi við stórum olju- fundum so fer samstarvið millum londini at vaksa. Vit liggja jú sera tætt upp at hvørjum øðrum og olju- leiðirnar liggja eisini mið- skeiðis millum londini. Hetta síggi eg sum eina stóra avbjóðing fyri bæði okkum og tykkum. Undir sendiharravitjanini nýtti sendiharrafrúan høvi til at fara ríðitúr við Berghestum. Farið var heilt suður undir Kamb. Her er hon saman við Leif Berg eftir tann fimm tíma langa ríðitúrin. Mynd Jan Müller Vil hava føroyingar at útbúgva seg í Bretlandi Skulu vit hava ein sjálvberandi búskap innan 2015, mugu rakstrarútreiðslur landskassans als ikki økjast. Skulu vit náa málinum innan 30 ár, kunnu árligu út- reiðslurnar økjast 1 prosent. Sjálvstýris- ætlanin hongur tí ikki saman, sigur búskap- arfrøðingur og vísir á, at útreiðslurnar hetta samgonguskeiðið eru øktar 5 prosent árliga SJÁLVSSTÝRIS- SAMTYKTIN John Johannessen Fyri tíggju døgum síðani samtykti løgtingið uppskot- ið til samtyktar um sjálv- stýri Føroya fólks. Hetta uppskot er ein koyriætlan uppá 11 ár fram móti føroyskum fullveldi. Men sambært Kára Peter- sen, búskaparfrøðingi og fyrrverandi fíggjarstjóra í Tinganesi, er hetta ein koyriætlan, sum heilt ein- falt ikki hongur saman. Or- søkin er, at samstundis sum landsstýrið sigur hetta vera eina ætlan fram móti einum sjálvstøðugum búskapi og politiskum fullveldi, hækka útreiðslurnar hjá landskass- anum meira enn gott er. Kári Petersen hevur sett upp eina framrokning av avleiðingunum av sjálv- stýrissamtyktini. Tola ikki útreiðslur Útrokningarnar hjá Kára Petersen vísa, at um lands- stýrið skal kunna náa sínum máli, um at gera føroyska búskapin óheftan av ríkis- veitingini umleið ár 2012 til 2015, skulu rakstrarút- reiðslurnar hjá landskass- anum als ikki vaksa kom- andi 15 árini. Verður ætlanin longd, so vit ikki skulu hava ein sjálvberandi búskap fyrr enn um 25 til 30 ár, kunnu vit kortini ikki hava nakran serligan vøkstur í rakstrar- útreiðslunum hjá lands- kassanum. Í útrokningum sínum metir Kári Petersen, at rakstrarútreiðslurnar ikki mugu hækka meira enn 1 prosent árliga. Samstundis vísir búskap- arfrøðingurin á, at sitandi landsstýri hevur økt út- reiðslur landskassans við góðum 5 prosentum árliga seinastu trý árini. Og held- ur hann, at landsstýrið har- við hevur gjørt føroyska búskapin enn meira heftan av ríkisveitingini, enn hann var frammanundan. Kári Petersen sigur, at um roknað verður við sann- royndarligum fyritreytum, er avleiðingin av at avtaka heildarveitingina eftir 12 til 15 árum, at hallið hjá landskassanum eftir fáum árum kemur upp á 500 til 600 milliardir krónur. Í útrokningum sínur roknar Kári Petersen við einum árligum búskapar- vøkstri á 2 prosent, tá in- flatiónin er frároknað. Út- reiðsluvøksturin hevur hann sett til 2 prosent um árið. Lønarvøkstur og eldrabylgja Búskaparfrøðingurin held- ur lítlar møguleikar vera fyri at halda útrteiðslu- vøksturinum undir 2 pros- ent um árið. Hann vísir á, at av samlaðu rakstrarút- reiðslunum hjá landskass- anum uppá 2.750 milliónir, hava 705 milliónir beinleið- is við talið á pensjónistum at gera. Og samstundis vísir hann á, at talið av pensjón- istum helst fer at hækka við umleið 2 prosentum árliga í sambandi við sonevndu eldrabylgjuna í Vesturheim- inum. Ein annar stórur partur av rakstrarútreiðslunum eru lønarútreiðslur. Kári Peters- en vísir á, at í dag fara 1.450 milliónir til lønarút- reiðslur. Og roknast má við einum ávísum reallønar- vøkstri uppá minst 1 til 1,5 prosent, heldur hann. – Hetta merkir, at rakstr- arútreiðslurnar av sær sjálvum fara at hækka við hálvumøðrum prosenti árl- iga. Samanumtikið verður tað tí eitt tógvi stríð at halda útreiðsluvøksturin nógv undir 2 prosent, ger Kári Petersen greitt. Ongar útrokningar Kári Petersen vísir á, at vanligt er, at øll lógarupp- skot, sum verða løgd fyri tingið, hava í endanum eina frágreiðing, sum greiðir frá, hvørjar fíggjarligar av- leiðingar standast av upp- skotinum. Men ongar slíkar útrokn- ingar fylgja við uppskotin- um til samtyktar um sjálv- stýri Føroya fólks, hóast tað millum annað snýr seg um at lækka stuðulsveitingarn- ar úr Danmark við 1.200 til 1.300 milliónum krónum. – Sitandi landsstýri, sum áður hevur gjørt kunningar- herferðir um fullveldisætl- anina, hevur higartil ikki viljað, dugað ella torað at gjørt eina útrokning av, hvørjar fylgjur nýggja full- veldisætlanin fer at fáa, og leggja ætlanina fyri Føroya fólk. Tí havi eg gjørt mær tann ómak at gera slíka út- rokning, sigur Kári Peters- en, búskaparfrøðingur. Búskaparfrøðingur um sjálvstýrissamtykt: Útgjaring forðar fullveldinum Sjálvstýrisætlanin, sum løg- tingið samtykti 20 apríl, hongur ikki saman búskap- arliga. Verður hon framd í verki, kunnu vit roknað við einum hallið í landskassan- um á 500 til 600 milliónir, spáar Kári Petersen, búskap- arfrøðingur