mikudagur 14. november 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 221 - 14. november 2007 analysa Jógvan Mørkøre, samfelagsfrøðingur Jokarin í føroyskum pol­i­ tikki eisini jokari í donskum pol­itikki. Tað kann tykjast at vera søg­unnar spei, at størsti jok­ arin í føroyskum pol­itikki í nýg­g­jari tíð, l­øg­ting­sfor­ maðurin Edmund Joensen, sum uttan fyril­it fyri sam­ g­ong­uavtal­u og­ samg­ong­u­ samstarv tveitti l­andið út í pol­itiskt rok og­ tvídrátt í spurning­inum um val­døm­ ini, skal­ g­eva sín treytal­eysa stuðul­ sum 90. maður til­ eina samg­ong­u uttan so fræg­t at umhug­sa, hvønn pol­itikk hann g­evur sín stuð­ ul­ til­. Eitt samband er iva­ l­eyst. At Edmund fekk so dyg­g­an stuðul­ um al­t l­and­ ið, hevur ival­eyst samband við hansara l­eikl­ut í val­døm­ ismál­inum; hann hevur fing­­ ið nóg­var atkvøður á hasari kontuni. Og­ g­rundina til­ at hann endar sum avg­erandi atkvøðuna undir VKO­ stjórnini kenna vit somu­ l­eiðis: Sambandsfl­okkurin endaði við at g­eva Venstre sín stuðul­ einaferð tíðl­ig­a í farnu øl­d sum úrsl­it av ein­ um taktiskum tal­vi mil­l­um seg­ og­ Sjál­vstýrisfl­okkin um stuðul­ í donskum pol­i­ tikki. Og­ har hevur hann verið síðani, hóast hann stundum hevur havt meira til­ fel­ag­s við aðrar danskar fl­okkar, eitt nú Konservativt Fol­keparti. Treytal­eyst. Kríggj við Edmundsa atkvøðu? Tá ið orðaskiftið var fyri í l­øg­ting­inum um at skipa Føroyar sum eitt val­dømi hel­t Herg­eir Niel­sen retor­ iskt fyri, hví tey, ið vóru so al­trá eftir at tryg­g­ja, at suð­ uroying­ar skul­du kunna atkvøða fyri norðoying­um og­ øvug­t, ikki eisini vissaðu sær, at danski vel­jarin í Gil­l­­ el­eje fekk høvi at seta kross­ in fyri einum val­evni heil­t aðrastaðni í danska ríkinum á einum fól­kating­sval­i. Nú hevur l­øg­ting­sformaðurin møg­ul­eikan at g­era al­t ríkið til­ eitt val­dømi, men g­er neyvan nakað fyri at fáa hetta í l­ag­. Hinveg­in so eru aðrir spurning­ar, ið Edmund Joensen kann koma at taka støðu til­ sum tung­an á vág­­ skál­ini. Í seinnu hól­mg­ong­­ uni mil­l­um Hel­l­e Thorning­­ Schmidt og­ Anders Fog­h Rasmussen spurdi javnaðar­ forkvinnan forsætisráðharr­ an beinl­eiðis, um hann hevði farið í kríg­g­j aftur við bert einari atkvøðu í meiri­ l­uta. Anders Fog­h­Rasmus­ sen smoyg­di sær undan at svara við vanl­ig­u undan­ førsl­unum um ræðul­eikarnar hjá Saddam Hussein osfr., hóast hon spurdi upp aftur fl­eiri ferðir. Nú er Edmund Joensen avg­erandi atkvøð­ an, so tað er ikki meira enn rímil­ig­t at spyrja hann spurning­in, ið Venstre­for­ maðurin l­at vera ósvaraðan. Edmund Joensen er fram­ veg­is formaður í einum l­øg­ting­i, ið hevur vent sær ímóti kríg­sførsl­uni í Iraq, eins og­ hansara eg­ni fl­okkur hevur g­jørt tað. Danska kong­aríkið er framveg­is við í einum kríg­g­i í Iraq, hóast hermenninir eru tiknir út. Og­ onnur kríg­g­j hótta, eitt nú mótveg­is Iran. Vil­ Edmund Joensen vera ber­ andi atkvøðan undir sl­ík­ um? – Tað er neyvan nakar ivi um, at danir, sum eru ímóti kríg­num í Iraq, og­ sum í al­t størri mun vil­ja sl­eppa sær út úr Afg­hanistan, fara at spyrja, hvønn rætt eitt umboð fyri Føroyar, sum ong­ar hermenn el­l­a hernaðarútg­erð l­ata til­ nak­ að sum hel­st, kann hava at senda ung­ar danir í kríg­g­j. Sol­eiðis reint moral­skt. Skattalættar ella ikki? Í miðdepl­inum fyri mesta partin av danska orðaskifti­ num upp undir fól­kating­s­ val­ið var spurning­urin um skattal­ættar el­l­a skattasteðg­. Edmund Joensen umboðar ein føroyskan fl­okk, sum til­ seinasta l­øg­ting­sval­ g­jørdi spurning­in um skattal­ætta til­ høvuðsevnið. Síðani hev­ ur ein av høvuðsarkitekt­ unum aftan fyri uppskotið hjá Sambandsfl­okkinum, Mag­ni Laksáfoss, sum í dag­ umboðar fl­okkin sum fíg­g­jarmál­aráðharri, mæl­t til­ at steðg­a á við fl­eiri skatt­ al­ættum. Fl­okkurin hevur tikið undir við honum við til­vísing­ til­, at neyðug­t er at reka ein skynsaman og­ ábyrg­darful­l­an pol­itikk. Tað var ikki sørt, at fl­okkurin fann sær ein meira sosial­­ konservativan profil­ við denti á bl­eytu virðunum og­ væl­ferð. Hvat g­er Edmund Joensen so í eini l­íknandi støðu í Danmark? Tað er ikki óhug­sandi, at Fog­h Ras­ mussen finnur uppá at g­era eina semju við Konservativa Fól­kafl­okkin, ið trokar á í hesum spurning­i, sum inni­ ber skattal­ætta fyri serl­ig­a summar skattaborg­arar búsitandi í Danmark. Hóast danski búskapurin kann tykjast yvirupphitaður eins og­ hin føroyski. Atkvøður Edmund Joensen tá við Venstre fyri skattal­ætta í Danmark, samstundis sum hann g­ong­ur ímóti skatta­ l­ætta í Føroyum? Í Bretl­andi var herfyri eitt áhug­avert orðaskifti um skotsku ávirk­ anina í enskum pol­itikki. Pol­itikarar úr Konservativa Fl­okkinum reistu spurning­­ in, um tað var rímil­ig­t, at parl­amentsl­imir úr Skot­ l­andi kundu atkvøða um mál­ í bretska parl­amenti­ num, sum bert høvdu við borg­arar í Ong­l­andi at g­era, tá ið skotska heimastýrið hevði fing­ið ræði á til­svar­ andi mál­søkið. Kann Ed­ mund Joensen l­oyva sær at atkvøða í mál­um um skatt og­ væl­ferð, ið bert hava avl­eiðing­ar fyri borg­arar í Danmark? Sol­eiðis reint moral­skt. Flóttafólk og útlendingar. Verður tað nakað, ið kemur at standa eftir, tá ið VKO­ stjórnin einaferð fer í søg­­ una, so er tað fyri sín mor­ g­írig­a fl­ótta­ og­ útl­ending­a­ pol­itikk. Fl­eiri pol­itikarar úr Venstre og­ Konservativt Fol­keparti vendu fl­okkum sínum bakið í andstyg­d fyri tí, fl­okkarnir høvdu l­atið seg­ drig­ið til­ av Dansk Fol­k­ eparti, og­ stovnaðu Ny Al­l­i­ ance saman við Naser Khad­ er. Nú risikera hesi fól­k, ið m. a. rýmdu úr Venstre fyri at skapa eitt trýst frá miðj­ uni í donskum pol­itikki, at hetta fyri teimum ival­eyst stóra stig­ at taka verður til­ fánýtis, tí ein sambandsmað­ ur kemur inn og­ g­evur And­ ers Fog­h Rasmussen carte bl­anche til­ at hal­da fram við sama pol­itikki og­ skáka sær undan ávirkan frá Ny Al­l­iance. Tær avg­erðir, ið eru tiknar á hesum øki, tær avg­erðir, ið verða tiknar, og­ tær avg­erðir, sum kundu verið tiknar, men sum kanska ikki verða tiknar orsakað av Edmundi Joen­ sen, hava al­l­ar týdning­ fyri Føroyar. Vinnuhúsið hevur l­eing­i eftirl­ýst ein meira opnan pol­itikk á hesum øki­ num. Samtak hevur eftirl­ýst eina manssømil­ig­a viðferð av útl­endskari arbeiðsmeg­i. Hvussu vil­ Edmund Joensen tryg­g­ja sær, at hesi ynski verða g­ing­in á møti og­ sam­ stundis vera avg­erandi at­ kvøðan, ið forðar Ny Al­l­i­ ance at ávirka V og­ K burtur frá O í hesum mál­inum? Edmund 90. maður hjá donsku stjórnini Allir eygleiðarar í donskum politikki væntaðu eitt siða­ skifti í donskum politikki. Tað lá í kortunum, eftir at nýggi danski flokkurin Ny All­ iance trein inn á pallin. Ávirkanin hjá Piu Kjærs­ gaard og Dansk Folkeparti skuldi steggjast. Danskur politikkur skuldi dragast nærri miðjuni. Burtur frá tí fremmand­ afíggindaliga, sum hevði komið Danmark í ringt orð úti í stóra heimi. Nærri einum globaliser­ ingsvinarligum politikki, sum fekk fleiri kend vinnulívsfólk at stilla upp fyri Ny Alliance ella aftanfyri fyri flokk­ in sum almennir stuðlar. Siðaskiftið varð av ongum, tí føroyingar valdu sambandsmannin Edmund Joensen á danating. Danir fara at spyrja, hvør ið hesin polit­ ikarin av Oyri við tí hulisliga Mona Lisa­smílinum er, sum heldur lív í tí høgrasnar­ aða Danmark. Føroyingar – og ikki minst sam­ bandsfólk ­ mugu spyrja, hvat ið politisku Føroyar eru drignar uppí við treytaleysa stuðlinum hjá sambandsfólka­ tingmanninum til VKO­stjórnina. Her skal verða nortið við tað seinna Fegnir sambandsmenn í útvarpshúsinum í gjárkvøldið. Edmund Joensen er júst komin norðan av Oyrarbakka - Johan Dahl, næstformaður Sambandsfloksins tekur ímóti saman við Kaj Leo Johannesen, floksformanni Myndir: Jens Kristian Vang