týsdagur 4. desember 2007síða 24

24 vinnan Nr. 235 - 4. desember 2007 Partabrøvini á keyp­ skálunum eru, við fáum undantøkum, lækkað nógv seinastu fimm vikurnar. Ilt er at siga í løtuni, hvønn veg tað ber, men luttakarar í Íløguspælinum hava bert 37 dagar eftir at gera gott við íløguspæl Hilmar Simonsen Kursirnir á partabrøvum skrambla niður í hesum døgum. Hví so er ber ikki til at greiða frá við fáum orðum. Stórar kurshækking­ ar seinastu 3 árini, óviss framtíðarútlit, órógv, sub­ prime lánikreppan í USA, lágur dollari og høgur olju­ prísur eru nakrar grundgev­ ingar, sum ofta verða givn­ ar. Eingin ivi er um, at parta­ brøv eru hækkað nógv sein­ astu 3 árini, men hesar hækkingar hava sum heild staðið mát við tær virðisøk­ ingar, sum fyritøkurnar hava skapt. Tað vil siga, at partabrøvini eru ikki dýrari í dag, enn tey vóru fyri 3 árum síðani. Heldur er tað øvut, tí virðisøkingarnar í nógvum førum hava verið størri enn hækkingarnar í partabrævakursunum. Samstundis sum kursirnir hjá flestu skrásettu fyritøk­ um eru lækkaðir nógv sein­ astu vikurnar, so eru parta­ brøvini vorðin munandi bíligari at ogna sær, tí ”price over earning” er nógv lægri nú. Fíggjarvinnan serliga hart rakt Lat okum hyggja eftir, hvussu kursirnir hjá teimum skrásettu føroysku fyritøk­ unum hava broytt seg sein­ astu fimm vikurnar á keyp­ skálanum í Reykjavík (ICEX). Í Atlantic Petroleum kost­ aði eitt partabræv 24. oktober 1600 krónur, men 4. desember kostaði tað 1812. Hetta er ein hækking á 13,25 %. Tað mesta sum Atlantic Petroleum parta­ brævið er handlað fyri á ICEX er 2433 krónur, sum var 12. november 2007. Eitt partabræv í Føroya Banka kostaði tann 24. oktober 219 krónur, tann 4. desember kostaði tað 199 krónur. Tað er ein lækking á 9,13 %. Tað mesta sum Føroya Banka partabrævið er handlað fyri á ICEX er 262,5 krónur, sum var 3. august 2007. Eik partabrævið kostaði tann 24. oktober 698 krónur, tann 4. desember kostaði tað 539 krónur. Tað er ein lækking á 22,78 %. Tað mesta sum Eik partabrævið er handlað fyri á ICEX er 791 krónur, sum var 25. juli 2007. Her síggja vit, at serliga Eik partabrøvini eru lækkað nógv seinastu fimm vikur­ nar, meðan Atlantic Petrol­ eum hevur havt eina fitta hækking. Føroya Banki er lækkaður nakað, men ikki eins nógv og Eik. At peningastovnar og fíggjarvinnan sum heild eru lækkað nógv seinastu tíðina er ikki nakað serstakt før­ oyskt fyribrigdi. Sama er hent kring allan heim, og tað kemur uttan iva í kjalar­ vørrinum á nógv umtalaðu sub­prime lánikreppuni í USA (sub­prime lán eru lán til kundar við lágum kredit­ virði), sjálvt um flestu fígg­ ingarstovnar ikki eru tyngd­ ir av truplum sub­prime lánum. Kaupthing Bank er seinastu fimm vikurnar á keypskálanum í Íslandi lækkaður úr 1096 til 914 íslendskar krónur, sum er ein lækking á 16,61 %. Hægsti kursur Kaupthing partabrøv eru handlað fyri á ICEX er 1295 ÍSK, sum var 25. juli 2007. Til samanberingar kann nevnast, at OMX­C20 vísi­ talið yvir 20 tey mest handl­ aðu partabrøvini á keypskál­ anum í Keypmannahavn lækkaði umleið 3,23 % í sama tíðarskeiði. Sí talvu Smáir handlar flyta kursirnar nógv Hjá virðisbrævameklarum frættist, at nógvir smáir handlar hava verið seinastu tíðina, sum flyta kursirnar nógv. Hetta hóast ein skuldi trúð, at smáir handlar hava lutfalsliga lítlan týdning fyri veruligu virðið hjá fyri­ tøkum. Og satt at siga, so er kursurin ikki eins umboð­ andi, tá talan er um handil við smáum nøgdum av partabrøvum, sum tá talan er um stórar handlar. Tí kann vera torført at siga í løtuni, hvønn veg tað ber. Marknaðirnir hava sein­ astu tíðina verið nervøsir, kanska tí at stórir og tungir íleggjarar, til dømis hedge­ grunnar, ikki luttaka serliga aktivt í løtuni. Røddir hava eisini verið frammi um, at óvissan um avleiðingarnar frá sub­ prime kreppuni í USA fer at standa við, til heilársrokn­ skapirnir hjá fyritøkunum verða kunngjørdir eftir nýggjár. Tað er við partabrøvum sum við framtíðini, at tað er sera trupult at spáa um. Enn er langt frá tí sum hendi mánadagin 19. oktober 1987, tá Dow Jones vísitalið lækkaði heili 22,6 % eftir bara einum degi. Tað er størsta lækking upp á ein dag í USA nakrantíð, og verður hesin dagur róptur Black Monday. Eingin hevur enn kunnað greitt frá, hví tað gekk so galið Black Monday. Aðrar tíðir upp­ førir marknaðurin seg beint øvut, uttan at nøkur serlig orsøk er til tað. Og tá eingin serlig orsøk er til stór sveiggj, so verður tað á fak­ máli rópt ”irrational behavi­ our” (uml. ógrundaður at­ burður). Lækkingarnar, sum vit hava sæð í seinastuni, fara neyvan at halda fram í tað óendaliga, fyrr ella seinni kemur vend í. Men nær tað hendir, er tað eingin sum veit. Tað eru einans 37 dag­ ar eftir, til Íløguspælið end­ ar, so her er ikki nógv tíð at geva av. Nýggjur ríkisumboðsmaður Dan Michael Knudsen verður tann 1. januar komandi nýggjur ríkisumboðsmaður í Føroyum. Í tíðindaskrivi í dag verður sagt, at danska stjórnin hevur tilnevnt Dan Michael Knudsen sum nýggjan ríkisumboðsmann. Hnn kemur fyri Søren Christiansen. Dan Michael Knudsen er 45 ára gamal og er útbúgvin innan samfelagsfrøði. Hann hevur áður starvast innan føroysk fíggjarviðurskifti. 12 mió kr. í halli Klaksvíkar Býráð hevur samtykt fíggjarætlanina fyri 2008. Hendan javnvigar við 213 mió kr., harav 45 mió kr. eru til íløgur. Skattaprosentið i kommununi verður óbroytt við 20,75%, og eru samlaðu inntøkurnar mettar til 140 mió kr. Fíggjarætlanin sýnir eitt hall á 12 mió kr. Kommunan umfatar ein bý og fimm bygdir. Á Borðoynni eru Norðoyri, Árnafjørður, Ánir og Klaksvík. Á Kalsoynni eru Mikladalur og Trøllanes. Tilsamans búgva sløk 4900 fólk í kommununi. Kursir* Atlantic Petr. Føroya Banki Eik Banki Kaupthing Bank OMX-C20 24. okt. 2007 1600 219 698 1096 492,58 3. des. 2007 1812 199 539 914 476,68 Broyting (%) 13,25 -9,13 -22,78 -16,61 -3,23 Hægsti kursur 2433 (12. nov. 2007) 262,5 (3. aug. 2007) 791 (25. juli 2007) 1295 (25. juli 2007) 517,67 (11. okt. 2007) *Allir kursir á keypskálanum í Íslandi uttan OMX-C20 Seinasta tíðin verið turbulent fyri partabrøv