hósdagur 6. desember 2007síða 30

Nr. 237 - 6. desember 2007 hitta fólkið, men vit fara at royna at fáa okkum eitt sindur av frítíð til at hyggja okkum um, har vit eru. Men um eg einaferð komi til Føroya eri eg vís í, at eg fari at taka okkurt heim við mær aftur. Eg skilji, at tann føroyski upprunatónleikurin ikki hevur instrumentir, ið eg kann taka við mær, annað enn rødd og rútmu. Men eg eri vís í, at kvæðaløgini tú tosar um eru áhugaverd og vøkur. Eg síggi Føroyar sum eina nýggja spennandi óopnaða hurð á míni ferð, og kanska er tað eisini ein av teimum heilt týdningarmiklu, hvør veit. Eg veit ikki so nógv um Føroyar enn, men tað, sum tú fortelur mær ljóðar sera spennandi. Latið ikki føroyska dansin doyggja út! Tað er ein ófyrigevilig synd at lata ein aldargamlan mentanararv forfarast, og serstakliga, um hann er so einastandandi og sermerkt­ ur sum tann føroyski, men so­ leiðis er gongdin ofta, tá gomul ættarlið verða avloyst av nýggj­ um. Gamlir siðir verða antin latnir í nýggjan ham, ella tveittir burtur, tí teir vera hildnir at vera avoldaðir, og hetta seinna vísir seg tíverri alt ov ofta at vera lættara loysnin. Men tað er í grundini løgið, tí eg veit, at í Onglandi hava gamlir mentanarsiðir og gamal tónleikur ofta ringt við at verða varðveittir, ímeðan írar hálova teirri serírsku mentanini sum ongantíð fyrr. Har er sjálv mentanin ein vøra, sum beinleiðis verður útflutt. Allur heimurin syngur írskar drykkju­ vísur, og allir heimsins stórbýir hava írskar pubbar. Tað er áhuga­ vert at síggja, hvussu summi lond varðveita ein mentanararv, ímeðan onnur bara lata hann doyggja. Ofta sær tað út til, at tað er ein mentanarlig undirluta­ kensla, ið ger seg galdandi í eini alheimsgerð, har ein dag og dagliga sær so nógv fremmant mentanartilfar. Globali tónleika­ ídnaðurin hevur jú skapt eina kommersiella strada av lokkandi jetset­mentan, ið nýggju ættar­ liðini eyðvitað halda vera tann einasta mentanin, ið er nakað verd, og at alt annað tískil má vera útgingið og avlagt. Eitt nú tykist tað næstan sum um, at tann lokali tónleikurin má vera ein partur av tí livandi vevnaðinum í eini mentan, um hann skal hava nakra vón um at verða varðveittur. Hørpuríma og The Bonny Swans Vit tosa eitt sindur aftur og fram um Føroyar, mentanarvirði og alheimsgerð, og eg greiði henni frá, at hon hevur góðar orsøkir til at seta granskingarluppin á Før­ oyar og Norðurlond, tí vit her norðuri eru ikki heilt óviðkom­ andi tá talan er um keltisk eyð­ kenni í ævintýrum, vísum, kvæð­ um og sagnum. Og onkustaðni er líkleikin enntá ræðandi stórur. Eitt av kendastu løgunum hjá Loreenu er “The Bonnie Swans” av útgávuni The Mask and the mirror frá 1994. Lagið er ein stytt tulking av einum aldar­ gomlum fápli, ið Loreena kom fram á, tá hon granskaði tey gitnu einhyrningamyndateppini (the unicorn tapestries), ið eru vovin meisataraverk úr miðaldar­ bretlandi, har kristinsøgan er samanbregdað við eldri heidnari ikonografi og myndamáli. Her er ein ørgrynna av gátuførdum søgum og myndaevnum, millum aðrar henda undranarverda og ikki sørt myrka søgan um tríggjar systrar, har ein av teimum eldru druknar ta yngstu í øvund. Henda yngsta systurin verður so umskapað til ein svana, sum í vesturevropeiskari miðaldar­ mentan ímyndar deyðan. Líkið av gentuni verður síðani gjørt til eina hørpu, sum í elligomlum keltiskum myndamáli ímyndar sálina og hitt æviga lívið hjá sálini. Í søguni kemur harpan síðani fram fyri faðirin, har hon við tónum sínum avdúkar morð­ ið, ið er framt. Í Føroyum og í fleiri av hinum Norðanlondunum hava vit Hørpu­ rímu (eisini stavað Harpuríma), sum er eitt stutt kvæði við ókendum uppruna. Hørpuríma snýr seg eisini um eina eldri systur, sum í øvundsjúku letur ta yngru drukna. Tveir vallarar finna líkið av gentuni og gera eina hørpu úr tí. Teir fara so beint í brúðarhúsið hjá teirri eldru systrini, har hørpan eisini avdúkar alla illgerðina. Loreena tykist at vera sera hug­ tikin av hesi óvæntaðu saman­ renning, og sigur, at hon ætlar sær avgjørt at kanna hetta nærri. Við mær havi eg fingið ymiskt tilfar um Føroyar at geva henni, saman við nøkrum útvaldum føroyskum fløgum, ið hon takkar so miriliga fyri. Eg havi eisini tikið eitt heimskort við mær, men tíverri eru Føroyar ikki við á hesum kortinum, so eg verði noyddur at tekna ein lítlan svartan prikk á næsta ferðamálið hjá Loreenu McKennitt. Eg síggi, at klokkan er nú vorðin meira enn vit høvdu ætlað, og um Loreena skal fáa sín vanliga rennitúr áðrenn konsertina, verði eg noyddur til at sleppa henni nú. Eg takki henni fyri prátið og vóni at eg ikki havi overvað hana við reypi og stórtosi um eitt land, sum nóg illa sleppur við á heims­ kortið. (Lesið eisini ummælið av konsert við Lereenu McKennitt í Sosialinum mánadaagin.) Útgávur hjá Loreenu McKennitt: Elemental (Quinlan Road, 1985) To Drive the Cold Winter Away (Quinlan Road, 1987) Parallel Dreams (Quinlan Road, 1989) The Visit (Quinlan Road, 1991) The Mask and the Mirror (Quinlan Road, 1994) A Winter Garden: Five Songs for the Season (Quinlan Road, 1995) The Book of Secrets (Quinlan Road, 1997) Live in Paris and Toronto (Quinlan Road, 1999) An Ancient Muse (Quinlan Road, 2006) Nights from the Alhambra (Quinlan Road, 2006) Kring allan heimin eru tilsamans eru seld yvir 13 milliónir eintøk av sjey studioútgávum, tveimum liveupptøkum og eini live dvd. Heiðursbrøv og Virðislønir: Juno Award, Best Roots/Traditional Album 1992, fyri The Visit Juno Award, Best Roots/Traditional Album 1994, fyri The Mask and the Mirror Billboard International Achievement Award 1997 Headline performer fyri HH Drotning Elizabeth II og Philipi Prinsi, The Golden Jubilee Celebrations, Manitoba, 2002 Heiðursdoktari í bókmentum, Wilfried Laurier University, 2002 Order of Manitoba, 2003 Limur of the Order of Canada, 2004 Heiðursdoktari í løgfrøði, University of Manitoba, 2005 Kanadiskur Sendiharri, Hans Christian Andersen Bicentennary, 2005 Heiðursdoktari í løgfrøði, Queens University, 2005 Loreena McKennitt er enn ókend í Føroyum. Føroyski listarmaðurin Jóannes Lamhauge vónar, at hann við prátinum í dag og einum konsertummæli í Sosialinum komandi mánadag umframt eini sending í Rás 2 mánadagin kl. 11 kann vera við til at fanga áhugan hjá føroyingum fyri hesi sjáldsomu songkvinnuni við tí serstaka írska ljóðinum. Loreena McKennitt: – Írar hálova teirri serírsku mentantini sum ongantíð fyrr. Har er sjálv mentanin ein vøra, sum verður útflutt. Allur heimurin syngur írskar drykkjuvísir Áhugavert er at síggja, hvussu summi lond varðveita ein mentanarv, meðan onnur bara lata hann doyggja Loreena gav sær góðar stundir at tosa við umboð fyri Sosialin, ið góvu henni hópin av føroyskum fløgum og eisini hesa bókina um Føroyar, sum hon tók við sær heim til Kanada tíðindi 30