fríggjadagur 7. desember 2007síða 18

18 Nr. 238 - 7. desember 2007 Sunnudagin 8. desember verður Palli Hansen í Salt­ nesi 85 ár. Hann er vist tann einasti núlivandi føroy­ing­ ur, sum hevur fingið dóm fy­ri fakfelagsarbeiði Palli er ein teimum persónum, sum eg frá míni tíð í fiskimannafelagnum minnist við gleði. Hann var altíð fry­ntligur og blíður, og tey­ vóru mong prát, vit fingu saman, um tað var í telefon ella vit hittust. Hann fortaldi millum ann­ að um tað harða fiskimanna­ verkfallið í 1954, har hann kom í søguna fy­ri tann dóm, hann tá fekk. Tey­ munnu vera sera fá, sum í dag minnast hetta. Tí kann tað vera hóskandi at taka hesa søgu fram, nú Palli hevur ein so stóran føðingardag. Erlendur Patursson gjørd­ ist formaður í Føroy­a Fiski­ mannafelag við ársby­rjan 1953. Tá lá felagið við upp­ søgdum sáttmála við reið­ arafelagið. Hetta endaði við einum verkfalli, sum vardi heilar 3 mánaðir. Hetta verk­ fall endaði ikki so heppið. Lutvíst gjørdist sáttmálin ikki tann, menn høvdu vón­ að. Í summum førum gjørd­ ist hann verri enn framman­ undan. Afturat tí vóru upp­ sagnarreglurnar av sáttmál­ anum so ógreiðar, at bæði feløgini skuldu siga upp, fy­ri at sáttmálin skuldi fara úr gildi. Hetta fekk fiskimannafel­ agið til at finna eitt páskot til at krevja nýggjar samráðing­ ar um sáttmálan. Hetta avvísti reiðarafelagið, tí tað segði sáttmálan framvegis at vera í gildi. Tískil varð verk­ fall lýst, og tað vardi í tveir mánaðar. Hetta verkfall varð dømt at vera ólógligt av fasta danska gerðarrættinum, og felagið fekk eina bót uppá kr. 250.000., sum í dag vildi svara til 6­7 mill. Seinni fekst tó ein skipan millum feløgini, hvussu hetta skuldi greiðast, men tað er ein onnur søga. Verkfallið helt tó fram, og nú varð tað snarað til at gerast eitt politiskt krav móti løgtinginum at hækka minstulønina. Hetta ey­dnað­ ist eisini, og minstalønin varð hækkað úr kr. 500 í kr. 800 um mánðaðin. Palli og skalkijarnið Nú koma vit til søguna hjá Palla og skalkijarnið. Slík verða ikki brúkt í dag, men hetta er ein fløt jarnstong, sum skuldi vera við til at skora presendingar, sum vóru lagdar oman á trælúk­ ur, so lúkan gjørdist tøtt. Tá verkfallið varð kent at vera ólógligt, vóru skiparar, sum roy­ndu at sleppa sær avstað, hóast FF segði verk­ fallið standa við. Eitt av hesum skipum var trolarin Vesturskin úr Sørvági, har Dánjal Niclassen, abba­ beiggi Jørgen, var reiðari. Hetta máttu fy­ri alt í verð­ ini forpurrast, tí slapp fy­rst eitt skip avstað, kundu fleiri fara, so kundi hetta gerast endabresturin á verkfallin­ um. Og kanska eisini hjá Er­ lendi Paturssy­ni, sum longu tá hevði politiskar drey­mar. Erlendur fekk sent boð inn á Skálafjørðin eftir hjálp. Tað lá so væl fy­ri, at fiskimenn júst tá høvdu verkfalsfund. Tískil varð skipað fy­ri at senda bátin “Dúgvan” inn á Skálafjørðin eftir fólki at koma til hjálpar. Ein av hes­ um var Palli. Men tað var um reppið, at hann y­virhøvur kom við. Hann búði í Salt­ nesi, og tá ið hann frætti um tiltakið, tók hann súkluna og skundaði sær út á Toftir, har Dúgvan legði at eftir fólkin­ um. Men ólukkutíð var Dúgv­ an júst farin frá bry­ggju, tá ið hann kom hagar. Dúgvan skuldi eisini leggja at á Nesi eftir fólki. So Palli fór aftur á súkluna og súklaði við ferð út á Nes, og nú ey­dnaðist at sleppa umborð. Einir 50 mans vóru tá umborð. Tá ið teir koma til Havnar varð stevnt beinleiðis móti Vestur­ skini. Hetta var í seinastu løtu, tí trolarin var við at draga akkerið upp fy­ri at fara avstað. Fólkið av Dúgvuni roy­ndi at koma umborð, men reiðarin gjørdi alt, hann kundi, fy­ri at forða hesum. Millum annað varð sagt, at Vesturskin slepti heitan damp móti Dúgvuni, og kundi hetta havt avleiðingar fy­ri tann, sum møguliga varð raktur. Reiðarin tók so eitt skalkijarn, sum hann nýtti at verja borg við fy­ri at forða monnunum at koma umborð. Hann rakti eisini ein tofta­ mann í fingurin, so hann stakk upp at bløða. Tá helt Palli, at hetta kundi ikki fara at bera til Hann fekk lopið inn á dekkið á Vesturskin. Tað ey­dnaðist honum at taka skalkijarnið av Dánjali og at blaka tað inn á dekkið á Dúgvuni. Men Dánjal ætlaði sær ikki at gevast so, og Palli skuldi ikki sleppa so lætt. Men her var Palli aftur tann kvikari. Dánjal stóð uppi á einum halddekkið, sum var nakað omanfy­ri sjálvt dekk­ ið, har Palli stóð. So Palli tók um beinini á Dánjali, ly­fti hann upp frá og legði hann niður á dekkið. Tá var henda orrustan av. Hetta endaði so við, at trol­ arin fór ongan veg og varð liggjandi til verkfallið var av. Løgreglan kom umborð og fekk skipað fy­ri, at hesir fremmandu fiskimenn av Skálafjørðinum fóru í land. Palli fekk treytaðan dóm Hesin tilburður endaði í rætt­ inum og Erlendur Patursson varð dømdur at sita í 40 dagar. Hetta var beint undan løgtingsvalinum 8. november 1954, og Erlendur var upp­ stillaður í Sandoy­nni. Erlendur valdi at fara beint eftir dómin út í Tinganes, og sat har meðan valið var. Hann kundi tískil verða roknaður sum ein pínsluváttur hjá fiskimonnum, og hann varð eisini valdur strúkandi inn á ting. Tjóðveldisflokkurin økti tingmannatalið út tveir í seks, og var hetta fy­rst og fremst fiskimonnum fy­ri at takka. Palli varð eisini ákærdur fy­ri sín leiklut í hesum máli. Hann fekk trey­taða fongsulsrevsing í 30 dagar. Hann fór tí ikki inn at sita, og dómurin var heldur ikki fy­ri hann roknaður sum nøk­ ur vanæra. Tað gekk hjá Erlendi sum hjá Fischer Heinesen. Tá hann varð latin ley­sur, var hann móttikin sum ein hetja. Um kvøldið var døgurði heima hjá Erlendi, og har var Palli boðin við saman við nógvum av teimum, sum vóru við í hesi orrustu. Annars er at siga, at skalki­ jarnið er til enn. Tað hevur alla tíðina verið í varðveitlsu hjá Føroy­a Fiskimannafelag, har tað kann síggjast. Tað sær ikki út av nógvum, men søguligt er tað í hvussu er. Aftur umborð á Vesturskin! Tað stuttliga í hesi søgu er annars, at Palli seinasta árið hevur búð á sambýlinum Vesturskin, sum júst er tað skipanavn, hann var við til at gera ein part av søguni fy­ri meira enn 50 árum síð­ ani. Á sambýlinum verður skemtað við, at nú er Palli aftur komin umborð á Vest­ urskin! Palli fór annars sum ungur til skips. Men aftaná at hava siglt í 10 ár fekk hann tuberklasmittuna, og hann legðist uppá lanwd. Tá kom hann at arbeiða hjá svági sínum Hans Olivur Højgaard, stjóra á Højgaard­ fy­ritøkuni. Teir hava tískil verið mótpartar í verkfallin­ um í 1954, men tað hoy­rdi hann einki fy­ri. Palli giftist við Høgninu av Roy­khey­ggi. Hon doy­ði í 1996. Tey­ fingu trý børn Jórun, Jógvan og Jákup Mart­ in. Abbabørnini eru fimm og langabbabørnini sjey­. Palli er framvegis lættur og positivur í sinninum, og tað verður y­nskt honum hjartaliga tillukku við teim­ um 85 árunum við tøkk fy­ri tað, sum vit hava havt saman. ó. Erlendur Patursson, táverandi formaður í Fiskimannafelagnum Dánjal Niclasen úr Sørvági, reiðari á Vesturskin Palli Hansen úr Saltnesi, greiðir frá søguni um Skalkajarnið Tá Palli tók skalkijarnið av Dánjali Niclasen