mikudagur 9. januar 2008síða 24

24 tíðindi Nr. 6 - 9. januar 2008 Gilli Trónd, býarfrøðingur og geografur, heldur, at nógvir fyrimunir eru, um eitt privat felag sleppur at fremja verkætlanina við Skálafjarðartunlinum. Tá liggur váðin á privatum hondum, og slíkar verkætlanir ovurhita ikki almenna búskapin á sama hátt. Hinvegin sær hann eisini stórar møguleikar í, at tað almenna byggir tunnilin yvir 5 ár við 200 miljónum krónum um árið, tí tá fær landskassin í staðin eitt nýtslugjald í 25 ár, sum er 2,65 miljardir krónur eftir avskrivingar. Ein slík peningaupphædd røkkur til hópin av verkæltanum sum liggja á láni Skálafjarðar­ tunnil Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Á valfundi í Runavík mána­ kvøldið helt Gilli Trónd áhugaverdan fyrilestur um fyrimunir og vansar við Skálafjarðartunlinum, sum styttir farleiðina úr Havn inn á Skálafjørðin og til Gøtu, Fuglafjarðar, Leirvík­ ar og Norðoyggjar. ­ Núverandi teinur mill­ um Hvítanes og Runavík er 60 km. og teinurin millum Hvítanes og Gøtugjógv er 56 km. Við Skálafjarðartunl­ inum verða hesar farleiðir 14 og 25 km. ella ávikavist 46 og 31 km. stytri. Nyttuvinningur Gilli vísti á tøl hjá P/F Skálafjarðartunlinum, sum siga, at í fyrstani fara í mið­ al 4.500 ferðandi at brúka tunnilin dagliga. ­ Við tunlinum verður teinurin hjá hesum ferðandi dagliga millum 31 og 46 km. stytri, enn hann er í dag. Sparda tíðin hjá hvørj­ um einstøkum verður í mið­ al umleið 30 minuttir hvønn vegin. Hetta merkir, at før­ oyska samfelagið verður effektiviserað við 820.000 tímum árliga. Við eini tímaløn upp á 125 krónur, er talan um einar 100 miljónir krónur um árið – bert í spardari tíð. Býarfrøðingurin segði, at tær 100 miljónir krónurnar, sum samfelagið verður effektiviserað við tunlinum, ikki er hin einasti vinning­ urin. ­ Teinurin hjá teimum 4.500 ferðandi verður eisini umleið 55 miljónir kilo­ metrar stytri um árið. Hetta merkir, at samlaða koyringin á landsvegunum verður 20% minni – og soleiðis verður sparingin umleið 50 miljónir krónur aftrat teim­ um áðurnevndu umleið 100 miljónunum. Gilli segði, at Skálafjarð­ artunnilin soleiðis gevur føroyska samfelagnum ein nyttuvinning, sum er einar 150 miljónir krónur um árið. Øktur tryggleiki Ferðslan í Føroyum er nógv økt seinastu árini, og hon veksur alsamt. Tí hevur ein effektivisering av sam­ ferðslukervinum stóran gagnligan týdning. ­ Skálafjarðartunnilin hevur eginleikarnar til at gerast lívæðrin í eini sam­ ferðsluætlan við nútímans høvuðsvegi millum Tórs­ havn og Klaksvík. Ein slík­ ur høvuðsvegur eigur av­ gjørt ikki at liggja í bygdum øki, og tað merkir, at ein loysn skal finnast á ferðslu­ viðurskiftunum í Skálafirði, Gøtu og Leirvík. Gilli vísti á kanningar sum siga, at motorvegir eis­ ini gagna sonevndu 0­hug­ sjónini, sum hevur verið nógv frammi seinnu árini. ­ Skulu vit sleppa undan bygdum øki, verður eisini neyðugt at taka atlit til ferðsluviðurskiftini í Skála­ firði. Í hesum sambandi vísti hann á, at eystari armur á Skálafjørðinum í løtuni er minni væl egnaður enn vestari armur at hýsa einum stórum 4­sporaðum høvuðs­ vegi. ­ Men vestari armur gerst bert aktuellur, um ein tunnil eisini verður bygdur úr Skálafirði til Kambsdalar. Tá slepst undan at koyra gjøgnum bygt øki í Gøtu, Skipanesi og at skula um Gøtueið. Gilli segði, at við Skála­ fjarðartunlinum og tunli millum Skálafjørð og Kambsdal, verður teinurin styttur úr 61 km., sum hesin teinur er í dag og niður í 29 km. Linjuføringar P/F Skálafjarðartunnilin hevur tríggjar loysnir í hyggju, ið allar ganga av Sundi og inn á Skálafjørðin. Valið byggir á fleiri atlit, eitt nú tey jarðfrøðisligu viðurskiftini. ­ Um »miðloysnin«, sum er ein rundkoyring í fjarðar­ munnanum, ikki verður vald, talar nógv fyri at gera tunnilin fyrst inn á Strendur og haðani til Runavíkar. Ein høvuðsorsøk fyri hesi loysnini er júst at slúsa ferðsluna á smidligan hátt víðari til Gøtu, Fuglafjørð, Leirvíkar og Norðoyggjar. Gilli endurtók, at við umrødda tunli millum Skála­ fjørð og Kambsdal slepst at kalla heilt undan, at høvuðs­ ferðslan fer gjøgnum bygt øki. Hann nevndi eisini møgu­ leikan við brúgv um Tanga­ fjørð – av Kjalnesi í Kolla­ firði til Morskranesar í Eysturoy. ­ Men her hevði nyttan ikki verið eins góð. Far­ leiðin úr Tórshavn til Runa­ víkar hevði verið 18 km. longri við eini brúgv enn við tunlinum. Aftrat hesum hevði kortini verið neyðugt við einum tunli millum Strendur og Toftir. Ein slík loysn hevði eisini sett krøv til ferðsluviður­ skiftini í Kollafirði, har neyðugt hevði verið at gjørt munandi ábøtur á vega­ kervið. Nytta og kostnaður Skálafjarðartunnilin er mettur at kosta einar 900 miljónir krónur og felagið, sum stendur aftanfyri verk­ ætlanina, væntar sær 118 miljónir krónur í inntøku um árið, samstundis sum útreiðslurnar verða einar 15 miljónir krónur. ­ Framskrivingar siga, at inntøkurnar fara at veksa við 50% yvir tey 25 árini, sum tunnilin verður á privatum hondum. Hetta gevur felagnum eina inn­ tøku eftir avskrivingar hesi 25 árini upp á 2,65 miljardir krónur við eini internari rentu upp á 13%. Í sínum fyrilestri vísti Gilli eisini á ymiskar fyri­ munir, sum hann helt vera við eini privatari verk­ ætlan. ­ Fyrimunirnir eru fleiri. Váðin liggur á privatum hondum, og slíkar ætlanir ovurhita ikki almenna bú­ skapin á sama hátt. Privatar verkætlanir hava eitt størri insitament til at gera verk­ ætlanina lidna til tíðina. Hann segði, at privatar verkætlanir hava lættari við at fáa hóskandi fígging, tí tær eru ikki tengdar at politisku skipanini. ­ Fíggingarfyritøkurnar aftanfyri verkætlanina fáa eitt stabilt inntøkugrundar­ lag í 25 ár, sum kann koma teimum væl við, um Føroyar eitt nú enda í eini kreppu, sum líkist henni fyrst í nítiárunum. Gilli vísti á norskar kann­ ingar sum siga, at almennar verkætlanir í miðal eru 7,9% dýrari enn kostnaðar­ metingin. ­ Høvuðsorsøkin er, at tær privatu verkætlaninar eru gjørdar á kontrakt­ basis, sum hann tók til, og tá hugsaði hann um, at broytingar í politisku skipan­ ini ikki broyta verkætlan­ ina. Nýtslugjald og ávirkan Búskaparfrøðingar hava kannað, hvussu broytingar í nýtslugaldi ávirka nýtsluna av infrakervi. ­ Niðurstøðan er, at í mið­ al fellir nýtslan við 0,5% fyri hvørt prosentstig, sum gjaldið hækkar. Hann segði, at eitt, sum er av stórum týdningi í hes­ um sambandi er, um alterna­ tivir ferðamøguleikar eru. ­ Um so er, fellir nýtslan í miðal við 2% fyri hvørt prosentstig, ið gjaldið hækkar. Gilli vísti á, at alternativið, sum er at koyra gomlu far­ leiðina millum Streymoy og Eysturoy, ger, at felagið aftanfyri Skálafjarðartunn­ ilin hevur størri váða enn eitt nú Vágatunnilin og Norðoyartunnilin. ­ Tað er avmarkað, hvussu nógv prísurin fyri at koyra gjøgnum Skálafjarðartunn­ ilin kann setast upp, um illa gongst, segði hann. Fíggjarligu útrokningarn­ ar byggja á munandi vøkst­ urin í ferðsluni, men fáa vit eina nýggja samfelags­ kreppu, verður vøksturin ikki líka so sannlíkur. Aðrir møguleikar Í sínum fyrilestri vísti býar­ frøðingurin og geografurin eisini á aðrar møguleikar, sum kunnu spyrjast burtur úr, um tað almenna fíggjar verkætlanina. ­ Verður tunnilin bygdur fyri játtan á fíggjarløgtings­ lógini við umleið 200 milj­ ónum krónum um árið í 5 ár, so kunnu tær 2,65 milj­ ardirnar krónurnar fyri 25 ára nýtslugjald í staðin brúk­ ast til onnur endamál. Hann vísti á, at peningur­ in fyri nýtslugjald tá kundi Skálafjarðartunnilin: 150 miljónir krónur um á