mikudagur 16. januar 2008síða 26

26 Nr. 11 - 16. januar 2008 tíðindi SJÁLVSTÝRISFLOKKURIN Lærarar og næmingar vinnarar í einum framtíðar føroyskum fólkaskúla ÚtbÚgving Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Heimasíðan hjá Skúlablaðnum hevur verið væl vitjað og endurgivin seinastu dagarnar. Orsøkin er tann, at blaðið hevur lovað politisku flokkunum framat at siga sína áskoðan um fólkaskúlan. Við loyvi frá blaðnum prenta vit her svarini frá flokkunum. Av tí at tilfarið er somikið rúgvismikið, verða nakrir av flokkunum eisini prentaðir í morgin. Sambært skúlablaðnum, hevur blaðið sett flokkunum nakrar spurningar á økjum, sum tey halda vera sera týdningarmikil hjá næstu samgongu at fáa loyst. Tilfarið er skipað soleiðis, at flokkarnir svara stutt og greitt. Skúlablaðið sigur, at stevnuskráirnar nevna nógv av hesum viðurskiftum, men eru ofta orðaðar soleiðis, at tær eru lítið ítøkiligar. - Vit skulu heilt ítøkiliga vita, hvat hesir flokkarnir standa fyri og hava sett sær fyri at fremja, koma teir í samgongu, sigur Skúlablaðið, sum er at finna á skulabladid.fo. Flokkarnir um fólkaskúlan Útbúgvingin hjá lærarum Ætlanin er at læraraútbúgv­ ingin verður umskipað til eina bachelor útbúgving. Ynskið hjá Føroya Lærara­ felag er, at ein 5 ára kandi­ datútbúgving verður viðtik­ in beinanvegin og fer í gongd í 2009 – við samsvar­ andi lønarlagi sum aðrar kandidatútbúgvingar. Hvør er tykkara støða til hetta? Sjálvstýrisflokkurin held- ur, at læraraútbúgvingin skal vera so góð sum gjør- ligt. Vísandi til londini, sum vit fegin vilja saman- bera okkum við, so hava tey ásannað, at tað arbeiði, sum lærarin ger, er ein av berandi súlunum í samfelag- num. Børnini eru størsta, besta og virðismesta tilfeing- ið, sum landið eigur. Tí er arbeiðið at vera lærari, eitt sera krevjandi starv og hes- in má verða so væl skúlaður til uppgávuna, at ongin ivi er um førleikan fakliga og námsfrøðiliga. Metir serfrøðin, at 5 ára kandidatútbúgving er besta loysnin, vil Sjálvstýrisflokk- urin virka fyri at fáa framt hesa loysn. Tað er greitt, at longda útbúgvingin setur fíggjarlig krøv til tað al- menna og lønin má eisini verða samsvarandi útbúgv- ingini og ábyrgdini Býtið millum land og kommunu Føroya Lærarafelag saknar eina greiða útmelding um, hvat politisku flokkarnir vilja, tá ið tað snýr seg um býtið millum land og komm­ unu á skúlaøkinum. Ganga tit inn fyri 6­7 tvingaðum kommunalum økjum, og at hesi økini umsita fólkaskúl­ an fult og heilt? Gongdin í grannalondu- num og herheima vísir greitt, at framtíðar bygnað- urin verður størri kommu- nalar eindir. Sjálvstýris- flokkurin ásannar, at skulu størri uppgávur leggjast út til kommunurnar at umsita er neyðugt, at nóg stórt fólkagrundarlag er í øki- num, til tess at hava eina væl virkandi kommunala umsiting. Tað má og skal verða ein gularót fyri komm- unurnar, at tær sjálvbodnar leggja saman í størri eindir. Sjálvstýrisflokkurin hevur ikki ásett nakað endaligt tal av kommunum, men álitið vísir til, at sjey ella nýggju kommunueindir eru hósk- andi. Eydnast ikki kommun- unum sjálvbodnar at finna fram til eina endaliga loysn, má hetta í gerast við lóg- gávu. Um so er, hvørja tíðaráset­ ing seta tit á, at hetta skal verða framt? Kommunusamanlegg- ingarnar eiga at verða av- greiddar í komandi val- skeiði. Tað ógreiða ábyrgdarbýtið millum land og kommunur á skúlaøkinum gagnar ikki skúlanum. Sjálvstýrisflokk- urin heldur tí, at tað er skila- best, um kommunurnar fáa ábyrgdina av øllum fólka- skúlaøkinum. Tað áliggur landsmyndugleikanum tó at tryggja, umstøðurnar, undir- vísingartilboðini og karmar- nir eru á einum nøktandi javnbjóðis støði kring land- ið, so vit ikki innan skúla- skap fáa A og B støðu, alt eftir sum kommunurnar rað- festa skúlaøki. Kommunurnar eiga ikki at yvirtaka skúlan, fyrr enn ein greið avtala er gjørd millum landsmyndugleikar- nar og kommunurnar um yvirtøkuna. Avtalan má m. a. staðfesta, hvussu lærarar- nir verða uppstigaðir – eftir- útbúgving, skeið og før- leikamenning, hvussu skúl- arnir kunnu skipast, hvussu hóskandi undirvísingartilfar fæst, og hvussu kommunur- nar kunnu fáa fíggjarligar møguleikar at byggja ella umbyggja skúlar. Føroya Lærarafelag og felagið hjá skúlastýrislimum eiga at verða hoyrd um av- taluna. Áðrenn kommunurnar kunnu yvirtaka fólkaskúlan, mugu lógar- og kunngerðar- broytingar gerast, tí kann hetta vera tíðarkrevjandi; men um allir partar eru samd- ir og samstarva væl, so skuldi borið til, at kommunurnar yvirtaka skúlan í 2010. Stórir og smáir skúlar Í Føroyum eru 57 fólkaskúl­ ar, nógvir teirra eru smáir. Hvør er tykkara støða til skúlastøddir út frá einum skúlafakligum sjónar­ horni? Um kommunurnar skulu taka yvir skúlaøkið, so mugu tær eisini sjálvar sleppa at skipa skúlaviður- skiftini; eisini tá talan er um, hvussu nógvir og hvussu stórir skúlarnir skulu vera. Um ein skúlasamanlegg- ing krevur um-, uppí- ella nýbygging, so má kommun- an – ella kommunurnar, tí tær eiga at kunna samstarva um skúlaøkið – hava møgu- leikar at fíggja nýggju umstøðurnar. Sum støðan er í løtuni, so kunnu komm- unurnar ikki átaka sær eina lánibyrðu, sum er hægri enn ein álíkning, tí hava fægstu kommunur møgu- leika at fara undir skúla- bygging ella størri umbygg- ing. Skúlasamanleggingar eiga ikki at vera grundgivnar við sparingum; grundgev- ingin eigur at vera, at skúlin gerst betri. Ein skúlasaman- legging kann hava við sær, at tímatørvurin er øðrvísi, enn á skúlunum, sum vórðu lagdir saman. Tað kundi verið skilagott at havt fleiri lærarar til yngru flokkarnar. Eitt annað hugskot kundi verið at nýtt námsfrøðingar saman við lærarum. Tá skúlar leggja saman, eiga tímarnir, sum vóru á skúlanum, at fella aftur til Mentamálaráðið, sum so kann deila teir út aftur. Soleiðis hvørva teir ikki úr skúlaverkinum, men verða latnir aftur í stóru puljuna av tímum, sum Mentamála- ráðið hevur at ráða yvir og fordeila. Hetta er ikki at spara, men ein effektivi- sering av tímunum. Næmingar við serligum tørvi Fólkaskúlalógin ásetir, at fólkaskúlin er fyri øll – sama hvønn tørv næming­ urin hevur. Veruleikin er, at í fólkaskúlanum eru nógvir næmingar við serligum tørvi, sum ikki fáa nøktandi undirvísing. Hvussu skipa vit fyri, at tey veiku í okkara skúla, atferðartruplir næm­ ingar og onnur við serligum tørvi fáa eitt nøktandi skúla­ tilboð? Fólkaskúlin er fyri øll. Støði má takast í tí einstaka næminginum. Næmingar, sum hava ein serligan tørv, skulu hava nøktandi skúla- tilboð, sum mennir teirra fakliga støði og teirra før- leikar. Skúlin skal kunna bjóða eyka tímar ella stuðl- ar, har tað verður mett neyðugt. Vit halda ikki, at næmingar eiga at vera býttir upp eftir førleika, atferð ella evnum. Næmingar eiga at ganga í flokki saman við sínum javnaldrum; stórur dentur eigur at verða lagdur á, at næmingar ikki detta burtur ímillum fakliga ella mistrívast sosialt. Støðan hjá einstøkum næmingi kann tó vera so serlig, at hann ikki ella bert lutvíst fær nøktað sín lærutørv í fólkaskúlanum. Hesir næm- ingar eiga at fáa ískoytis- tilboð. Um ja, hvussu tryggja vit so, at allir næmingar fáa eitt nøktandi tilboð? Allir skúlar eiga at verða eftirmettir regluliga, so at ongin ivi er um støðið í skúlanum. Í gjár prentaðu vit Fólkaflokkin, Sam­ bands­flokkin og Javn­ aðarflokkin. Í dag kemur s­o res­tin av tilfarinum: Sjálvs­týris­­ flokkurin, Tjóðveldis­­ flokkurin og Miðflokk­ urin 3