mikudagur 13. juni 2001síða 5

8 Nr. 110 - 13. juni 2001 Nr. 110 - 13. juni 2001 9 gult8 cyan8 magenta8 svart8 gult9 cyan9 magenta9 svart9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Fyri nøkrum fáum árum síðani var tað utopi, men flestu føroyingar taka í dag undir við, at Føroyar miðja ímóti at byggja upp ein sjálvberandi búskap. Tað merkir, at vit skulu klára okkum búskaparliga uttan heildarveitingina úr danska ríkiskassanum. Summi vilja hava ein sjálvberandi búskap, tí tað er ein partur í politisku stevnuni at skipa fullveldi, ella loysa. Onnur, tí tað er ein partur í sjálvstýrispolitiki, einum sjálvbjargingarpolitikki, uttan at tey kortini ynskja at loysa úr ríkisfelagsskapinum. Tá tað ikki eydnaðist landsstýrinum at gera semju við danir um fullveldi við langari skiftistíð, hevur landsstýrið avgjørt at skerja blokkstuðulin 3-400 milliónir krónur frá næsta ári. Restina, einar 6-700 milliónir, skal heimastýrið átaka sær eftir 4-5 árum. Hetta er óðamannaverk, heldur Javnaðarflokkurin, sum hevur latið búskaparfrøðing greina ætlan landsstýrisins. Niðurstøðan er, at Føroyum fara at vanta einar 6 milliardir í tøkum peningi um eini 12 ár. Farvæl vælferðarsamfelag, er niðurstøðan. Javnaðarflokkurin letur í sínum útrokningum búskaparvøksturin vera tað sama sum í ES- londunum, ið er eitt sindur lægri enn landsstýrið roknar við. Útreiðsluvøksturin er hinvegin settur eitt sindur hægri enn landsstýriv hevur sett í sínar útrokningar. Flokkurin er fyri at lækka heildarveitingina, men mælir til at fara hóvligari til verka, og skerja blokkin 100 milliónir næsta ár. Síðani skal danski stuðulin minka í samsvari við tann búskaparvøkstur, sum er í landinum. Men fullveldisfólk halda, at útrokningar Javn- aðarfloksins eru dapurskygdar. Tey vilja hava fullveldi, líka mikið hvørjar avleiðingarnar verða. Javnaðarflokkurin vil hinvegin ikki taka skorar undan vælferðarsamfelagnum, sum landsstýrið ger. Her standa vit í dag - fullveldispolitikkurin hjá landsstýrinum móti sjálvstýrissinnaða politikkinum hjá Javnaðarflokkinum - eitt lítið ár undan løgtingsvalinum. Nógv tjóðskaparkensla er uppií, og hon skuggar ofta fyri búskaparliga veruleikanum. Sjálvstýri - ella økt sjálvstýri - skulu vit hava. Spurningurin er bara, um vit skulu stýra tjóð- skaparkensluni við skili, fara hóvliga fram, við ábyrgd móti tí einstaka borgaranum, ella um vit loypa av stað í blindum, og sektin á vælferð fólksins! DAGSINS MEINING Sosialurin Við ábyrgd – ella ábyrgdarloysi VIÐMERKINGAR Høgni Hoydal Á tíðindafundi boðar Javnaðarflokkurin frá, at føroyingar kunnu aldri klára seg uttan danskar pengar. Á sama fundi boðar flokkurin frá, at um føroyingar fara at klára seg væl og skapa størri inntøkur – tildømis av oljuvinnu - so skulu vit senda pengar til Danmarkar. Sama dag sigur Jóannes Eidesgaard við Fregnir, at tað minnir um nýmótans imperialismu, at danir keypa sær vald í Føroyum við pengum. Kann onkur ikki greiða frá, hvat í allari víðu verð gongur fyri seg? Ein meiningsleysur maður, mitt í eini meining, hvat meinar hann? Hesi orðini hjá skaldin- um Kára P. runnu fram fyri meg fríggjadagin. Ein og sama dag sigur javnað- arflokkurin: 1. At tað líkist nýmótans imperialismu tá danska stjórnin tilvitað hevur keypt sær vald í Føroyum. 2. At føroyingar fara aldri at klára seg uttan danskar pengar. 3. At um føroyingar fara at klára seg væl og fáa størri intøkur, so skulu vit senda pengar til Danmark- ar. Gjald fyri vald? Tað vil altso siga: At javn- aðarflokkurin nú viður- kennir, at danska stjórnin tilvitað hevur roynt at skapa ein studningsbúskap í Før- oyum. Har javnaðarflokk- urin skuldi fáa danskar pengar til sosialar skipanir, meðan fólkaflokkurin skuldi fáa pengar til vinnulívsstudning. Altso júst tað, sum rendi Føroyar á heysin í 90’unum. Um føroyingar so fáa størri inntøkur, tildømis av oljuvinnu, so skulu vit afturfyri, at danska stjórnin hevur keypt sær vald gjøg- num eitt nú javnaðarflokk- in, geva teimum inntøkur av ognini hjá Føroya fólki. Hvat verður tað næsta? Skulu vit eisini gjalda pengar til Danmarkar aftur- fyri, at danska stjórnin hevur selt okkum til Nato? Onki hongur saman Men her er so nógv, sum ikki hongur saman: Jav- naðarflokkurin roynir at seta føroyingar inn í eitt rokniark, sum onkur búskaparfrøðingur skal hava gjørt. Men hvør tað er, er ein hemmiligheit. Hví nú tað? Skulu vit nú trúgva uppá huldufólk? Javnaðarflokkurin sigur, at sjálvt um vit klára okkum væl búskaparliga, so skulu vit framvegis verða undir donskum valdi og ábyrgd – og gjalda aft- urfyri. Javnaðarflokkurin biður okkum velja millum fólkapensión og loysing. Men í 80’unum, tá vit brúktu eina milliard meira av donskum og útlendskum pengum, hendi ongin betr- ing í fólkapensiónini. Men meðan vit hava lagt lunnar undir ein fullveldisbúskap, er fólkapensiónin betrað munandi og alt almanna, heilsu- og skúlaverkið betrað munandi. Og vinnu- lívsstudningurin er strikað- ur. Frá sjálvstýristosi til “krystallnátt” Er hetta sami flokkur, sum fór til val uppá eina ís- lendska loysn í tjóðskapar- spurninginum? Er hetta sami flokkur, ið segði seg vilja yvirtaka alt og gjalda fyri tað? Men sum nú, tá vit hava 600 mió. í yvirskoti, ikki vil yvirtaka skúlamál fyri 300 mió. - og kallar tað “eina krystallnátt”? Er hetta sami flokkur, sum fyri fáum vikum síðani kallaði tað eina “krystallnátt” at skerja blokkin, og nú kortini vil skerja hann við 100 milliónum? Er tað so ein triðings “krystallnátt”? Er ongin álvari yvirhøvur í nøkrum – og kemur ein nýggjur boðskapur ímorg- in? Kom til arbeiðis Um javnaðarflokkurin heldur fram á henda hátt, so óttist eg storliga fyri, at hann ætlar at koyra Føroyar á heysin einaferð afturat og at binda okkum fastari í danska ríkið, enn vit nakrantíð hava droymt um. Tí ein innilig áheitan á javnaðarflokkin: Kom og tosa um ein politikk fyri Føroyar. Har vit sjálvi vilja skapa eitt samhaldsfast samfelag, grundað á eitt sterkt vinnulív, ið kann bera vælferðini. Lat okkum ikki aftur selja okkum til eina danska stjórn. So er tað líka gott bara at lata donsku stjórnina stýra beinleiðis og opinlýst – og ikki gjøgnum føroyskar flokkar, har vit spæla fólk í húsi, men taka onga ábyrgd. Finnið nú útav, hvat tit vilja, og komið til arbeiðis. Javnaðarflokkurin vil senda oljupengar til Danmarkar PRENTÚTBYGGING Blaðstjórnin Hesa vikuna og helst alla næstu viku verða prent- maskinurnar á Prentmið- støðini, sum Dimma- lætting og Sosialurin eiga í felag, útbygdar. Hetta merkir, at Sosialurin hetta tíðarskeiðið ikki kann prentast í fleiri enn 32 síðum, eins og at litsíð- urnar verða skerdar. Av hesi orsøk er tað trupult hjá okkum at fáa alt tilfarið við til tíðina, og tí kann henda, at tilfari kemur at liggja niðurfyri. Vit vilja í hesum sam- bandi heita á fólk, ið vilja hava innsent tilfar við í blaðið, um at skriva stutt og greitt. Best er um vit fáa tilfarið teldutókt, annahvørt sum teldupost ella á diskli. Men til ber eisini at senda okkum bræv ella faks. (Adressur og faksnummar síggjast í kolofonini niðanfyri). Tá prentsmiðjan er lið- ugt útbygd, verður prent- góðskan munandi betri, fleiri síður kunnu prentast í liti – og síðutalið kann økjast. Vónandi bera lesarar og lýsarar yvir við avmarkingunum. Sosialurin skerdur í síðutali Jóhan Petur Johannesen Meirilutin á Føroya Løgtingi hevur samtykt eina “koyriætlan”, sum hevur við sær, at blokk- stuðulin úr Danmark verður skerdur við 300 – 400 mió. krónum longu komandi ár. Men sambært somu løgtingssamtykt, er hetta bara fyrsta stigið á leiðini, tí samgongu- meirilutin ætlar, at allur blokkstuðulin skal burtur um stutta tíð, og harum- framt skal føroyska samfelagið (skattgjald- arin) átaka sær fleiri kostnaðarmiklar skyldur, sum danska ríki higartil hevur havt. Áhugaverdi spurning- urin er nú, hvussu vit fáa hetta at hanga saman fíggjarliga. Eingin vil spara Teir sokallaðu “tungu postarnir” á fíggjarlóg- ini eru almannamál, heilsumál og skúlamál. Hesi kostað á verandi fíggjarlóg meira enn 2 milliardir krónur til- samans. Men formaðurin í Sjálvsstýrisflokkinum hevur longu sagt á tingsins røðarapalli, at játtanin til almanna- og heilsumálini má ikki skerjast, sjálvt um blokkstuðulin minkar. Nýggi landsstýris- maðurin bakkar heldur ikki ein tumma Í hesi vikuni kemur nýggjur landsstýrismað- ur at umsita skúlamál. Í fyrstu samrøðuni, sum hann hevði við Útvarp Føroya, eftir at hann var valdur, segði hann, at peningurin sum er tillutaður fólkaskúlanum er ikki nøktandi, og at tað er týdningarmikið at skúlin fær tann neyðuga peningin, fyri at kunna útfylla rammurnar í fólkaskúlalógini. Hetta fekk útvarps- mannin at spyrja, hvussu lætt tað fór at verða at fremja hesa ætlan, tá raksturin av skúlamálum skuldi yvirtakast, sam- stundis sum blokkstuðu- lin skuldi minka við kanska 400 mió. krón- um. Til hetta svaraði hann soleiðis: “Nei eg haldi ikki, at mann skal blanda tey tingini saman. Eg haldi tað, at vit verða noydd at síggja fólka- skúlan sum eina berandi kraft í samfelagnum, og tað er neyðugt at geva fólkaskúlanum tær neyð- ugu rammurnar at liva undir, og í hesum føri- num eisini tann neyðuga peningin”. Hetta kann ikki skiljast ørvísi enn at nýggi landsstýrismaður- in heldur ikki ætlar at skerja-, men at økja útreiðslurnar. Tá Óli Holm tosar um neyðugan pening til fólkaskúlan, hvat so við nýggjum lærarum og pedagogum? Vit kunnu jú ikki hava skúlar og lærarar, uttan at vit eisini útbúgva fólk. Eta burturav yvirskotinum Um einki verður spart í almanna-, heilsu- og skúlamálum, er ringt at fáa eyga á, hvar nakrar munagóðar sparingar kunnu verða gjørdar. Landsstýrið noyðist tí at “eta burturav yvirskot- inum” á fíggjarlógini, heldur enn at spara. Tað merkir so aftur, at tað verða komandi politikar- ar, sum skulu gera allar tær illa lýddu sparing- arnar sum skulu til, um blokkstuðulin skal burt- ur. Vit kunnu tí staðfesta, • At vit hava eitt landsstýri, sum vil áleggja framtíðar politik- arum at gera yvirtøkur, hóast teir einki hava yvirtikið sjálvir. • At vit hava eitt landsstýri, sum vil á- leggja framtíðar politik- arum at spara, hóast teir einki hava spart sjálvir. • At vit hava eitt landsstýrið, sum vil avtaka blokkstuðulin, hóast blokkstuðulin bara er vaksin, meðan teir sjálvir hava sitið. Og so kunnu hesir um nøkur ár skriva í søgubøkurnar, at teir royndu at gera Føroyar til tað, teir kalla “frælsa tjóð”, við at fyrireika bæði yvirtøkur og minking av blokkstuðlin- um. – Hini kunnu so taka tær illa dámdu avgerðir- nar. Lisbeth L. Petersen, Sambandsflokkur Soleiðis sum tosað verður í dag millum fullveldisfólk, so er ongin onnur hugsjón til enn fullveldishugsjónin. Hon er hin einasta rætta í hesi verð. Tann føroyingur, sum ikki er fullveldissinn- aður, hevur onga hugsjón. Basta !! Og nú er formaður Tjóð- veldisfloksins farin undir eina roynd at afturvísa øðrum meiningum við heimagjørdum søgum um, hvussu sambandsfólk gleð- ast, tá tað gongur illa í hesum landi. Sambands- vongurin vil Føroyum og føroyingum onki gott, men hitt øvugta. Orsøkin til søgurnar er helst tann, at myndin við meginpartinum av danska blokkinum inni á bók (tí her ber væl til at liva uttan blokk, alt gongur jú so væl), hongur ikki saman við myndini um illviljaðar danir, sum vilja taka blokk- in burtur um 4 ár, og tí má finnast uppá nakað annað. Kanónirnar verða nú vendar móti sambandsvonginum, sum onki skilir, men bert hugsar um peningaflyt- ingar, kontoavrit, rokniark og peningaoyðsl ! Tað, sum nívir landsstýr- ismannin er, at búskap- arfrøðingar og roknskapar- køn fólk hava gjørt nakrar útrokningar fyri Sambands- flokkin, sum afturvísa tí, sum Høgni Hoydal annars hevur ført fram um fram- tíðarvánir Føroya. Tilfarið, sum hesi fólkini hava brúkt at rokna eftir, er m.a. úr Hvítubók og øðrum útrokn- ingum og talvum, sum eru útflýggjað uttanlands- nevndini og nú almenn. Hesar nýggju útrokningar koma sjálvandi ikki full- veldisætlanunum so væl við, og tí er ágangur á Sam- bandsflokkin. Men sambandshugsjónin er greið. Vit vilja liva í hesum landi, og her skal vera gott at vera fyri øll. Vit eru stolt fólk, og vit skulu greiða og gjalda tað sjálvi, sum vit orka at gjalda, men vit vilja ikki ofra vælferð- ina. Tey virði vit hava, skulu vit umsita væl. Møgu- leikarnir vit hava her í Norðuratlantshavi, skulu vit brúka skilagott. Vit kvetta ikki vinabond ella samstarvsbond bert fyri at prógva, at vit eru røsk, ella fyri at vísa umheiminum, at vit eru so einastandandi røsk og ófør. Vit spæla ikki við framtíð føroyinga, og vit sleppa ikki teim rættindum vit hava. Annars er at siga til greinina Tá ringt er gott – og gott er ringt, sum landsstýrismaðurin vendir móti Sambandsflokkinum, at yvirskriftini kann eg taka undir við, tí eg leggi júst tað øvugta í hana og vendi henni aftur til Høgna, av tí at hon hóskar best til hans- ara egnu politisku hugsjón. Fullveldi og hugsjónir Marjus Dam løgtingsmaður Fyri fáum árum síðani, koyrdu 5 ferðafólkabussar frá Vágum. Hóast ferða- fólkatalið er nógv vaksið um flogvøllin, varð talið skert til 3 bussar. Um stutta tíð missir oyggin helst ein buss afturat, so bert tveir bussar verða eftir. Orsøkin er central skriviborðsstýring og savning! Ikki er ringt at gita, hvar niðurløgdu arbeiðsplássini blóma upp. Um hendan skaðiliga gongd heldur fram, verður skjótt ongin ferðafólkabussur eftir í Vágum. Tað er kanska eisini ætlanin. Hóast tað er ríkiligt av ferðafólki at flyta! Spurningur til B Djurholm: Tað er neyðugt at gera vart við hesi viðurskiftir. Farið tí, nú tingið er í summarfrí, at spyrja Landstýrismannin í Vinnumálum, hví hann ikki steðgar hesi púra skeivu gongd. Tað kann ikki vera rætt, at slíkur stuldur av arbeiðsplássum fer fram frá Vágum. Tað munar sera lítið, at leggja fram álit um økismenning og útoyggjar (teori), ímeðan arbeiðspláss í praksis samstundis verða stolin úr útjaðaraøki. Fyri nøkrum árum síðani vóru 5 bussar her vesturi. Tað gav arbeiði til millum 5 og 10 fólk. Nú flogferðslan er nógv økt hevði verið meira rímiligt, at teir 5 ferðafólkabussarnir vóru blivnir til 7 ella 8. Men skjótt verða bert 2 bussar eftir í oynni, tí "ein ella annar" hevur funnið tað fyri gott at takað hesi arbeiðspláss av oynni og flyta arbeiðsplássini annað stað. Eg og fleiri við mær krevja eitt svar frá lands- stýrismanninum í Vinnu- málum, hví hendan fyri Vágoynna skeiva gongd heldur fram?. Hevði tað ikki verið rættast, at allur ferðafólkaflutningur í smb við flogvøllin hevði høv- uðsstøð í Vágum?. Verður hendan skeiva gongd eisini framd aðrar staðir í landin- um? Hvør er orsøkin til at hendan "flyting" av arbeiðs- plássum verður framd?. Hvør er tað í tekur avgerð í hesum viðurskiftum? Er tað landsstýrismaðurin? Ella er tað embætismaður?Ella onkur annar? Gongdin má steðgast og broytast Eitt er púra greitt: Øll busskoyring í smb við flogvøllin og ferðafólka- flyting eigur framyvir at hava høvuðsstøð í Vágum! Tað er onki minni enn eitt rímiligt krav! Hví stjelur SL arbeiðspláss úr Vágum? TÍÐINDASKRIV Føroya Skipara- og Navigatørfelag og Maskinmeistarafelagið Fútarætturin hevur seinna- partin avgjørt at vísa frá sær áheitanini hjá Fíggj- armálastýrinum um at seta feløgum okkara bann móti at nokta limum okkar at sigla við Teistanum. Samstundis hevur fúta- rætturin nokta at eftirlíka einari líknaði áheitan frá Strandfaraskipum Land- sins. Vit høvdu væntað, at fútarætturin ikki fór at lata seg misbrúka í hesum lógliga stríði okkara, og tí kemur avgerðin ikki óvart á okkum. Kann verandi samgonga liva við einum leiðara fyri Lønardeildini, sum leggur slík mál fyri fútarættin? Sum vit skilja, so er tað leiðarin á Lønardeildini saman við advokatinum hjá deildini, sum eru upphavs- menn til hugskotið at royna at fáa fútarættin at steðga feløgum okkara í lógliga fakliga stríði okkara. Hetta stig er so langt úti, at vit undrast á, at verandi samgonga og ikki minst fíggjarmálaráðharri okkara kann liva við at hava ein slíkan leiðara sitandi á Lønardeildini. Ikki minst er hetta hug- vekjandi, tá hetta í veru- leikanum er ein roynd at føra inn á føroyska arbeiðs- marknaðin eina rættar- skipan, sum hvørki hevur undirtøku hjá fakfeløgun- um ella politiska meirilut- anum á tingi. Ein sigur fyri føroyska arbeiðararørsluna Avgerðin hjá fútarættinum at vísa aftur royndunum hjá Fíggjarmálastýrinum at føra inn á føroyska arbeiðs- marknaðin eina skipan, sum samanberast kann við danska Arbeiðsrættin er ein sigur, ikki bert fyri feløg okkara, men eisini fyri føroysku arbeiðararørsluna sum heild. Eitt skal Fíggjarmála- stýrið gera sær geitt, og tað er, at slík álop á grund- lógartryggjaða rætt okkara at nokta limum okkara at taka arbeiði á einum øki har eingin sáttmáli er galdandi, fara fakfeløgini ongantíð at lata sær lynda. Royndin hjá Fíggjarmálastýrinum at brúka fútarættin sum amboð miseydnaðist VIÐMERKINGAR Ætlar eingin at gjalda fyri fullveldið ? C M Y K 9 8