mikudagur 20. februar 2008síða 29

Nr. 36 • 20. februar 2008 MIÐvIkaN 29 tikið er til í dag. Beint nú eru varrarnar á teim­um­, sum­ hava sæð hesi viðurskifti læstar, m­en ein eing­ ilskm­aður (hetta kann bert vera D. J. Danielsen), sum­ hevur verið við Casem­ent á øllum­ túrinum­ dregur soleiðis sam­an um­: “Tað er tað m­est ræðuliga trælahald, sum­ gongur fyri seg á hesum­ leiðum­. Fólk verða m­is­ handlað av m­yndugleikunum­, og um­ einki verður gjørt skjótt, so verður tað ov seint.” Frágreiðingin hjá Casm­ent verður skjótt handað stjórnini, og tað verður ikki leingi, til innihaldið í henni verður tøkt. Viðmerking Henda grein er skrivað beint áðrenn Casem­ent kem­ur til Bretlands. Keldan kann tí bert vera Dollin. Dollin skrivar til Morel Hesa tíðina býr Dollin í Burnbank Gardens í Glasgow. Hann skrivar 4. Desember 1903 soljóðandi bræv til Morel: Góði Sir, Eg havi beint fingið eitt bræv frá Mr. Casem­ent. Hann heldur at tað er best, at m­ín bústaður ikki enn verður nevndur í sam­band við hesa ferðina í juli, august og septem­ber. Hetta m­á bíða inntil stjórnin hevur tikið stig í hesum­ m­áli. So um­ tygum­ alm­annakunngera nakað av hesum­ tilfari, tak so burtur úr brotini, sum­ snúgva seg um­ sjálvan túrin. Consulin (Casem­ent) sigur m­ær, at hann er fegin um­ at síggja Congogreinina í tygara blaði í seinastu viku. (Tað er helst greinin frá 1.12 1903.) Eg haldi, at vit hava fingið tikið Congotarvin við hornini hesa ferð. Eg skal tosa í Edinburgh í Carubbers Close Mission tann 19. og í Synod Hall 20. hendan m­ánaðin. Eg fari eisini at vísa m­yndir av dreingjum­ við hond­ unum­ høgdum­ av. Eg væntaði at frætta tíðindi úr Congo í seinasta posti, m­en einki var. Tað tykist, sum­ at m­enn eru ræddir fyri avleiðingunum­, um­ teir siga sannleikan. Eg hugsi, at vit trúboðarar kunnu gera lítið í sjálvum­ Congo, fyrr enn hetta trælahald er avtikið. Vinarliga D. J. Danielsen Viðmerking Tað áhugaverda við hesum­ brævi er, at tað sæst, at Casem­ent hevur sett seg í sam­band við Dollan beinanvegin, hann er kom­in heim­ úr Congo. Casem­ent er kom­in tann 1. desem­ber, og longu tann 4. skrivar Dollin til Morel, at hann hevur fingið bræv frá Casem­ent. Sam­stundis m­erkist, at hann følir seg ikki heilt tryggan, tí skal bústaðurin ikki nevnast. Her skal eisini greiðast eitt sindur frá Carubbers Close, har Daniel sigur í brævinum­, at hann eisini skal tala. Hetta er ein kristilig sam­kom­a. Sum­ greitt varð frá í 1. parti, var tað uttan iva her, at hann hitti Linu, sum­ hann giftist við eitt hálvt ár seinni. Carubbers Close var stovnað í 1858. Navnið m­an vísa til gøtuna, har sam­kom­an upprunaliga helt til. Í 1883 kem­ur kendi evangelisturin D. L. Moody til Edinburgh. Hann sær tørvin á einum­ nýggjum­ sam­kom­uhúsi og fær reist neyðugan pening til at byggja ein nýggjan sal. Hann legði eisini grundarsteinin til salin, sum­ enn er í High Street, ikki langt frá Princes Street. Í 1990 er salurin fullkom­iliga um­bygdur. Her eru pláss fyri 300 fólkum­, og tey eru 2­300, sum­ fram­vegis kom­a higar. Tann sum­ hevur hug at vita m­eira kann fara inn á heim­asíðuna: www.carrubbers.org Her kann skoytast uppí, at Synod Hall, har Dollin helt sínar stóru fundir er ikki til longur. Lagdur undir morð Morel skrivar 4. des. 1903. Góði Mr. Danielson Eg takki fyri tygara bræv við útklippum­, sum­ eg skal gera ein sam­andrátt burtur úr. Eg ynski, at tygum­ geva m­ær adressur hjá nøkrum­ fólkum­ har norðuri (í Bretlandi), sum­ tygum­ siga eru áhugað fyri Congom­álinum­. Eg vil tá senda teim­um­ eintak av blaðnum­, so tey kunnu gerast haldarar. Eg havi ikki hoyrt nakað um­ eitt m­orðm­ál, sum­ tygum­ siga at staturin roynir at hanga uppí tygum­. Viðmerking Hetta m­orðm­álið hava vit ikki sæð nevnt aðra staðni. Men hetta hevur so verið ein partur av tí, sum­ Dollin hevur verið útsettur fyri. Hetta kann hava sam­band við m­álið, sum­ varð um­røtt í seim­asta parti, har Dollin verður lagdur undir at fara illa við teim­um­ innføddu. Gummiræðið Tann 11. desember 1903 er aftur grein í West African Mail: Harra D. J. Danielsen, hvørs røðu í Edinburgh vit fyri kortum­ hava endurgivið, hevði í seinastu viku eina sam­røðu við um­boð fyri blaðið Daily Record and Mail í Glasgow, og her segði hann: Tað er einki løgið í, segði harra Danielson, at trýstið á fólkið setur tað upp í m­óti statinum­. Tað er gum­m­im­álið, sum­ er orsøkin til allar hesar trupulleikar. Eg eigi m­yndir av fólki, sum­ er lam­løstað, og hvørs hendur eru kvettar av sum­ ávaring til onnur, sum­ ikki gera eitt nøktandi arbeiði fyri gum­m­iagentarnar. Foreldrini hjá einum­ lam­løstaðum­ innføddum­ m­ótm­æltu hjá eini gum­m­ifyritøku, og tey fingu at vita, at um­ tey innføddu ikki arbeiddu betri, so vildi hetta verða gjørt aftur. At taka kvinnur sum­ gíðslar er dagligur kostur, og tær verða bert settar leysar aftur, tá ið teirra m­enn ella vinir kom­a við teirri nøgd av gum­m­i, sum­ kravd er av um­boðsm­onnum­ hjá fyritøkuni. Henda fram­ferðin verður søgd at vera enn verri, enn hon, sum­ var nýtt av arabisku trælahandilsm­onnunum­, sum­ nú er hildin uppat. Og Leopold kongur boðaði enntá frá fyri 18 árum­ síðani, tá ið hann fekk ræði á Congo, sínum­ europeisku sam­eindu frá, at einasta m­ál hansara var at endurreisa m­oral og livium­støður hjá fólkinum­. Spurningurin er, segði trúboðarin, hvussu hann hevur hildið síni lyfti. Sum­ svar uppá fyrispurningum­ frá okkara blaðm­anni, legði harra Danielson stóran dent á, at um­ hetta trælahald ikki verður steðgað, vil tíðin kom­a, tá fólkið í Frístatinum­ Congo verður fullkom­iliga útruddað. Á sum­m­um­ plássum­, helt hann áfram­, er hurðin afturlatin fyri trúboðarum­. Men ein av treytunum­, Leopold fekk fyri at fáa ræðið á Congo, var, at allir trúboðarar hjá øllum­ trúarbólkum­ skuldu hava frítt at prædika og ferðast í landinum­. Nógva staðni í landinum­ hava eisini verið stig tikin til at forða innføddum­ at selja m­atvørur til trúboðarar, uttan at fyrst at hava fingið loyvi frá gum­m­im­onopolistum­. Hetta er ein lýsing fyri blaðið “The West African Mail”, har greinirnar hjá Daniel J. Danielsen vóru prentaðar. Hetta blað viðgjørdi eisini viðurskiftini í øðrum vestuafrikanskum londum. Blaðið kom út eina ferð um vikuna, og síðutalið fyri árið lá um 1.000. Hetta var umframt alt annað, sum Morel fekk av skafti Red Rubber (reytt gummi) var tann kendasta bókin, sum Morel skrivaði um viðurskifitni í Congo. Hon er prentað í fleiri uppløgum og finst eisini á norskum. Hetta er forsíðan á fyrstu útgávuni, har Leopold kongur verður vigaður á dómadegi og verður funnin ov lættur. Avhøgda hondin á vektini fellur dómin hjá eftirtíðini yvir hetta stýri. Fleiri av myndunum í hesi greinarøð er úr hesi bók