mánadagur 25. februar 2008síða 4

4 Nr. 39 - 25. februar 2008 tíðindi sjúka Elin Heinesen elinh@ras2.fo Myndir: Jens Kristian Vang Tá tú møtir honum, tykist onki øðrvísi við hesum dronginum. Hann er mein­ líkur javnaldrunum. Gongur í mótaklæðum og tykist glaður. Innan undir klæðu­ num er veruleikin tó ein annar. Yvirarmarnir eru til dømis sum hjá einum tvey ára gomlum barni. Ella sum hann sjálvur sigur: – Mínir armar líkjast teimum hjá anorekisu­modellum. 19 ár og vøddasvinn Hanus Samró er 19 ára gam­ al, hann er ættaður úr Havn men búsitandi í Hollandi, har foreldrini, Óli og Turið Samró, eisini búgva. Í 2002 fekk Hanus stað­ fest sjúkuna vøddasvinn, sum í hansara føri ber í sær, at vøddarnir í yvirørmum, herðum, bringu og niðara parti av rygginum at kalla eru svunnir burtur í einki. Sjúkan tyngir gerandis­ dagin hjá Hanusi og ger lív­ ið trupult. – Bara at fara í eina blusu ella vaska hár er ein av­ bjóðing hjá mær, tí eg fái ikki armarnar upp um herð­ arnar, sigur Hanus Samró. Lívið var ítróttur Smádreingjaárini fylti ítrótt­ urin nógv mest í gerandis­ degnum hjá Hanusi. Hond­ bóltur, fótbóltur og judo vóru hansara ítróttagreinar, og eitt skifti var hann á landsliðunum bæði í fótbólti og judo. – Mær dámdi væl tað sosiala við ítróttinum, og so hevur mær altíð dámað væl at kappast, sigur 19 ára gamli drongurin, sum í dag als ikki er førur fyri at íðkað ítrótt. Hanus var í rættiliga góð­ ari kroppsligari venjing, tá hann 13 ára gamal gjørdist varugur við, at okkurt var púra galið. Megin í høgra armi var ikki, sum hon átti at vera, og tað merktist ser­ liga, tá hann skuldi gera armboyggingar. Fyrr var tað eitt spæl, men brádliga gjørdist tungt og seinni ógjørligt at lyfta seg upp frá gólvinum – Eg segði, sum var, við pápa mín, og hann sendi meg til ein fysoterapeut. Boðini haðani vóru, at eg mundi hava vant galið, og fysoterapeuturin gav mær nakrar øðrvísi venjingar, sum eg skuldi gera, sigur Hanus. Tær serligu venjingarnar hjálptu ikki, og armurin versnaði. At enda fekk Hanus ikki armin upp um høvd. – Hetta frustreraði. Eg kundi ikki longur íðka ítrótt á sama hátt sum bert fáar mánaðir frammanundan. Hildu tað var krabbamein – Ein vinkona hjá foreldrum mínum er fysoterapeutur, og tá tey einaferð hittust, greiddu tey henni frá støð­ uni. Hon hevði hug at hyggja nærri at mær, greið­ ir Hanus Samró frá. Eftir at hava kannað hann gjølla kom fysioterapeuturin til ta niðurstøðu, at her var ikki talan um skeiva venj­ ing. Okkurt álvarsligari var áfatt. Hanus var til nógvar kann­ ingar, millum annað til MRI­skanning av heilanum. Læknarnir kendust ikki við støðuna hjá Hanusi. – Hetta var ikki so løgið, tí hetta slagið av vøddasvinni rakar bert ein út av einari millión persónum. Eg veit bert um eina aðra familju í Føroyum, har tey eisini stríðast við vøddasvinn, sig­ ur hann. Summir læknar hildu tí, at talan møguliga var um krabbasjúku. – Tosið um krabbamein rakti meg ikki so meint, tí eg var sjálvur vísur í, at tað ikki var krabbi. Eg var ung­ ur, og fyri meg var tankin um krabbamein langt burt­ uri. Var eg eldri, hevði læknaligi spádómurin helst rakt meinari, sigur Hanus. Eftir, at allar royndirnar vóru tiknar, var ein long bíðitíð eftir svørum. Framløgan endaði við gráti Meðan læknarnir kannaðu Hanus, hevði ein lækni havt á orði, at Hanus møguliga hevði vøddasvinn, og Han­ us vildi vita meir um hesa sjúku. Hetta tíðarskeið gekk hann í 8. flokki og valdi vøddasvinn sum evni til eina skúlaverkætlan. – Dagurin, tá læknin ringdi, er brendur fastur í minnið. Tað var ein fríggja­ morgun í november. Tað løgna var, at boðini um vøddasvinnið komu sama morgunin, eg skuldi halda framløguna um vøddasvinn fyri flokkinum. Sjálvt um hann júst hevði fingið diagnosuna, valdi Hanus at halda framløguna. Hetta var honum ein tung uppgáva, og tað eydnaðist ikki at føllføra hana. Grát­ urin vann á honum. – Tann løtan var ræðulig. Eg segði flokkinum sum var, at eg hevði fingið stað­ fest somu sjúku, ið eg júst hevði greitt teimum frá. Eg segði, at nú fór eg aldri at gera ítrótt aftur. Hanus greiðir frá, at floks­ felagar hansara vóru ómeta­ liga góður stuðul. Fleiri komu til hansara, tóku um hann og uggaðu hann. Sjúkan breiðir seg Sjálvt um Hanus Samró nú hevði fingið diagnosuna vøddasvinn, vildi hann ikki viðurkenna hana. Læknarnir søgdu, at hann mátti gevast við ítrótti, men hann gjørdi ímóti boðunum. Høgri armur var viknaður heilt nógv, og tí var hann givin við judo, áðrenn hann fekk staðfest sjúkuna. – Eg var til judo við bert einum brúkiligum armi. Tað riggaði onki serligt. Høgra herðablað stakk eis­ ini so langt út úr rygginum, at eg fekk ilt, tá teir syftu meg. Tað var endin á judo­ karrieruni, sigur Hanus Samró. Fótbóltin helt Hanus tó á við, eftir at hann var vorðin sjúkur. Drongurin við vøddasvinni var tí við á U­ 15 landsliðnum eitt skifti. – Á landsliðnum royndi eg at gera alt fyri at kunna spæla, men eg orkaði illa. Innkøst fekk eg ikki tikið, tí hendurnar fekk eg ikki upp um høvd. At enda bar ikki til hjá Hanusi at íðka ítrótt. Eftir stuttari tíð breiddi sjúkan seg. – Sjúkan tók førleikan frá mær bita fyri bita. Fyrst armarnar, so herðarbløðini, bringuna og ryggin. Eg kendi tað, sum doyði eg spakuliga, tí so hvørt, sum sjúkan tók seg fram, hvarv mín megi at gera tað, eg dugdi best og meira ella minni livdi fyri. Eg misti ítróttin. Sálarligur dystur – Eg vildi ikki viðurkenna støðuna, og á vatnskorpuni læts eg, sum var alt í lagi. Lívið var ein stórur sjón­ leikur, og innast inni hugs­ aði eg, hví júst eg var rakt­ ur. Hanus var deprimeraður og ørkymlaður, tí hann ikki kundi gera tað, ið javnaldr­ arnir gjørdu. – Hetta kom serliga til sjóndar heima. Eg læt frustratiónirnar ganga út yvir familjuna, sigur hann. Toppkarakterurin vendi rákinum Í langa tíð sá hann sá lítið positivt í tilveruni. Tó kom vend í, tá Hanus seytjan ára gamal, var til roynd í skúl­ anum. – Tann dagin, royndin var, var eg illa sjúkur við nógvari píni í kroppinum. Kortini fór eg í skúla, og tá fór brádliga at reka við hjá mær. Toppkarakterurin sum Hanus fekk hendan dagin í hollenska skúla sínum, læt eyguni upp fyri øðrum og nýggjum virðum. Á bókligu leiðini var hann ikki avmar­ kaður av sjúku, og tí valdi hann at leggja seg eftir tí útbúgvingarliga. – Okkurt broyttist innan í mær. Alt gjørdist eitt sindur ljósari, og eg sá, at eg sakt­ ans kundi hava eina góða framtíð, eisini uttan ítróttin. Tær nýttist ikki sterkar vødd­ ar at nema tær eina útbúgv­ ing, sigur Hanus Samró. Hann er í løtuni í Føroyum og tekur nøkur fak, sum honum manglar. Við síðuna av undirvísir hann í fólka­ skúlanum, men eftir summ­ arfrítíðina fer hann aftur til Hollands at lesa altjóða bú­ skap. Sjúkan vend til tað góða Í dag er Hanus Samró kom­ in eitt fitt petti víðari í sín­ um lívi, hóast hann fram­ vegis bert er 19 ára gamal. Stóri munurin er, at nú hevur hann lært at liva við teirri sannroynd, at hann hevur vøddasvinn, og – sum tað mest týðandi – at hann ongantíð gerst frískur aftur. – Nú hvíli eg meira í mær sjálvum og dugi nógv betur at liva við sjúkuni í tí dag­ liga. Eg loyvi mær sjálvum at vera sjúkur og hvíli meg, tá møðin er har. Eg eri givin at trýsta meg sjálvan og likamið til tað, sum eg kundi og dugdi fyrr, sigur Hanus. Har, sum fokus hjá unga manninum fyrr bert var negativt, er sjúkan í dag eis­ ini vend til tað góða. – Hóast eg fegin var vøddasvinn fyri uttan, royni eg at venda hesum til tað positiva. Tey grundleggjandi viðurskiftini í lívinum hava fingið størri týdning, t.d. familja og vinir. Tey smáu tingini í lívinum eru ikki nøkur sjálvfylgja. Alt hevur fingið størri virði, og tað er sjúkuni fyri at takka. Vandamikið at taka synd í sær sjálvum Framtíðin hjá Hanusi Sam­ ró liggur í fyrsta umfari í lestrarumhvørvinum í Hollandi og seinni kanska í vinnulívinum ella onkrum heilt øðrum. Alt stendur tó í skugganum av einari sera álvarsligari sjúku. Spurdur, hvat ið tað ringasta er, sum kann henda, svarar Hanus: – Tað ringasta er ikki, at sjúkan gerst verri og breiðir seg til aðrar partar av kroppi­ num. Til dømis er vandi fyri, at beinini verða rakt av vøddasvinni. Tað ringasta er, um eg aftur fari at taka synd í mær sjálvum og spyrja, hví hetta skuldi henda mær. Størsti vandin er, at høvdið verður fylt við ringum tonkum um mína støðu. Høvdið er mítt størsta aktiv, tí alt hitt er svikaligt. Tað skal brúkast til nakað skilagott – ikki til at gráta um tað, eg kortini ikki fái broytt, sigur 19 ára gamli Hanus Samró. 19 ára gamal við vøddasvinni: Likamið doyr spakuliga – – Dagurin, tá lækni ringdi og staðfesti, at hevði hevði álvarsligu sjúkuna, vøddasvinn, er brendur fastur í minnið, sigur 19 ára gamli Hanus Samró, sum tá gekk í 8. flokki – Sjúkan tók førleikan frá mær bita fyri bita. Fyrst armar, so herðabløð, bringuna og ryggin. Eg kendi tað, sum doyði eg spakuliga, sigur 19 ára gamli Hanus Samró, ið fekk vøddasvinn bert 13 ára gamal. Sjúkan kollvelti lívið hjá dronginum, sum eitt skifti vísti síni fótbóltskynstur á føroyska U15-landsliðnum og var á judo-landsliðnum. Í fýra ár bardist hann móti veruleikanum, men í dag hevur hann loksins góðtikið støðuna og fingið nýggj virði í lív sítt