hósdagur 14. juni 2001síða 6

10 Nr. 112 - 15. juni 2001 Nr. 112 - 15. juni 2001 11 gult10 cyan10 magenta10 svart10 gult11 cyan11 magenta11 svart11 FERÐSLUTRYGD Jón Kragesteen, leiðari hjá Ferðslutrygd Í seinastuni hevur verið skrivað og tosað nógv um ungdóm og ferðslu. Tað skal ikki dyljast, at tað var ferðsluvanlukkan, sum hendi í Eysturoynni í vár, ið setti ferð aftur á hetta kjak. Stutt eftir hendi tað aftur í Vestmanna. Har varð tó sloppið við skrekk- inum, hóast tann vanlukk- an kundi verið minst líka so álvarslig sum hin fyrr nevnda. Undirritaði hevur ført fram, at vilja vit veruliga sleppa undan ferðsluvan- lukkum, sum henda av vit- leysari koyring hjá ungum monnum, er neyðugt at gera okkurt munadygt. Sum munadygt átak varð ført fram, at vit kunnu gera inntriv í bilarnar í Føroy- um, so at teir ikki kunna koyra skjótari enn tað, vit vilja hava teir at koyra. Men, hóast vit skuldu komið so langt, at hetta varð framt í verki, so verð- ur framvegis neyðugt at menna útbúgvingina hjá bilførarunum. Í vetur kom landsstýris- maðurin í ferðslumálum, Bjarni Djurholm, fram við hugsanum um, hvussu koyrikortið hjá ungum bil- førarum kundi verið sett øðrvísi saman. Her varð t. d. komið inn á stigaskipan, og at fyrstu tvey árini skal koyrikortið bara verða giv- ið fyribils, undir serliga strangari skipan. Eftir mínum tykki er hetta á rættari leið, og vón- andi fer nakað at henda skjótt. Sum skilst, verður eisini arbeitt við einum uppskoti um nýggja kunn- gerð um koyrikortið. Útbúgvingin hjá bilførarum Sum kanska longu er lagt til merkis, so verður orðingin "útbúgving hjá bilførarum" nýtt í mun til "tað at ganga til koyrikort" ella "at taka koyrikort". Við hesum vil eg vísa á, at tað er neyðugt at hækka um virðið á sjálvari út- búgvingini, so hon verður ein verulig útbúgving - og ikki sum nú, eitt skeið, sum bara skal fáast frá hondini! Útbúgvingartíðin og hugburður Sum tað fyrsta vil eg seta fram, at tíðin at útbúgva bilførarar skal fevna um eitt nógv longri tíðarskeið, enn hon ger í dag. Tað ber kanska væl til upp á stutta tíð at læra seg at duga skelti uttanat og at skúla seg at svara spurnatabell- um um víkiskyldur o.a. Tað ber eisini til hjá teim- um flestu upp á stutta tíð - undir kontrolleraðum um- støðum - at læra at nýta spitara, kobling, bremsur, venda, bakka o.s.fr. Men at ávirka hugburð- in, tekur longri tíð. Og hugburðurin er altavger- andi fyri, hvussu tekniski lærdómurin og førleikin verður nýttur, tá ið koyri- lærarin ikki longur er hjá. Tað er hugburðurin, sum er avgerandi fyri, hvørji val, ið verða tikin aftan fyri róðrið, t.d. eitt leygar- kvøld... Tað er sjálvsagt, at vit mugu byrja við teimum heilt smáu, tað veri seg í heimi, í dagstovni ella aðrastaðni. Og vit mugu halda fram í fólkaskúla- num. Í løtuni verður alt hetta gjørt, men einki er at ivast í, at hetta kundi verið gjørt væl betur og meira skipað. Tá ið vit so koma fram til aldurin, sum vit halda vera hóskandi fyri, nær loyvt er at hava koyrikort til bil - í løtuni er tað 18 ár - mugu vit fara nógv meira grundleggjandi til verka, enn vit gera í dag. Uppskot um útbúgv- ing hjá bilførarum Sum nevnt, mugu vit nýta meira tíð at útbúgva okkara bilførarar. Gingið eigur at vera í skúla einar 4 tímar um vikuna í eitt hálvt ár ella so, og soleiðis koma vit upp í móti einum 100 undirvísingartímunum (+ timar til koyrivenjing í bili). Lærdómurin skal sodna, og tí skal einfalt ikki bera til at taka koyrikortið upp á styttri tíð. Innihaldið í undirvísingini Uttan at fara í smálutir, skal her verða sett fram uppskot um innihaldið í undirvísingini hjá bil- førarum: 1. Grundskeið í 1. hjálp 2. Almenn vitan um ferðslu - Bilsøgan t.d. frá tí at bil- urin verður uppfunnin, fyrstu trygdartiltøkini og Hugsanir um útbúgvingina hjá bilførarum Jón Kragesteen er leiðari á Ferðslutrygd. Herfyri førdi hann fram, at vilja vit veruliga sleppa undan ferðsluvanlukkum, sum henda av vitleysari koyring hjá ungum monnum, er neyðugt at gera okkurt munadygt. Sum munadygt átak førdi hann fram, at vit kunnu gera inntriv í bilarnar í Føroyum, so at teir ikki kunna koyra skjótari enn tað, vit vilja hava teir at koyra. – Men, hóast vit skuldu komið so langt, at hetta varð framt í verki, so verður framvegis neyðugt at menna útbúgvingina hjá bilførarunum, sigur Jón Kragesteen, sum sjálvur hevur nakrar tankar hesum viðvíkjan di: Ole Lykke, koyrilærari í Kollafirði, leggur koyrinømingin lag á fyrrapartin í gjár Mynd: Jens Kristian Vang hvussu gjørt verður í dag. - Ferðsluumhvørvið t.d hví vegirnir eru gjørdir, sum teir eru gjørdir... 3. Menniskjalig virði: M.a. : - Gjøgnumgongd og við- gerð av bókmentum um avleiðingarnar av ferðslu- vanlukkum, og hvussu ferðsluvanlukkur raka offrini *) - Frágreiðingar frá am- bulansufólki og løgreglu- fólki um ferðsluvanlukkur. *) Neyðugt verður at samskipa ferðsluskadd í Føroyum, so at tey verða eggjað og útbúgvin at trína fram, so at tey kunnu vera við í ferðslutrygdararbeiði- num, m.a. við at halda fyr- ilestur fyri teimum, sum eru í ferð við at taka koyri- kortsútbúgvingina. Ringu royndirnar hjá ferðslu- skaddum hava ómissandi virði í arbeiðinum at byggja upp rætta hugburð- in í ferðsluni. 4. Ferðsluástøðin - skelti, víkiskyldur o.t. 5. Koyrivenjing - saman við koyrilærara - koyrivenjing á venjingar- breyt (hálkubreyt.. - hana mugu vit fáa!) - koyrivenjing í simulatori (nýggjur møguleiki, sum verður royndur aðrastaðni) Royndin at taka koyrikortið T. d. kundi verið gjørt so- leiðis, at fyri at standa royndina at taka koyrikort- ið, skuldi verið neyðugt at staðið allar omanfyri- nevndu undirpartar(1-5). Viðvíkjandi 3. Menniskj- alig virði, eigur at verða fyriskipað munnlig próv- tøka ella samrøða, sum hevur til endamáls at stað- festa, um tann, sum skal taka koyrikortið er nóg búgvin at taka tað. Hesin partur av royndini eigur at viga mest. Próvdómarar skulu hava neyðugt førleikastøði: tekniska bakgrund, har tað er neyðugt, og námsfrøði- liga og sálarfrøðiliga bak- grund, har tað er neyðugt. Hvat skal koyri- kortið kosta? Neyðugt skuldi ikki verið, at koyrikortið verður dýrari at taka fyri tann einstaka enn nú - heldur tvørtur ímóti. Hetta er ein spurn- ingur um politiskan vilja, tí sjálvandi eiga myndugleik- arnir at vera við til at fíggja hesa undirvísing - eins og onnur neyðug und- irvísing verður tað. Hví skal útbúgvingin hjá bil- førarum í minsta lagi ikki fáa somu sømdir sum t.d. vanlig kvøldskúlaundir- vísing? Serlig skipan fyri ung Ung millum 18 og 25 ár skuldu fingið fyrbils koyri- kort við serligum treytum, sum var galdandi í t.d. tvey ár. Megna tey at koma í gjøgnum hesi tvey árini uttan at gera álvarslig ferðslubrot, kunnu tey fáa tað fullgylduga koyri- kortið. Eisini kundi verið fyri- skipað, at tað bar til at byrja omanfyri nevndu út- búgving frá 16 ára aldri. Verður royndin staðin, kundu tey ungu sloppið at koyrt saman við foreldrum frá tí, tey fylla 17 ár. Her eigur tó at verða kravt, at foreldrini skulu til serliga skúling, áðrenn tey sleppa at taka hesa ábyrgd. Tá ið tey ungu so fylla 18 ár, kunnu tey, aftaná eina upp- fylging av fyrstu royndini, fáa fyribilskoyrikortið galdandi fyri ung millum 18 og 25 ár. Prutl Tað at koyra prutl má siga- st at vera partur av tilg- ongdini í bilføraraútbúgv- ingini. Tí hjá nógvum er prutlið fyrsta motorakfarið, sum tey ungu koma í sam- band við. Í løtuni verður kravt, at tú skalt verða 16 ár, áðrenn tú sleppur at koyra á prutli. Harafturímóti verður ikki kravt, at tú hevur fingið eina skipaða undirvísing, áðrenn tú fært formligt loyvi frá myndugleikunum at koyra. Eftir mínum tykki hevði tað rætta verið at givið loyvi at koyrt á prutli frá 15 ára aldri. Men aftur- fyri átti munadygg, kravd undirvísing og roynd verið fyriskipað, sum í minni mát hevði somu element, sum í uppskotinum oman- fyri viðvíkjandi útbúgving- ini hjá bilførarum. Av røtt- um skuldi prutlkoyrikortið verið at rokna sum partur av fyrireikingunum at koyra bil. Uppfylging 5. hvørt ár? Sum ískoyti skal verða lagt afturat, at øll, sum hava koyrikort, áttu at havt skyldu at møta upp til eina uppfylgingarroynd ella uppfylgingarundirvísing t. d. 5. hvørt ár. Hetta hevði borið við sær, at hvør ein- stakur vildi gjørt meira burtur úr at dagføra sína vitan og sín førleika. Hava vit ráð? Tað er greitt, at verður hetta omanfyri nevnda framt í verki, fer tað í fyrsta umfari at kosta sam- felagnum orku, t.e. pening. Og tí vil óivað spurningur verða settur, um vit hava ráð til tað? Í míni verð er hetta ein fávitskuspurning- ur, tí rætti spurningurin er: "Hava vit ráð til at lata standa til?" Talið av ferðsluvanlukkum í hesum landi er alt ov høgt. Gjørt upp í krónum og oyrum kosta tær - hvørt ár - mangar ferðir tað, sum omanfyri nevnda menning av útbúgvingini hjá bilfør- arum vildi kosta árliga. Harafturat koma so menn- iskaligu avleiðingarnar, sum illa ber til at virðis- meta í krónum og oyrum. So svarið til henda spurning er: "Vit hava ikki ráð at lata standa til!" Sum nevnt, fekk ferðslu- trygdarspurningurin sera nógv umtalu fyri stuttum - av givnum orsøkum. Men longu nú er áhugin dalandi aftur - til næsta vanlukka hendir Vit mugu fara til verka nú! Mín meining er tí, at landsstýrismaðurin í ferðslumálum ongantíð ov skjótt eigur at seta arbeiðs- bólk at fyrireika álit og lesiætlan at menna útbúgv- ingina hjá bilførarum - eftir tí leisti, sum er skotin upp omanfyri. Greið tíðar- ætlan eigur at verða sett út í kortið um, nær arbeiðið skal verða gjørt liðugt. Umráðandi er, at tey, ið koma at manna arbeiðs- bólkin, hava neyðuga før- leikastøðið, t.e. ein bland- ingur av fólki við teknisk- ari bakgrund og fólki við námsfrøðiligari og sálarfrøðiligari bakgrund. Konufólk mugu uppí Væl vitandi um, at tað er lógarfest, at allar almennar nevndir og arbeiðsbólkar skulu hava javnvág millum kynini, vil eg undirstrika, at tað er av sera stórum týdningi, at konufólk hava virknan leiklut í arbeiði- num at menna útbúgving- ina hjá bilførarum. Tað er nógv, sum bendir á, at tað júst eru virði, sum eru nat- úrligur partur av hugsanar- háttinum hjá konufólki - og langt í frá altíð hjá monnum - ið eru tey, sum mugu í hásæti í ferðslu- trygdararbeiðinum. Tíverri eru tað í løtuni sera fá kon- ufólk í hesari "branhu", so her má vend koma í. At enda: eingin ivi er um, at skulu vit fáa eina útbúgving fyri bilførarum, sum veruliga skal muna, mugu allar góðar kreftir vera við - og høvuðsdentu- in eigur at verða lagdur á hugburðin og menniskja- ligu virðini. Ljósið lýsir grønt… Men hví skal útbúgvingin hjá bilfør- arum í minsta lagi ikki fáa somu sømdir sum t.d. vanlig kvøldskúlaundirvísing? spyr Jón Kragesteen Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 11 10