fríggjadagur 25. februar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 39 - 25. februar 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Í juni mánaða í fjør høvdu føroysku prestarnir skeið í sálarrøkt, har annar fyrilestr- ahaldarin var Bent Falk, prestur og psykoterapeutur. Longu tá varð avrátt, at Bent Falk skuldi koma aftur, og í hesum døgum eru prestarnir á framhaldandi skeiði í Norð- urlandahúsinum. Bent Falk er kendur fyri- lestrahaldari og skeiðsleiðari í Norðurlondum og í Týsk- landi. Umframt at undirvísa á hægri lærustovnum eru tað serliga prestar, psykotera- peutar og starvsfólk á sjúkr- ahúsum, sum hava boð eftir honum. Bent Falk hevur skrivað tvær bøkur: "At være dér hvor du er" er um at sam- røða, og er serliga ætlað fólki, sum í teirra arbeiði eru um fólk, sum stríðast við tungar spurningar. "Kærlig- hedens pris" er guðfrøðiligar og sálarfrøðiligar greinir um lív og trúgv. Við á ferðini hesaferð er Inger Bollerup, sjúkrasystir og psykotera- peutur. Í fjør helt Bent Falk fyri- lestur fyri stúgvandi fullari útvarpshøll, og nú hóskvøld- ið 24. februar kl. 19.00 skipa Prestafelagið og Føroya Lær- araskúli fyri almennum fyri- lestri í læraraskúlahøllini við evninum "Sorg - missur - meining" við Bent Falk. Sorg - missur - meining Nú hava menn ofta skjótt við rættiliga ósmæðið at samanbera fullveldisskeptikarar við slíkar, ið bardust ímóti føroyskum máli í skúlunum o.s.fr. Fyri at brúka orðavalið hjá landstýrismanninum í sjálvstýrismálum, so tykist hettar at vera ósakligt og óseriøst. Um nakar søguligur paralellur skal dragast, so kunnu vit hyggja at, hvat Tjóðveldis- flokkurin segði í sjeytiárunum, tá tveyhundrað fjórðinga sjómarkið kom. Tá søgdu tjóðveldis- menn, at føroyski landgrunnurin var meira enn nokk til at breyðføða einum føroyskum tjóðveldi. Serfrøðin talaði ímóti, og hvør fekk rætt? Hvussu hevði sæð út í dag, um vit bert dúvaðu uppá landgrunnin? Nú síggja vit, at serfrøðin sigur fall í livistøði, um fullveldisætlanin gerst veruleiki, meðan Tjóðveldisflokkurin sigur nakað annað. Søgan tykist at endurtaka seg. Spurningurin er bert hvørjum borgarin skal trúgva. Landstýrismaðurin í sjálvstýrismálum Høgni Hoy- dal hevði í bløðunum eina grein, har hann segði, at leið hansara kann gjøgnumførast “uttan nakran skelk í búskapinum.” Hettar tykist løgið eftir at serfrøðingar og sjálvt búskaparparturin í Hvítubók — og tað sigur ikki so lítið — siga, at lønarfall og kreppa kann vera eitt stutttíðarárin av at blokkurin verður minkaður yvir eitt áramál. Betur stendur Høgni Hoydal neyvan eftir, at íslendsku útrokn- ingarnar, ið komu aftaná Hvítabók var útkomin, málaðu myndina enn daprari eisini uppá longri sikt. Tá Tjóðveldisflokkurin nú hevur hildið uppá, at vit ikki fara at fáa fall í lønum og økt arbeiðsloysi um fullveldisætlanin gerst veruleiki, so var tað ikki við sørt av spenningi, at vit fylgdu framløguni av Caragata og vinnupolitikki fyrr í vikuni. Spenn- andi var at vita, hvussu Tjóðveldisflokkurin ætlaði at fíggja loysingina. Fólkaflokkurin vil fíggja loys- ingina við privatiseringum og einum skerdum almennum sektori við skerdari vælferð sum úrsliti. Fyrr í vikuni kom so rættiliga skelkandi fram, at Tjóðveldisflokkurin hevur einki boð, hóast teir hava forkláringstrupulleikan yvirfyri Føroya fólki og andstøðuni. Andstøðan fær illa gjørt annað enn at geva Tjóð- veldismonnum eitt sindur av tíð at prógva, at serfrøðin og ein meiriluti av Føroya fólki fara skeivt. Fullveldisfyrimyndin liggur svart uppá hvítt á løgtingsborði í skapi av Caragata álitinum, og einki kom frá Tjóðveldisflokkinum sum gevur nakra ábending um, at talan bert er um ræðu- myndir, tá andstøðan vísir á vandar fyri framman. Loysa kunnu føroyingar altíð, um teir hava hug til tess og vilja betala prísin. Søguligi møguleikin hevur einki við fullveldi at gera. Søguligi møgu- leikin er, at tryggja og menna føroyska vælferð- arsamfelagið í einari tíð, har høgrarákið við sjálv- søknishugburði og ósmædni ger seg galdandi. Tað er at harmast um, at Tjóðveldismenn sótu passivir í tingsalinum og lurtaðu eftir samgongu- tingmanninum og fólkatingsmanninum Óla Breck- mann, meðan hann bar í bøtuflaka fyri Haider í Eysturríki. Hvussu nógv afturat skal seljast fyri fullveldisætlanina? Er tað vist, at tað samfelagið, ið vit sita eftir við, skorið eftir Fólkafloksleisti og Caragata, er ynskiligt? Tað einasta, ið tykist vera vist í hesum máli er, at tað ber illa til at taka fullveldi og síðani vænta, at alt annað fer at loysa seg sjálvt. Tað er ikki nóg mikið, at Tjóðveldis- flokkurin sigur, at Caragata samfelagið ikki gerst veruleiki, tí teir søgdu tað sama um P/F Vága- tunnilin, og pensiónshandfaringina hjá landsstýr- inum. Caragata og fullveldi Hjartaliga takka vit øllum, sum sýndu okkum stóra samkenslu, tá elskaði maður mín, pápi, varpápi og abbi okkara KJARTAN JOHANSEN so brádliga doyði frá okkum. Hjartans takk øll tit, sum komu inn á gólvið við troyst og hjálpsemi. Takk fyri heilsanir og fjarrit. Takk til Bjarna Bæk fyri troystarrík orð. Hjartaliga takk fyri sangin í Dómkirkjuni og úti á grøvini. Takk fyri blómur og kransar og takk til tykkum øll, sum fylgdu honum til hansara seinasta hvíldarstað. Erla, Majken, Bjarni og abbabørnini Tøkk Fyrilestur við Bent Falk Nú málið um at seta á stovn eitt løgtingsins umboðsfólk fyri Føroyar, hevur spurn- ingurin reist seg, hvat navn- orðið fyri hetta starv skal verða,- skal tað verða løg- tingsins umboðsfólk -um- boðskvinna --maður ella bara løgtingsins umboð Jamen, tað eitur jú um- boðsmaður í øllum granna- londum, so hví ikki hjá okk- um við? Men til tað er at siga, at tá ið parlamentar- iskir umboðsmenn í okkara grannalondum eru settir á stovn, hevur hetta verið í eini tíð, tá ið tað var óhugs- andi, at nøkur kvinna kom upp á tal til starvið, og tá er tað ikki so løgið, at navn- orðið hevur verið lagað til kallmenn. Herheima gera vit okkum hinvegin tankar um hetta starv í ár 2000, tá tað eins væl kann verða talan um eina kvinnu, sum verður sett í hetta starv, og tí er spurn- ingurin um heitið á hesum starvi ikki heldur átti at ver- ið løgtingsins umboðsfólk ella bara løgtingsins umboð. Málið, vit tala, er eitt úrslit av tí tíð, vit liva í: ? Man tað ikki eita sjúkra- systir, vaskikona, seymi- kona, ljósmóðir ella jarða- móðir júst tí, at tá ið hesi navnorðini eru vorðin til, tá var tað so sjálvsagt, at hesi størv vórðu mannað við kvinnum, og tí var onki gal- ið í at enda orðini við systir, kona ella móðir. – Eins sjálvsagt var tað, at størv sum løgmenn, løg- tingsmenn, formenn, grind- amenn, sjómenn ella timb- urmenn vórðu mannað við monnum, og tí varð endin á hesum størvum maður Arbeiðsbýtið millum kvinnur og menn, sum eyð- kendi tíðina, sum farin er (og sum fyri ein stóran part framvegis ger tað), var góð orsøk til at navngeva, sum gjørt var. Málið, vit tala, er jú eitt úrslit av tí tíð, vit liva í. Arbeiðsbýtið millum kvinnur og menn er hinveg- in ikki so uppbýtt ár 2000, sum tað t.d. var ár 1900, og tí setir tað eisini øðrvísi krøv til navngeving nú á døgum, - serliga tá ið talan er um nýggj størv sum í hes- um føri: løgtingsins umboð. Maður merkir fólk Hetta, at maður upprunaliga merkir fólk, verður vanliga nýtt sum grundgeving fyri at enda heitið á størvum við -maður, tí so verða kynini bæði vard. Tað er rætt at maður upprunaliga merkir fólk; og í talaða málinum - enn tann dag í dag - verður maður eisini uppfatað sum verja fyri bæði kynini t.d. tá ið vit nýta maður í hvørs- falli til dømis: Millum manna /Manna millum / Hoyri ikki manna mál / Bát- urin varð mannaður við kvinnum osfr. Men í flestu førum verður orðið maður, bundið við kallmenn, sjálvt um orðið upprunaliga eisini umfatar kvinnuna. T.d.ivast ongin í hvat kyn talan er um, tá ið vit tosa um mannfólk ella um menn. Um vit tvíhalda um, at maður framhaldandi merkir fólk, tvs at at teir bæði kunnu verða maður og kona er tá ikki vandi fyri, at mað- urin gert kynsleysar?! Spillir navnið ongan? Venda vit viðgerðina á høvdið og koyra menn aft- urum kvinnuheitið, so kundi ein setningur so hóskandi itið: • løgtingskvinnurnar Ed- mund Joensen, Torbjørn Jacobsen og Hendrik Old atkvøddu ímóti ella • landsstýriskvinnan Finn- bogi Arge umsitur sam- ferðslu Tá hugsi eg, at ikki bara mállæran, men eisini sam- leikin hevði gjørt ein vørr. Tað verður ofta hildið av teimum, sum hava tað øv- ugta sjónarmiðið, at hetta sum borðreitt verður við her er undirlutakent, hyst- eriskt, (sum onkur kallaði tað í bløðunum herfyri), men hví ikki verða so mikið at sær komin, at bera góðar grundgevingar fram, sum siga, hví tað ikki kann eita løgtingsins umboð ella løg- tingsins umboðsfólk heldur enn -maður. Hevði tað ikki verið meiri fólkaligt ella mansligt?! Annita á Fríðriksmørk Løgtingsins umboð ella umboðsfólk — Ja, hvussu skal barnið nú eita? Hvussu tryggja vit okkum ein landbúnað í framtíðini Bóndafelag Føroya og Meginfelag Búnaðarmanna bjóða til fyrilestur á Búnaðardeplinum fríggjadagin 25. februar 2000 kl. 13-16 Fyrilestrarhaldari er Ole Christian Hallesby landbún- aðarráðgevi í fíggjarspurn- ingum. Serliga arbeiðir hann við at hjálpa bóndum við avgerðum sum hava á- virkan á liviumstøðurnar í framtíðini. Millum annað skipar hann fyri framtíðar- smiðjum fyri Norsk Bonde- lag. Hann hevur orð á sær, at leggja dent á tey menn- iskjaligu virðini. Meir fæst at vita við at lesa blaðgrein- inia, ið er hjáløgd. Spurningarnir hann mill- um annað fer at viðgera: • Samanberingar millum Noreg og Føroyar • Landbúnaður sum polit- isk økismenning • Eingin bóndi, eingin landbúnaður, eingin bú- seting • Hvussu yvirlivir bóndin í framtíðini • Viðurskiftir bóndin sjálv- ur hevur ávirkan á • Áskoðan á at reka land- búnaðarvinnu • Støðan til ótryggleika • Hvat er ein dugnaligur bóndi • Framløga av skipaðari virkisætlan. Hesin fyrilestur er ætlaður tykkum, ið arbeiða fyri ella hava politiska ella umsiting- arliga ábyrgd fyri landbún- aðinum í Føroyum. Vón- andi fæst eitt tjak í lag nú boðaða er frá aðalorðaskifti um landbúnaða á tingi. Tilmelding fer fram á Búnaðardeplinum telefon 421300. Kostnaður fyri hvønn er 150 kr. og skal flytast á konto í Føroya Banka nummar 428 155 3 ella postgiro nummar 61042. JÁKUP MØRK Á býráðsfundi í Klaksvík, sum varð hildin mikukvøld- ið, málið um endurfíggjan- ina av kommunuskuldini á skránni. Í farnu viku stóðst stórur orðadráttur av hesum máli, tí borgarstjórin, Jógvan við Keldu, í samrøðu við So- sialin hevði sagt frá, at eitt samt býráð ikki tók undir við loysnini, sum Lands- bankin, saman við Unibank, arbeiddi við. Varð staðfest Á fundinum mikukvøldið var tó staðfest, at semja er um, at Klaksvíkar Komm- una skuldi arbeiða fyri, at innistandandi í kommunala kreppulánsgrunninum varð frígivið skjótast gjørligt. Áður hevur tað verið ført fram, at kommunan skal fáa helmingin av peninginum útgoldið í einum, meðan seinni helmingurin verður útgoldin yvir ávíst áramál. Breið semja var um, at Klaksvíkar Kommuna ikki skuldi fara inn í eitt komm- unalt samtak, har ein nýggj- ur peningastovnur var við í endurfíggjanini, men at hetta ístaðin skuldi gerast á tann hátt, at kommunan í beinleiðis samskifti við lán- veitararnar gjørdi avtalur fyri, hvussu skuldin skal endurrindast. Framman undan hevur kommunan havt samband við lánveitarar sínar, og hava hesir sýnt vælvild við- víkjandi endurfígging av kommunalu skuldini, nú samhaldsfasta avtalan frá 1995 er um at renna út. Jógvan við Keldur, bý- ráðsformaður, sigur við So- sialin, at enn er tó einki av- gjørt um, hvussu kommu- nala skuldin skal fíggjast í framtíðini. - Semja var um, at kanna allar møguleikar, og verður hetta nú gjørt, sig- ur býráðsformaðurin, sum harumframt metir, at um trupulleikar koma í fram- tíðini, er tað lættari at loysa hesar, um kommunan hevur beinleiðis samband við lán- veitararnar, ístaðin fyri at vera partur í einum samtaki. Alt er enn opið Karl Heri Joensen, sum far- nu viku fanst hvassliga at býráðsformanninum, Jógv- an við Keldu, sigur við So- sialin, at eftir hansara fatan er loysnin hjá Landsbank- anum als ikki útilokað. Sjálvur sigur hann, at fremsta orsøkin til, at hann í løtuni ikki kundi taka und- ir við uppskotinum frá Landsbankanum var, at hann so at siga ongar upp- lýsingar hevði fingið hesum viðvíkjandi. Hann vísti á, at einki um- boð fyri býráðið hevði verið á kunnandi fundi við Lands- bankan, og tá skrivliga til- farið heldur ikki sýndi nak- að nágreinuligt um málið, kundi hann ikki uttan víðari taka undir við hesum. Hann vísti í hesum sam- bandi á, hvussu leikur fór, tá kommunuloysnin á sinni varð samtykt. -Tá var tað við ringum tannabiti, at eg atkvøddi fyri avtaluni, tí úr- slitið gjørdist ikki tað, sum vit høvdu væntað, sigur Karl Heri Joensen. Tað hann í hesum sam- bandi sipar til, er at nakrir av lánveitarunum noyddu kommununa at rinda 9% í rentu, við tað at tað vóru lánveitararnir og ikki kommunurnar, sum gjørdu av, um lánsgjaldið skuldi verða 10% av skuldini, har rentan var ásett eftir mark- naðarrentuni, ella um talan bert skuldi verða um gjald fyri rentur, sum framman undan varð ásett at vera 9%. Tá marknaðarrentan í av- talutíðarskeiðinum var rætt- uliga lág, viðførdi hetta eina rentuútreiðslu, sum smb. andstøðuliminum var fleiri milliónir hægri enn neyð- ugt. Tískil kundi hann ikki utt- an víðari taka undir við eini solidariskari loysn, har hann als ikki kendi allar smálut- irnar. Sum nevnt omanfyri, so metir Karl Heri tó ikki, at uppskotið hjá Landsbank- anum er útilokað eftir fund- in mikukvøldið. -Semja var á fundinum um, at kommunan átti at kannað allar møguleikar fyri framtíðar fígging, og hetta inniber eftir míni fat- an, at um nakað meira verð- ur at frætta um uppskot Landsbankans, eigur hetta eisini at verða kannað. Karl Heri legði afturat, at mikudagin var skriv komið frá løgmansskrivstovuni, sum viðvíkti ætlanunum hjá Landsbankanum. Orsakað av stutta skotbráðnum varð hetta tó ikki viðgjørt á fund- inum, men hann roknaði tó við, at hetta fór at verða gjørt seinni. Barnaansingin verður nú yvirtikin Annað mál á fundinum var, hvussu barnaansingin í Klaksvíkar Kommunu skal skipast komandi árini. Í hesum máli tók býráðið undir við tilmæli frá sosialu nevnd og fíggjarnevndini. Í stuttum kann sigast um uppskotið, at eitt starvsfólk verður sett í samband við ætlaðu yvirtøkuna av barna- Allir møguleikar eru enn opnir Á býráðsfundi mikukvøldið var semja um, at Klaksvíkar Kommuna ikki verður við í einum kommunalum samtaki, tá kommunuskuldin skal endurfíggjast. Eisini var samtykt, at kommunan nú skal seta eitt fólk í sambandi við yvirtøku av barnaansingarøkinum ansingarøkinum. Harumframt skal umsit- ingin í býráðnum arbeiða víðari við at kannað møgu- lig hølisviðurskifti fyri ein- um barnaansingarstovni aft- urat í Klaksvíkini, umframt at arbeiðast skal fram ímóti eini heildarloysn á barna- ansingarøkinum. Í løtuni eru tilsamans 288 børn í barnaansingarskipan- ini hjá Klaksvíkar Komm- unu, sum fevnir um barna- garð, útibarnagarð og kommunalu dagrøktar- skipanina. Karl Heri Joensen, býráðslimur í Klaksvík, metir, at enn er loysnin hjá Landsbankanum ikki útilokað, hóast kommunan í fyrsta umfarið hevur sagt nei takk. Falkavegur 6 - FO 110 Tórshavn Tel. 314600 - Fax 314601 Teldupostur: sk@post.olivant.fo ÚTSØLA HAFA KONTRAST Breidd: 90 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 5.396,75 NÚ 4.317,- HAFA KONTRAST Breidd: 120 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 7.830,75 NÚ 6.264,- Sera flottur stílur 1 pappírhaldari - 3 knagar 1 WC-bust - 1 sápuskál 1 haldari til sápuskál Fyrr 942,50 NÚ 700,- ANNARS NÓGV GÓÐ TILBOÐ Umfatar allar útsøluvørur: Einans kontant. Vørurnar verður ikki avlagdar, umbýttar ella afturtiknar WC, hondvask, soylur, bidé, baðikør, brúsubakkar ALT SKAL ÚT! Avsláttur upp til 90% Avsláttur upp til 40% HAFA KONTRAST Breidd: 90 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 5.959,50 NÚ 4.767,- HAFA KONTRAST Breidd: 90 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 4.162,00 NÚ 3.329,- HAFA KONTRAST Breidd: 90 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 5.396,75 NÚ 4.317,- HAFA KONTRAST Breidd: 90 cm. v/marmorvaski Hvítt Fyrr 5.959,50 NÚ 4.767,- HAFA CARL Yvirskáp B: 60 cm. H: 60 cm. D: 15 cm. Fyrr 1.087,50 NÚ 870,- Nr. 1 Nr. 6 Nr. 8 Nr. 7 Nr. 2 HAFA OSCAR Yvirskáp, hvítt B: 60 cm. H: 51cm. D: 120 cm. Fyrr 812,50 NÚ 650,- BRÚSUKABINUR við nógvum avsláttri RADIATORAR við skammfíli við nógvum avsláttri Dup. ÚTIKRANAR - avsláttur upp til 80% GÓLVRISTIR - avsláttur upp til 80% SLANGA til vatnleiðing svart (40 og 63 mm.)-50% Nr. 3 Nr. 4 Nr. 5 Nr. 9 HAFA KONTRAST BAÐIRÚMSMØBLAR Hvítt skammfílað sanitet við nógvum avsláttri Avmarkað nøgd! GUSTAVSBERG IFÖ LITAÐ SANITET CONTOUR LITAÐIR KRANAR RONDO FORKROMAÐ BAÐIRÚMSSETT KØKSVASK TIL BAÐIRÚMIÐ BAÐI- RÚMS- OG RØR VENTILATORAR Av- sláttur upp til50% Avsláttur upp til 40% ÚTSØLA við avsláttri heilt upp til 90% byrjar mánadagin 28. feb. kl. 08.00 (í morgin 26. feb. er stongt) Fyrr 1.038,75 NÚ 999,- 1 pappírhaldari 1 tannglas- haldari 1 WC-bust 3 krókar Baðirúmsseriur í ym. litum Forhang - Brúsistengur Brúsusett o.a. NÓGV NIÐURSETT! Brúsusett Dømi: Fyrr 462,50 NÚ EINANS 50,- Blýantar - Blýantspískarar - Skrivibøkur - Rokniheftir o.m.a. 1 kr. marknaður RESÚTSØLA AV SKRIVSTOVULUTUM OG LUTUM TIL SKÚLABRÚKS Brævordnarar - Registerpappír -Plastlummar Bikur v/pappírsclips á 1000 stk. o.m.a. til hondvask, køk, bidé, baði- kar og brúsu. GER KVETTIÐ ALT SKAL ÚT! Køkskranar Dømi: Fyrr 2.100,- NÚ150,- LILLEBROR Yvirskáp, hvítt B: 55 cm. H: 67 cm. D: 29 cm. Fyrr 1.095,00 NÚ 876,- úr stáli Sosialurin - 311820