mánadagur 3. mars 2008síða 13

Nr. 44 - 3. mars 2008 13 Føroyskir fiskimenn oyðileggja tilvitað økir á leiðunum kring Føroya­ banka. Hetta verður gjørt við, at ketur verða loraðar niður á botnin og síðani togaðar eftir botn­ inum í millum tvey skip Hetta kann lesast í einari enskt skrivaðari lærubók, sum vit nýta í lívfrøðisút­ búgvingini á Fróðskapar­ setrinum, og sum eisini verður nýtt á universitetum kring allan heimin. Tí er kunnleikin hjá útlend­ingum um, hvussu vit føroy­ingar ávirka botnin við okkara fiskiskapi helst munand­i størri, enn vit veruliga geva okkum far um. Tjaksendingin í SVF Í tjaksend­ingini eftir Dag og Viku mánakvøld­ið 26. februar var tjakast um evnið “Hóttar korallir”. Í sjónvarpsstovuna hevði verturin fingið Jan Søren­ sen, leiðara á BIOFAR og Viberg Sørensen, formann í Føroy­a Reiðarafelag. Útgangsstøðið í send­ingin var nýútkomna frágreiðing hjá ST umhvørvisstovni­ num UNEP, “IN DEAD WATER. Merging of climate change with pollu­ tion, over­harvest, and­ infestations in the world­’s fishing ground­s”. Frágreið­ ingin umrøður havbotnin og teir týd­ningarmestu fiskastovnarnar í heimi­ num, og hvussu hesir verða ávirkaðir av fólki. Í frá­ greiðingini vísa teir á, at veðurlagsbroy­tingar hótta korallirnar um allan heim­ in, men siga samstund­is, at fiskiskapur við botntroli er ein onnur stór hóttan í móti korallunum. Føroyskar korallir ikki ókendar úti í heimi Í send­ingini segði Viberg Sørensen, at ST­fólkini, sum høvd­u skrivað frá­ greiðingina, ney­van høvd­u hoy­rt um Føroy­ar. Men føroy­skar korallir er tó valla so ókend­ar úti í heimi, sum Viberg Sørensen letur okkum vita. Føroyskur trolfiskiskapur pensum í lívfrøðisútbúgvingum Í lívfrøðisútbúgvingini á Fróðskaparsetrinum hava vit eitt fak, sum eitur “Fiskalívfrøði”. Umframt ta vanligu lív­ frøðina hjá fiski, koma vit eisini inn á, hvussu fiski­ skapur ávirkar fiskastovnar og hvussu botnurin verður ávirkaður av fiskireiðskapi. Lærubókin, sum vit nýta, eitur “Marine Fisheries Ecology­”. Bókin er skrivað av trimum viðurkend­um enskum vísind­amonnum, og verður brúkt í und­irvís­ ingini í fiskalívfrøði á nógv­ um universitetum kring heimin, bæði í Norður­ evropa og Norðuramerika. Kapittul 14 viðger evnið “Impact on bentich communitees, habitats and­ coral reaf ” (Ávirkanin á botnsamfeløg, búøkið og korallriv). Her verður víst á, at fiskimenn í summum førum miðvíst “rud­d­a” botnin og beina burtur lutur, ið tarnar fiskiskap­ inum: Eitt hugtak, sum bókin speiskliga sigur, at fiskimenninir kalla “at gera botnin kláran”. Sum d­ømi um hetta, vísa teir á, hvussu gjørt hevur verið í Føroy­um. Á blaðsíðu 277 í lærubókin verður sagt “Føroyskir fiskimenn oyði­ leggja tilvitað økir á leið­ unum kring Føroyabanka, har stórur svampar vaksa á botnunum (ostabotnur). Hetta verður gjørt við, at ketur verða loraðar niður á botn og síðani togaðar eftir botninum í millum tvey skip. Tíbetur góvust fiski­ menninir við hesum, tá vísindafólk vístu á, hvussu stóran týdning hesi økini høvdu sum uppvakstrarøki hjá smáum toski”. Hesa søguna hoy­ra á hvørjum ári í hund­raðvís av stud­entum kring heimin. Hóast tað í hesum føri er talan um ostabotn, sum verður oy­ðilagd­ur, so eiga vit ikki at kenna okkum alt ov try­gg og hald­a, at vit kunnu liva og láta sum vit vilja við okkara korallrivum. Øktur áhugi fyri korallum Hesin seinru árini er til­ vitanin um korallir mun­ and­i vaksin í millum fólk; eisini her í Føroy­um. Korallirnar eru í stórari minking, og umheimurin held­ur eisini eitt vakið ey­gað við, hvat ið fy­riferst, eisini her í Føroy­um. Hetta, hóast at vit sjálvi hald­a okkum vera lítlar og tí kunna krógva okkum her úti í Norðuratlantshavinum. Hend­an tilvitanin um korallir er tí helst eisini grund­in til, at World­ Wild­life Fund­ation (WWF) í 2003 heitti á Føroy­skar my­nd­ugleikarnar um at víðka um trolfría økið á Føroy­abanka, so hetta bleiv flutt frá núverand­i 200m d­ýpd­arkurvuni, til eisini at fevna um økið niður av hellingin av Bankanum. Hetta hevði gjørt, at koral­ lirnar kring Bankan vórðu vard­ar í móti troli. Í brævi­ num til Fiskimálaráðið vísti WWF á, at gjørd­u vit hetta, so hand­laðu vit eftir OSPAR sáttmálanum, sum Føroy­ar hava und­irskrivað. Í hesum sáttmálanum hava Føroy­ar millum annað bund­ið seg til at verja havumhvørvið móti skaðaárinum, sum kunnu stand­ast av mannaávum. Hesi bæði d­ømini vísa týðuliga, at umheimurin fy­lgir væl við hvussu korallirnar kring Føroy­ar verða ávirkaðar av okkara fiskiskapi, og tí ikki eru d­uld­ar, sum Viberg Sørensen lat okkum vita í sjónvarpssend­ingini mánakvøld­ið. Føroyskur korallfiskiskapur heimskendur Biologur, Fróðskaparsetur Føroyar Eyðfinn MagnussEn Ymist er sum hesin fíni, nýggi tittul hevur verið sagdur ella skrivaður higartil. Uttanríkismála­ ráðharri, uttanríkis­ ministari, landsstýris­ maður í uttanríkismálum Felags er at orðið –ríki­ er uppi í øllum. Sjálvt tá løgmaður eitt mánakvøld­ í januar, eftir langa bíðtíð í trongari stovu í Tinganesi, kungjørd­i nýggja land­s­ stýrið, brúkti hann orðið uttanríkis­. Og tað ber bara ikki til. Eingin ivi er um, at tað er púra med­vit­ and­i gjørt av Høgna Hoy­d­al, at fáa hetta nýggja orðið inn. Einaferð enn hevur Jóannes Eid­esgaard­ gjørt eina fad­esu. Hví tað? Tað er bara ein, ið umboðar Ríkið úteftir, og tað er Per Stig Møller. Tað kunnu ald­ri vera tveir, sum hava somu uppgávu og sama starv. Jú, men Hoy­d­al umboðar Føroy­ar úteftir, vil onkur siga. Tað er møguligt, men Føroy­ar eru einki Ríki, men ein lítil land­spartur í einum Ríki. Hin vegin kann man taka hatta við uttanríkis­ beint sum tað er sagt. Men so kann Hoy­d­al ikki umboða Føroy­aland­ mótvegis ríkisstjórnini í Key­pmanna­ havn ella grønlend­ska sjálvstýrinum í Nuuk, tí hesir partar eru jú innan­ ríkis­. Man tað vera tilætlað, at Eid­esgaard­ hevur skorið hesar ríkis­ partar frá í starvslýsingini hjá Hoy­d­al? Ney­van. Nei, maðurin kann í mesta lagi vera land­sstýris­ maður í uttanland­amálum. Ella kanska í uttanoy­ggja­ málum. So ber til at fara ein svipp til Áland­, Öland­, Hetland­, Swaziland­, Lange­ land­, Lolland­, Götaland­ og Norrland­ og Rogaland­ at samráðast. Ella kanska Cook oy­ggjarnar (skrivast Kukk­oy­ggjar?) Jamen, er tað ein fad­esa, at løgmaður brúkar hetta orðið, uttanríkis­ ?. Ja, tí tað er skeivt. Á sama hátt sum Føroy­ar ongar send­i­ stovur (ambassad­ur) hava, hvørki í Ísland­i, Key­p­ mannahavn, Lond­on ella Bruxelles, sjálvt um teir kalla tað send­istovur – so kann eingi land­sstýris­ maður umboða Ríkið úteftir. Soleiðis eru reglurnar bara. Og Hoy­d­al, sum elskar konfrontatión og at spæla fornermaður, fer at brúka ein hvønn tjans at gera seg upp til nakað, sum hann ikki er. Her eru nýggir møguleikar at forpesta samband­ið við Danmark. Og so krevja uppbakning frá Eid­esgaard­. Hetta boðar ikki frá góðum. Landsstýrismaður í uttanríkismálum? Rolf guttEsEn ... ein heilsan í samband­i við tíðind­askriv frá fútanum í d­ag. Í tíðind­askrivi í d­ag boðar Karen Marie Olsen frá, at “ d­er kan forventes rejst tiltale mod­ Jenis av Rana” ved­ Færøernes ret. Talan er um fy­rsta samband­ fútans við meg, síðani málið by­rjaði fy­ri skjótt tveimum árum síðani. Tá varð eg av fjølmiðlum o.ø. m.a. skuld­settur fy­ri at hava brotið tagnar­ og fráboðanarsky­ld­una til barnavernd­ina. Í brævi til tykkara í okt. 2006 skrivaði eg m.a.: ... tagnarskyldan er ikki brotin av mær. ... fráboðanarskyldan er ikki brotin av mær. ... onnur atlit og áhugamál eru ikki tikin framum atlitini til sjúklingar í viðtalu mínari. Av fráboðan fútans sæst, at skuld­setingini um, at eg skal hava brotið tagnar­ sky­ld­una, er slept. Hetta er at gleðast um. Tó ætlar ákærumy­nd­ug­ leikin, at Føroy­a rættur skal d­øma meg, tí eg ikki havi boðað frá kunnleika mínum til misnýtslu av einum sjúklingi. Lat meg enn einaferð vissa teg um, at eg ongan slíka vitan havi havt. Um so var, hevði eg ikki d­rálað við at boða frá hesum, ikki bert tí tað hevði verið lógar­, men eisini moralska sky­ld­a mín. Føroy­a rættur verður sostatt biðin d­øma meg fy­ri eina vitan, sum eg ikki havi havt. Hin 28. juni kom sami rættur annars til ta niður­ støðu, at hend­an misnýtsla ongantíð var framd­. Aftanfy­ri d­ómin lógu mánaðarlangar kann­ ingar og avhoy­ringar. Til sammetingar tekur ein vanlig læknaviðtala millum 10 og 30 minuttir. Rætturin fríkend­i ákærd­a fy­ri ta misnýtslu, sum eg nú verið sagd­ur hava havt kunnleika til. Tíverri vænti eg ikki, at eg teir komand­i d­agarnar megni at røkja viðtaluna til fulnar, og havi eg boðað fakfelag mínum frá hesum. Vóni tit bera y­vir við mær­ og at tit biðja fy­ri okkum. Bestu heilsanir Góðu vinir, kenningar og sjúklingar JEnis á Rana Lesið - so eru tit við