týsdagur 4. mars 2008síða 2

2 Nr. 45 - 4. mars 2008 SAMBAND kári MikkelSeN kAriM@SoSiAluriN.fo tlf. 341800 tíðindi Øll familjan eigur at verða tikin við í viðgerðina av tí sálar­ sjúka. Hetta var ein av niðurstøðunum á evnisdegi um av­ varðandi hjá sálar­ sjúkum leygardagin Heilsumál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Mynd: Caroline Eriksson og Marika Hill Fullteknað var til evnisdagin „At síggja við hjartanum“, sum Sinnisbati og Psykiatr­ iski Depilin skipaðu fyri í Norðurlandahúsinum leygar­ dagin. Endamálið við degn­ um var at varpa ljós á støð­ una hjá teimum við sálar­ trupulleikum og avvarðandi teirra úr ymsum sjónarhorn­ um. Í hesum sambandi vóru eisini eldsálir úr grannalond­ um okkara boðin at greiða frá um royndir sínar, og at geva íblástur til, hvussu vit kunnu lætta um hjá okkara sálarsjúku og teimum av­ varðandi í Føroyum. Tí tað er ongin loyna, at júst hetta við sálarsjúku í mong ár hevur verið tengt at skomm og tabu her á landi. Hetta er eisini orsøkin til, at Annlis Bjarkhamar, nevndarlimur í Sinnisbata og stigtakari til tiltaki, letur so væl at í dag, nú dagurin er farin framvið, og alt gekk sum ætlað. ­ Tað er júst hetta við opinleikanum, sum hevur so ómetaliga stóran týdning, um vit skulu bøta um umstøðurnar hjá sálar­ sjúkum í Føroyum. Sum ein av útlendsku fyrilestrarhald­ arunum segði, so er ikki til at siga, nær eitt samfelag er til reiðar at lata upp fyri hes­ um tabu. Men givið er tað, at vit eru klár, sigur hon við Sosialin. Fleiri tiltøk á veg Annlis Bjarkhamar sigur, at evnisdagurin var byrjanin til eina røð av tiltøkum, sum skulu varpa ljós á málið. Næsta stigið verður at skriva eina virkisætlan, frá og fyri tey avvarðandi. Hetta er eitt sum hevur verið roynt í Norra, har ein arbeiðsbólkur skrivaði eitt rit, við 30 til­ mælum til politiska myndug­ leikan. 12 av hesum tilmæl­ um vórðu tikin í álvara og realiserað við lógarbroyting­ um. Í virkisætlanini skal vís­ ast á, hvussu tey avvarðandi í størri mun kunnu verða tikin við í arbeiðið við tí sálarsjúka og hvussu vit bøta um umstøður teirra. Endamálið við virkisætlanini, sum Ann­ lis sjálv kemur at standa fyri, saman við einum arbeiðs­ bólki, er: 1. at vísa á neyðug átøk og tilboð so tey avvarðandi kunnu vera ein virkin partur í lívið og við­ gerð hjá tí sjúka, og hvussu til ber at styrkja um samstarv­ ið við starvsfólk innan øki. 2. At gera tilmæli og ráðgeving til tey avvarðandi. Í Norra, har ein slík virkisætlan var gjørd, var úrslitið sera posit­ ivt, tí nú tora tey avvarðandi at standa fram og nýtast ikki at krógva seg meira. Í hesum sambandi eiga vit ikki at und­ irmeta týdningin av einum virknum arbeiðið á græs­ rótsstøði. Ætlanin er at virkis­ ætlanin skal vera liðug til tann 10. oktober, tá altjóða sálarheilsudagur aftur er á skrá­nni. Kunning og opinleiki Triðja tiltakið, sum ætlanin er at gjøgnumføra, er at seta á stovn nakrar samrøðubólk­ ar. Fyrst fyri børn at sálar­ sjúkum, og seinni fyri vaksin avvarðandi eisini. Annlis Bjarkhamar greiðir frá, at kanningar benda á, at umleið fjórða hvørt barn upplivir, at foreldur hevur sálarligar trupulleikar. Sostatt eru eini 5­800 børn í Føroyum í vanda fyri at kenna seg púra einsamøll við hesum trupul­ leikunum, og eru tey eisini í vanda fyri at taka skaða og at bera sjúka liviháttin við sær víðari í lívið, tí ongin tosar við tey um tað. Tí hevur tað so alstóran týdning, at serliga børn, sleppa at vera saman við øðrum børnum, sum eru í somu støðu. Ikki bara fyri at práta, men eisini at hava upplivingar saman. Sum hitt fjórða, eru ætl­ anir um at framleiða kunn­ andi føroyskt tilfar til av­ varðandi, har til ber at fáa upplýsingar um skipanina, sum hon er, um felagið Sinnisbata, um vanligar reaktiónir, upplivingar hjá øðrum og annað. Annlis Bjarkhamar kemur eisini at framleiða hetta tilfar. Opinleiki um sálarsjúku Annlis Bjarkhamar, nevndarlimur í Sinnisbata, er ein av stigtakarunum til evnisdagin: “At síggja við hjartanum”. Hetta var bara fyrsta tiltak av mongum, sum skulu koma sálarsjúkum og avvarðandi teirra til góðar komandi tíðina. Valkyrjurnar, sum er áhugafelag fyri kvinnur í Suðuroy, skipa altjóða Kvinnu­ dagin 8. mars, fyri áhugaverdum tiltaki í Pub & Café´ini hjá Thomsen á Tvøroyri. Tíðindaskriv ♀ Á skránni er tónleikur, fyri­ lestrar og ábit. Byrjað verð­ ur við sangi og guitartónum frá Rebekku Søndergaard Mortensen og einum væl­ komstdrykki. Síðani fer Anna Mortensen, sum er forkvinna í Valkyrjunum, at hugleiða um kvinnudagin og kvinnur i Suðuroynni. Marita Rasmussen, sum er nýggjur stjóri í Vinnu­ húsinum, fer at tosa um vinnumøguleikar í Suðuroy og í Føroyum sum heild. So verður matarsteðgur, har bjóða verða ymiskar salatir við breyði, og Rebekka syngur og spælur. Agnes Mols Mortensen, lívfrøðing­ ur, við sergrein í tara, fer síðan at halda fyrilestur, har hon viðger samansetingina Tari, gransking og Suðuroyggin. Susanne Høgh Olesen, sjúkrarøktafrøðingur og master í MVU, fer at tosa um kvinnur og útbúgving undir heitinum “som at spise dessert”. At enda fer Elin Mortensen, samskipari í Amnesty International, Føroya deild, at røða um harðskap móti kvinnum. Tiltakið, sum er alment, verður í Pub & Café´ini hjá Thomsen. Byrjað verður kl. 13:00 til umleið kl. 16:00. Kostnaðurin fyri alt tiltakið er 100,­ kr. Atgongumerkir kunnu keypast í forsølu á Pub & Café´ini hjá Thom­ sen, í Tangabúðini og á Statoilstøðini á Tvøroyri og í Vági. Sí eisini heimasíðuna www.valkyrjurnar.org. Valkyrjurnar skipa fyri til- taki altjóða Kvinnudagin