fríggjadagur 25. februar 2000síða 4

7 tíðindablaðið sosialurin Nr. 39 - 25. februar 2000 6 tíðindablaðið sosialurin Nr. 39 - 25. februar 2000 Álitini klár í dag Efir fundin hjá uttanlandsnevndini í dag kann landsstýrið vænta sær at fáa áltini til ríkisrættarligu samráðingarnar JOHN JOHANNESSEN Nógv fundarvirksemi var í gjár millum ymisku umboð- ini í uttanlandsnevndini. Umboðini fyri Fókaflokkin, Tjóðveldisflokkin og Sjálv- stýrisflokkin fundaðust í sínum lagi, meðan umboð- ini fyri Javnaðarflokkin og Sambandsflokkin fundaðust í sínum lagi. Orsøkin til stóra fundar- virksemið var, at uttan- landsnevndin miðar eftir at hava álit klár at leggja fyri landsstýrið eftir fundin í dag. Nevndin hevur ásannað, at tað ikki ber til at finna nógv umtalaðu breiðu semj- una, og tí arbeiða samgong- an og andstøðan hvør í sín- um lagi um at skriva álit. Samgongan samd Seinnapartin mikudagin og fyrrapartin í gjár sótu Her- geir Nielsen úr Tjóðveldis- flokkinum, Eyðun Viderø úr Fólkaflokkinum og Jákup Sverri Kass úr Sjálvstýris- flokkinum og royndu at orða eina kladdu til eitt álit, allir tríggir flokkarnir kunnu taka undir við. Tá Sosialurin tosaði við samgongumenn um mid- dagsleitið í gjár gekst hetta arbeiðið væl, og menn vóru vísir í, at tað fór at eydnast at gera eitt endaligt felags álit millum teir tíggjar flokkarnar. Samgonuflokkarnir høvdu á middegi í gjár enn ikki viðgjørt kladdur sínar til álitið saman við Mið- flokkinum, men tó væntaðu teir, at tað fór at bera til at fáa Miðflokkin at vera við í einum felags áliti. Hesum sýnist møguleiki eisini vera fyri, tí Jenis av Rana hevur gjørt púra greitt, at hann heldur, at vit eiga at lata landsstýrið fara til sam- ráðingar við donsku stjórn- ina um ein sáttmála, ið fyrst løgtingið og síðani fólkið kann taka undir við, tá hann fyriliggur. Samdir um ríkisfelagsskapin Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin skuldu hittast í gjárkvøldið at finna út av, um tað fór at bera til at semjast um eitt felags álit. Hesum høvdu uttanlands- nevndarlimirnir báðir, Heð- in Mortensen úr Sambands- flokkinum og Jóannes Eidesgaard úr Javnaðar- flokkinum báðir góðar vón- ir um. Sambandsflokkurin fegn- ast um samtykt Javnaðar- floksins frá eykalandsfund- inum leygardagin, og er vís- ur í, at tað fer at bera til at finna fram til eitt felags til- mæli so leingi flokkarnir báðir eru samdir um ríkis- felagsskapin. Men ríkisfelagsskapurin er eitt hugtak, ið ógvuliga torført er at staðfesta, og tí halda samgongufólk, at Javnaðarflokkurin eisini kann førka seg nærri sam- gonguni og vera við í einum áliti saman við samgonuni. Somu áskoðan hevur Miðflokkurin, og segði Jen- is av Rana við Sosialin í gjár, at funnu Javnaðar- flokkurin og Sambands- flokkurin saman um eitt fel- ags álit, var nógv umtalaða breiða semjan fingin undir land. Tí tá hevði Javnaðar- flokkurin nevniliga megnað at drigið Sambandsflokkin við á sjálvstýriskós. Hesum eru kortini hvørki javnaðarfólk ella sambands- fólk samd við. Men tey vænta kortini, at flokkarnir báðir finna saman um eitt álit, ið mælir til at tryggja føroyingum ríkisfelags- skapin og sostætt vælferð- ina. Miðflokkurin sigur seg eisini leggja stóran dent á at tryggja vælferðina, men hann heldur ikki, at hon kemur í vanda av ætlan landsstýrisins um at sam- ráða seg til nýggjan sátt- mála við donsku stjórnina. Tí stuðlar hann helst áliti- num hjá samgonguflokkun- um. Tískil fær landsstýrið eftir øllum at døma í dag eitt álit frá samgonguflokkunum og Miðflokkinum og eitt frá Sambandsflokkinum og Javnaðarflokkinum. ÓLAVUR Í BEITI Í viðmerkingunum til upp- skotið hjá vinnumálaráð- harranum um vatnið í Sum- biarbergholinum, verður greitt frá, at undir arbeiði- num at spreingja tunnilin til Sumbiar kom Landsverk- frøðingurin á sumri í 1988 í rivut og leyst fjall uml. 1700 metrar inni, har tað lak rættiliga nógv vatn - bara úr tí eina staðnum lóku uml. 160 l/sek. Síðan hava verið áheitanir frá bæði kommunum og privatum um at fáa rættin til vatnið, sum kom úr tunlinum, men ivi hevur verið um spurn- ingin um, hvør hevði rættin til vatnið, og tískil eisini um, hvør kann veita eitt tí- líkt loyvi – jarðareigararnir ella tað almenna. – Spurningurin um rættin til vatnið í undirgrundini er ikki einfaldur løgfrøðiliga. Tað almenna eigur rættin til vatnið í Sumbiarbergholinum Spurningurin um rættin til vatnið í undirgrundini er ikki einfaldur løgfrøðiliga. Verandi lóggáva fevnir um rættin til omanávatn, og gevur tí ikki svar upp á spurningin um, hvør eigur ella hevur rættin til undirgrundarvatn, sigur Finnbogi Arge m.a. í viðmerkingunum til uppskotið um vatnið í Sumbiarbergholinum Verandi lóggáva fevnir um rættin til omanávatn, og gevur tí ikki svar upp á spurningin um, hvør eigur ella hevur rættin til undir- grundarvatn. Hetta er eisini ein spurningur um, hvat ognarrætturin hjá jarðareig- arum fevnir um, og hvussu langt hann røkkur niðureftir - um nakað mark er. – Hesin spurningur er ikki svaraður – hvørki í lóggávu, dómsvenju ella løgfrøðilig- ari teori. Tó hava fleiri rætt- arlærdir ta uppfatan, at ogn- arrætturin hjá jarðareigaran- um røkkur so langt niður, sum tað higartil kenda van- liga brúkið av ognini hevur kravt. Gagnnýta tilfeingið – Uttan at taka støðu til nevnda spurning generelt, verður mett, at tað almenna eigur rættin til vatnið í Sum- biarbergholinum. Vísast kann á, at higartil er vatn ikki útvunnið beinleiðis úr undirgrundini í Føroyum, og í hesum føri snýr tað seg um vatn, sum rennur í bergholið, sum tað almenna hevur latið gjørt, og sum neyvan hevði komið fyri ein dag, um bergholið ikki varð gjørt. Tað verður tí ikki mett, at slík lóg hevði gjørt inntriv í verandi rættindi hjá jarðareigarum. – Fyri at fáa eina greiða heimild til at geva privatum ella øðrum rætt til at gagn- nýta hetta tilfeingið, verður tó mett, at tað er ráðiligast við serligari lóggávu á øki- num, soleiðis at landsstýr- ismaðurin fær eina lógar- festa heimild til hetta. Som- uleiðis skal lógin áseta tey atlit, sum skulu takast, tá loyvi verða givin, sigur Finnbogi Arge m.a. í við- merkingunum til uppskotið. Sjúka hjá arbeiðsleysum veksur munandi Fleiri og fleiri í Danmark vísa arbeiðstilboðum aftur, tí at tey eru sjúk. Sjálvt um talið á arbeiðsleysum tey seinastu 2 árini hevur verið fallandi, so eru málini, har arbeiðsleys siga nei til ar- beiðstilboð orsaka av sjúku, tvífalda. Tá ið arbeiðsleys hava fingið sjúkradagpengar í meira enn eitt ár, skulu tey til eitt sokalla »rådigheds- check« hjá A-kassanum, har møguleiki er fyri, at tey missa dagpengarnar og verða flutt yvir til forsorg- arlógina hjá avvarandi kommununi. Av tí sama, hava bæði kommuna og A- kassi áhuga í at tey arbeiðs- leysu halda seg undir mark- inum og fáa vanligar dag- pengar, áðrenn tíðarfreistin er úti. Og tað náa stórt sæð øll. 99% av teimum arbeiðs- leysu sum fáa sjúkradag- pening, hava eina saman- lagda sjúkufráveru, sum liggur beint undir marki- num uppá 1 ár. Fáa tey sjúkradagpening í 1 ár leingist áramálið í A-kass- anum við 10 mánaðum og satsurin á dagpengum og sjúkradagpengum í Dan- mark er tann sami. Úrslitið er, at ikki fyrr enn fólkini verða kallað til arbeiðis finnur Arbejdsfor- midlingen (AF) út av, at tey als ikki eru tøk á marknað- inum, av tí at tey eru sjúk, og tá fella tey yvir í sjúkra- dagpeningaskipanina. Hetta er ein fittligur máti at útseta aktiveringina. Øll arbeiðsleys skulu av røttum boða a-kassanum frá um tey gerast sjúk og ikki eru tøk á arbeiðs- marknaðinum. Men í veru- leikanum hevur tað ongar fylgjur, um tú ikki gert tað, av tí at sjúka verður góð- tikin sum galdandi orsøk fyri ikki at taka av arbeiðs- tilboði. (Kelda: Vinnuhúsið) Vísur í góðari ráðgeving Høgni Hoydal sigur seg einki hava frætt um, at uttanlandsnevndin fer at handa landsstýrinum álit í dag, men hann væntar holl og greið ráð, tá tey koma Skal framhaldandi ráðgeva Tá landsstýrið er liðugt at orða endaliga samráðingar- uppleggið, fer málið aftur í uttanlandsnevndina at venda, áðrenn hol verður sett á samráðingarnar. Sam- bært Høgna Hoydal, er uttanlandsnevndin tá aftur vælkomin at mæla til broyt- ingar í endaliga samráðing- arupplegginum, og verða hesar eisini framdar. – Uttanlandsnevndin skal JOHN JOHANNESSEN – Tá álitini koma frá uttan- landsnevndini, rokni eg við greiðum útmeldingum um, hvørjir trupulleikarnir í ein- staku punktunum í upprit- inum eru. Høgni Hoydal er sann- førdur um, at uppritið til rík- isrættarligu samráðingarnar hevur fingið holla viðgerð í uttanlandsnevndini, og er hann vísur í, at ráðini í álit- inum ella álitunum fara at hjálpa landsstýrinum almik- ið, tá endaliga samráðing- aruppleggið skal orðast. Beinagrindin er klár Høgni Hoydal sigur, at landsstýrið hevur gjørt sær eina beinagrind til eitt endaligt samráðingarupp- legg, men verður hetta ikki liðugt skrivað fyrr enn uttanlandsnevndin hevur handað landsstýrinum álit síni. Um álitini verða latin landsstýrinum eftir fundin í uttanlandsnevndini í dag, dugir Høgni Hoydal einki at siga um. Men hann sigur seg skilja á lagnum, at nevndin er farin undir at orða álit. – Vit fara sjálvandi at lurta eftir teimum ráðum, vit fáa í álitunum, og somuleiðis fara vit at laga endaliga samráðingaruppleggið eftir álitunum, sigur Høgni Hoydal. sleppa at flyta hvørt komma, um tað er tað, hon vil, leggur Høgni Hoydal dent á. Men tíðin, uttanlands- nevndin fær til hetta, er av- markað, tí landsstýrið hevur biðið donsku stjórnina um samráðingar í seinnu hálvu av mars. Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður í sjálvstýrismál- um