mánadagur 10. mars 2008síða 13

Nr. 49 - 10. mars 2008 13 Formaðurin í Tjóðveldi, Høgni Hoydal, er ónøgd­ ur við útsagnirnar hjá Edmundi Joensen, fólka­ tingslimi, viðvíkjandi yvirtøkuni av fíggjareftir­ litinum, og vil hava undir­ ritaða at rætta tær. Men tað geri eg ikki, tí eg eri púra samdur við Edmundi Fólkatingsumboð Sam­ bandsfloksins sáar als ikki iva um trúvirði hjá føroy­ sku bankunum, sum Høgni Hoydal annars vil vera við, men hann hevur, eins og restin av Sambandsflokki­ num, stórt álit á føroysku bankunum, sum hava megn­ að at víðkað teirra virk­ semið útum landoddarnar. Sjálvsagt liggur ein stórur vandi í at yvirtaka fíggjareftirlitið, og vit eiga at vera sera varin við at órógva hesa vinnugrein, soleiðis at vit bróta niður tað, sum higartil er bygt upp. Tey evropeisku londini meta seg verða ov lítil og viðkvom tá talan er um at hava sítt egna fíggjar­ eftirlit og tosað alt meira um at hava eitt felags fíggjareftirlit umfatandi øll ES londini. Men Føroya Landsstýri ger tað øvugta. Teirra mál er, aftur hesa ferð, at koma longur burtur frá altjóðagerðini og ístaðin at isolera seg úti í Atlantshavinum. Havi eisini lagt merki til, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum lastar fíggjareftirlitið fyri at hava ábyrgdina av fíggjarkrepp­ uni í 90’unum. Hettar svarar til, at vinnufeløg fara at geva sínum grann­ skoðarum ábyrgdina fyri, at tey fara av knóranum. Lat okkum sláa tað fast enn einaferð, at fíggjareftir­ litið hevði ikki ábyrgdina av kreppuni. Tað høvdu føroyskir politikarar og eingin annar. Ríkisfelagsskapurin er tað sama sum trúvirði og kredittvirði, men hetta krevur sjálvandi, at vit hava politikarar sum ikki arbeiða við proppum í oyrunum og bindi fyri eyguni. Hetta verður ikki sagt fyri at ákæra nakran ávísan, men heldur fyri at staðfesta, at tað er hent fyrr, og tað kann henda aftur, um vit sum politik­ arar ikki duga at taka móti góðum ráðum frá teimum, sum arbeiða innan eitt nú bankavinnuna. Hvat er endamálið? Stóri spurningurin, sum mong seta sær er, hví landsstýrið vil byggja eitt nýtt fíggjareftirlit upp, tá vit frammanundan hava eitt vælvirkandi fíggjar­ eftirlit, sum útlendskir lánveitarar hava stórt álit á? Tað kann ikki vera fyri at hjálpa bankunum, og tað kann heldur ikki vera fyri at styrkja um álitið á føroyska búskapin. Heldur er talan um misskilta nationalismu, har tað trygga verður býtt um við tað óvissa. Her mugu vit siga, sum sagt verður innan ítróttin: “never change a winning team”. Føroyskt fíggjareftirlit – ein dýr fullveldisloysn formaður Sambandsflokkurin Kaj Leo johannesen Er tað at spæla hasard við okkara fíggjarkervi go íggjarliga trúvirði okkara Um hetta ætlaða yvirtøkumál hevur Karsten Hansen, landsstýrismaður sagt ”sitat”: Okt. 2003 ”Hetta er størsta stigið fram móti einum samfelagsbúskapi, har vit sjálvi hava avgerðarrættin og ábyrgdina. Vit eru farin undir arbeiðið at yvirtaka alt fíggjarøkið, tað vil siga penga­ og kredittmál. Yvir­ tøkan fevnir um lóggávu­ valdið mótvegis peninga­ og kredittstovnum.” Mars: 2008 ”Samgaongan hevur avgjørt at fara upp í EFTA og tí er neyðugt at yvirtaka fíggjarøkið.” Her skal sigast, at tað so ikki verður samgongan sum avger EFTA limaskap, men Sveis og Lichstenstein. Umframt fíggjareftirlit so er innskjótaratrygdin eisini uppi í yvirtøkuni, skal ein trúgva Karsten Hansen í Kringvarpinum 04.2.08 Hetta málsøkið sum er nevnt í samgonguskjalinum ­ ein av ætlaðu yvirtøku málunum, hevur hóast tað kanska tann álvarsamasta ætlaða yvirtøkan ,stórt sæ onga viðgerð hevur fingið av okkara fjølmiðlum, tað er higartil elegant ”skoyta ” tvørtiryvir tí, sum um tað ongan týdning hevur alment. Fíggjarøkið er vitalt og umráðandi fyri okkum øll Økið er sera umráðandi og vitalt fyri okkum øll sum liva í hesum landið, tí tað hevur við alt okkara fíggj­ arkervi at gera og heldur m.a. eisini eftirlit við at okkara fíggjarstovnar gera sítt arbeiði til lítar og halda seg innan lógargivnu karmarnar. Okkara peningastovnar/ fíggjarstovnar eru ídag partur av donsku skipanini og undir eftirliti av danska fíggjareftirlitinum, sum heldur skil á og eftirlit við øllum fíggjarstovnum í danska ríkunum. Lógarverkið hesum við­ víkjandi og uppdateringar, sum støðugt verða framdar í einum alsamt broytandi heimið verður umsitnir av hesum myndugleika. At okkara peningastovn­ ar sum í dag virka altjóða í nógv størri mun enn teir gjørdu í 2003 er gleðiligt og hevur miðvísa tillaging til altjóðagerðina, eisini víst seg at verða ein góð inntøkukelda fyri landið. At báðir teir stóru peningastovnarnir eru skrásettir á virðisbræva­ marknaðum, setir eisini stór krøv bæði til teir sjálvar, men so sanniliga eisini politisku skipanina, sum skal tryggja, at karm­ arnir teir hava at virkað undir eru tryggir og at at nýggj atljóða lógarkrøv, lógartillagingar og dag­ føringar av hesum verða framdar her. Um ótryggleiki fer at verða um føroysku bank­ arnir og eftirlitið við teimum, so er vandi fyri, at partaeigarar koma at gera vart við seg, og kann hetta eisini ávrika fíggjarligu støðuna hjá bankunum skeivan vegin. Hinvegin so kunnu bankarir í ringasta føri fyri at fyribyrgja óstabilitet, velja at flyta høvuðssæti til Danmarkar, og tað vildi ført við sær stóran inntøku­ miss fyri landið. Vit mugu ansað sera væl eftir at nationalar kenslur ikki skúgva vit og skil til viks og harvið gera størri skaða enn gagn. Tað sær tíverri út til at verða hetta, sum er í ferð við at henda í hesum málinum. Fíggjareftirlitið á føroyskum hondum – hvat við habilitetinum? Eg loyvi mær at seta spurn­ artekin við, hvussu profess­ ionelt og habilt hesin kemur at verða umsitin av fólki, sum einans skulu eftirkanna fýra bankar, hetta í mun til eitt toymi upp á 250 fólk, sum í dag hava allar bankarnir í ríkunum at halda eftirlit við?? Eitt toymi, sum fyri at upprætthalda professional­ ismu og habilitet hevur eina rotatiónsskipan, sum virkar á tann hátt, at ikki er møguligt hjá nøkrum at koma at kanna sama banka meira enn tríggjar ferðir fyri at fyribyrgja at ivi skal setast við habilitetin hjá eftirlitsfólkunum. Verður yvirhøvur hugsað um hesi tingini? Eg ivist stórliga. Málið sýnist at verða ­ yvirtak fyri einhvønn prís. Tað var eyðsæð í kring­ varpssendinini eftir Dag og Viku, at formaðurin fyri føroysku peningastovnarnir var sera skeptiskur við hesa ætlan landsstýrisins. Moody´s hevur givið okkum karakter Ratingin í Moody hevur gjørt av fíggjarmegi okkara góð fyri okkum, men er eisini neyvt tengt at trú­ virðinum hjá ríkisins fíggjareftirliti, sum hevur vigað tungt í teirra meting­ um, eins og tað vit eru partur av ríkisfelagskap­ inum vigar tungt. Hetta er veruleikin – alt annað tos er uttanumtos og kann ikki brúkast til nakað sum helst. ”Pengeinstitutternes Garantifond.” - Samhalds- festi millum peninga- stovnarnar. Okkara bankar eru eisini partur av eini samhalds­ fastari t.e.”solidariskari” skipan við donsku bank­ arnar og sparikassarnir. Kemur ein banki ella sparikassi í fíggjarligar trupulleikar, sum endar við húsagangi – so hefta bankarnir og sparikassarnir solidariskt fyri hvørjum ørðum við eini upphædd, sum í stødd er tengd saman við støddina á einstaka banka/sparikassanum. Um vit t. d. taka Føroya Banka og Danske Bank sum dømi, so er býtislykil­ in tann, at um Danske Bank fór av knóranum, so hefti Føroya Banki fyri ca. 10-11 mio sum teirra parti í garantifonden. Hinvegin, um Føroya Banki for á heysin, so er upphæddin, ið Danske Bank heftir fyri í garanti­ fondinum ca. 700-750 mió. Um fíggjarstovnar í ríkinum fara á heysin ídag, so tryggjar ”Penge­ institutternes Garantifond”, sum verður umsitin av Danska Tjóðbankanum at: ­ Allir uppspararar fáa afturgoldið upp til Kr. 300.000 frá trygdar­ grunninum. ­ Allir pensiónsuppararir fáa 100% av teirra pen- siónsuppsparing endur­ goldna frá trygdar­ grunninum. Tá (um) tit yvirtaka fíggjarøkið sum føroyskt sermál og harvið fara burturúr danska kervinum, tað er jú tað, sum landsstýrið ætlar, hvussu verður støðan tá?? Hvør tryggjar tá pen­ sións­ og vanliga innskjót­ aran (uppspararan) í før­ oysku peningastovnunum?? Áhugavert hevði verið at hoyrt, hvussu ætlanin er at fáa hesa kabal at ganga upp í eina hægri eind. Livst so spyrst. Ætlaða yvirtøkan av fíggjarøkinum Løgtingsmaður johan DahL So greiður var boðskapurin hjá Jan Fritz Hansen, varastjóri í Danmarks Rederiforening, í Norður­ landahúsinum fríggjadagin 7. mars 2008. Hann gjørdi tað púrasta greitt, at ein av høvuðstreytunum fyri eini attraktivari altjóða skipaskráseting er, at manningin ikki rindar skatt. Ein boðskapur, ið ekkóaði millum framløg­ urnar í Norðurlanda­ húsinum allan dagin. Tey árini eg var skips­ registrator, var tað eisini skattamálið, sum oftast var forðingin, ið fekk tey flestu altjóða reiðaríðini at missa áhugan í FAS. Verandi FAS­skipan hevur frá byrjan verið ein afturberingsskipan, manningin rindar skatt og reiðaríið fær eina fíggjarliga afturbering. Síðani FAS­skipanin kom, hava fleiri aktørar leypandi upplýst politikarunum um, at skipanin má betrast, higartil uttan úrslit. Løgmaður lovar Løgmaður setti ráðstevn­ una og lovaði, at hann fór at lurta eftir og fór at gera tær broytingarnar sum skuldu til fyri at menna FAS­skipanina til eina nýggja føroyska altjóða skipaskráseting. Løgmaður segði: Føroya landsstýri fer nú at taka tey stigini, ið skulu til fyri at skapa teir neyðugu karmarnar fyri, at shipping­ vinnan í Føroyum skal kunna mennast og vaksa. Og tað skal eisini verða mítt lyfti, at FAS­skipanin verður endurskipað, so hon verður kappingarfør og kann stuðla upp undir búskaparligum vøkstri í samfelagnum. Væleydnaða ráðstevnan um altjóða skipaskráseting endaði við, at ítøkiliga málið skuldi vera, at í 2015 skuldu 500 skip vera í FAS. Spennandi, men kanska enn meira spenn­ andi verður, um løgmaður og hansara ráðharrar fara at halda orð. NULL skatt ella NULL FAS heðin D. PouLsen