mikudagur 12. mars 2008síða 13

Nr. 51 - 12. mars 2008 13 Í Oyggjatíðindi mikudagin er ein grein, har Jan Høj­ gaard, formaður í fiski­ mannafelagnum, skírir sín mótpart Viberg Sørensen, formann í reiðarafelagnum fyri at vera ”hálvan ban­ ditt”. Grundgevingin er, at ”Fiskimannafelagið gjørdi skipini út hjá honum, men at felagið hevði ringt við at fáa pengarnar aftur.” Nú viðvíkir hetta viður­ skifti í míni tíð í FF, og er hetta eitt mál, sum eigur at verða lýst til fulnar. Samstundis lýsir hetta munin á tí hugburði, sum tá FF stóð og nú stendur fyri. Forsøgan um hetta mál er henda: Umleið 1990 vóru tveir spanskir veiðutjóvar tiknir undir Føroyum. Tað vísti seg, at teir høvdu fulla last av havtasku, sum var veidd við gørnum. Hetta var ein veiðumøgu­ leiki, sum føroyingar ikki høvdu vitað av. Men tað var skjótt, at teir fóru at royna hetta, og ein tann fyrsti var Viberg. Í 1993 vóru sáttmála­ samráðingar millum FF og FR. Hetta var í ringastu krepputíðini, tá ið einki bar til. Viberg var tá nevndar­ limur í FR. Hann hevði eina trúgv uppá, at tað eisini kundi bera til at veiða svartkalva við gørnum. Her kravdust onnur gørn enn til hav­ tasku, men eingin banki vildi fíggja eitt slíkt stig. Tá segði FF, at hesum skuldi ikki standa á, og felagið vildi fíggja keyp av svartkjaftagørnum. Hetta riggaði sera væl. Tað var væl at fáa, og væl kom burtur úr hjá báðum pørtum. Hetta útvegaði arbeiðspláss bæði á sjógvi og landi. Hetta var ein sólskinssøga frá hesi krepputíð. Hetta var eisini eitt gott dømi um eitt konstruktivt fakfelag, sum á hendan hátt kundi vera við til at skaffa veiðumøgu­ leikar og harvið arbeiðs­ pláss til gagns fyri fiskimenn og samfelag. Hetta er ein søga, sum í høvuðsheitum er positiv. Men vegna viðurskifti millum Viberg og og FF, sum eru avgreidd langt áðrenn tíðina hjá Jan í FF, verður hetta mál nú lýst á ein hátt, sum í høvuðs­ heitum er negativur. Á heimasíðuni hjá FF stóð einar tveir dagar ein jánkaslig umbering frá Jan Højgaard, har hann váttar, at hann ikki hevur skil á, hvat hann sjálvur sigur. At hetta eru lótir sæst av tí, at henda umbering als ikki eru komin í blaðnum, har ákæran varð sett fram, og har hon tí hoyrir heima. Tað er eisini greitt, at her er als ikki talan um nakað mistak. Longu í januar frættist somu tíðindi frá eini skipsmanning, og hon kann bert vera komin eina staðni frá. Okkurt meira uppbyggjandi mátti verið uppgávan hjá einum nýggjum formanni. Slík mannagongd er í hvussu er nýskapan í fiskimannafelagnum. Tað gongur eisini sjón fyri søgn, hvat ið kann fáast burtuúr hesum hugburði at leggja øll í samfelagnum undir at vera hálvar og heilar bandittar, sum eisini er høvuðsinnihaldið í 4­5 síðurs ársfrágreiðini hjá felagnum fyri seinasta ár. Sólskinssøga um svartkalvagørn – Um hálvar og heilar bandittar: Óli Jacobsen Hettar verður skrivað til tykkum, tí tit eru menta­ málaráðharri og formaður í Løgtings mentanarnevnd. Og beinanvegin. Hettar er ikki skrivað ímóti Tjóðpalli Føroya. Bert ein heilsan, áðrenn málið fer heilt av sporinum. Vit sóu mentamálaráð­ harran hyggja upp á um­ støðurnar hjá Leikpalli Føroya – og tær eru avgjørt ikki góðar. Man kann næstan siga, at tað var skomm at síggja, hvussu vánaligt tað er. Men eg vil tó líka minna á, at sjónleikur í Føroyum er ikki bara Tjóðpallurin – hóast hann – og eigur – telur nógv. Uttan at reypa, so haldi eg, at eg havi skil fyri hesum. Havi verið við síðan 1979 – fyrst í MáF – 15 ár í Leikpalli Føroya – og nú aftur í MáF. Og tað er so, at áhuga­ leikur er púrasta burtur­ gloymdur hesi seinastu árini. Stuðulin hevur tey sein­ astu árini verið 750.000 krónur. Og har vísir tað seg, at hann verður standandi. Men tær krónurnar “minka” fyri hvørt ár – tí alt verður dýrari og dýrari. Fyri tær fáu krónur, ið vit fáa, royna vit at veita stuðul til áhugafeløgni – og hava skeið á hvørjum ári – upp til fleiri, fyri at gera okkum dugnaligari. Seinasta vikuskiftið varð skipað fyri scenugrafisk­ eiði – um tað at smíða og gera pall til sjónleik – á Viðareiði, har eini 15­20 fólk luttóku. Vit høvdu danskan lærara – og spyr tey, ið luttóku, hvussu væl­ eydnað tað var – og hvussu nógv tey lærdu. Í døgunum 30. apríl – 4. mei verður skipað fyri Leiklistarskúla á Føroya Fólkaháskúla, har undirvíst verður í Leiklist (15 fólk), leikstjórn (9 fólk) og At skriva til pall (7 fólk). Sum lærarar verða tríggj­ ar navnframir – og dugna­ ligir íslendarar. Men ikki tykkum at siga. Tað kostar. Vit prioritera tað høgt, at vit gerast betur og betur – og tað er eitt fantastiskt sjálvboðið arbeiði, ið liggur aftan fyri hvørt einasta projekt, ið áhuga­ leikarar skipa fyri. Eisini “satsa” vit uppá, at vit fáa føroysk leikrit, ið er ein “mangulvøra”. Vit ynskja ikki, at taka frá nøkrum – men bert, at vit eisini kunnu “liva” . Eg var ein av teimum, ið arbeitti fram í móti at fáa Tjóðpall Føroya settan á stovn. Bæði sum nevndar­ limur í MáF og sum nevnd­ arlimur í Leikpalli Føroya – og nú aftur í MáF, tilsam­ an nú í 29 ár. Men eg má siga sum er. Eg eri ógvuliga skuffaður. Tí síðan Tjóðpallurin var settur á stovn, eru vit bert gjørd minni og minni. Ikki tí at tey eru ov stór – men tað verður ikki virðismett, tað arbeiði, ið áhugaleik­ arar gera. Og sum ein tók til á seinasta aðalfundi hjá MáF. Ongin byrjar sína sjónleik­ arakarrieru á Tjóðpallinum. Tað verður byrjað úti í áhugafeløgunum. Øll, ið eru í Tjóðpalli­ num í dag og tey sum hava verið har – frá stjóra til leikarar – eru byrjaði í einum áhugafelagi. Og verður áhugaleikurin ikki lív lagað, doyr allur sjónelikur í Føroyum. Og tað var væl ikki meiningin? PS: Nær verður Leiklistarráðið mannað av nýggjum?? So vítt eg veit, átti tað at verið gjørt fyri langari tíð síðan. Kristina Háfoss/Bill Justinussen JÓgvan e. Ósá Áhugafelagið Bygdabjarging v/ Høgna Johansen, Olga Johansen, Per G. Pedersen, Ingun Helmsdal, Evald Joen­ sen, Martina Sørensen Signabøur. Anna Arabo, Thomas Arabo Oyrareingir Havnin er frá náttúrunar hond brimpláss. Gjøgnum tíðina so hevur tað eydnast at fingið Eystaru og Vest­ aru vág rímuliga kyrrar. Hugsjónin um at Tórshavn­ ar Havn skuldi blíva ein stór góðshavn, hon hevur spælt fallit. Úrslitið er, at vit í dag hava eina stórt sæð óbrúkiliga havn á Sundi og eina líka óbrúki­ liga havn á Skansabogu­ num. Nú er so túrurin kom­ in til at gera eina óbrúki­ liga havn á Oyrareingjum. Gud viti hvussu leiðslan í Tórshavnar Havn hugsar tá ið teir útbyggja. Vit minnast øll ta tíðina, tá ið Smyril og Norrøna vóru í gerð. Tá var ein ætl­ an gjørd, har bæði skipini skuldu liggja á Bursatanga í senn við afturendanum inn ímóti Kongabrúnni. Nú skipini eru komin, so duga øll at síggja vitloysi í hesi ætlanini. Tað sum kanska er meira ørkymlandi er, at tað var ikki vit og skil í Tórshavnar Havn, ið steðgaði ørskapin­ um, men ein friðingarnevnd. Fyrsta “næstan vanlukkan“ á Kollafirði Útbyggingin á Oyrareingj­ um er ørskapur út frá so nógvum sjónarmiðum. Hyggja vit fyrst eftir teim­ um teknisku fortreytunum, so er ógvuliga trongligt og veðurhart, og økir har tað er veruligt dýpi til stór skip er ógvuliga avmarkað, so her er ikki nógv at geva út av um allar manøvrur ikki rigga perfekt. 17. februar høvdu vit so tí fyrstu “næstan vanlukk­ una“. Hugtakið verður brúkt í flogferðsluni. Um teir hava eina slíka, so verða kanningar settar í verk, so støðan ikki skal endurtaka seg. Hendingin var í stuttum hendan. Ein stórur trolari kom inn gjøgnum fjørðin. Nakað úti á byrjar hann at floyta áhaldandi. Skipið hevði hampuliga ferð og týðuligt var, at tað fekk ikki steðgað. Tá tað kom inn ímóti kaiini, lá eitt annað far fyri. Tíbetur var motorurin í gongd og manning umborð. Hettar farið fekk so akkurát smoygt seg út undan gron­ ini á togaranum, ið endu­ liga steðgaði næstan uppi á landi. Tá ið hesin so skuldi flyta á tað plássið, hann uprunaliga hevði ætlað sær, sá tað út sum hann stóð á botni aftan. Her vóru vit so sekundir og nakrar fáar metrar frá einari vanlukku, ið kundi spilt okkum allan fjørðin. Eingin hevur lætist um vón um hendingina. Hon er helst “feiað“ undir eitt ella annað gólvteppi, sjálvt um heilt greitt átti at verið kannað nærri. Árin á búplássið – larmur Hyggja vit so at tí árini, ið hendan útbyggingin hevur á búfólkið, ið býr rundan um, so er tað ikki smáveg­ is. Hettar sama kvøld sum umrødda hending fór fram, komu onnur skip inn og í tvey døgn var tað sum at sova í einum maskinrúmi. Ikki tí hettar hevur verið lívið nú í nøkur ár, men hettar kvøldið bar av. Nú eru so ljóðmátingar gjørdar. Hesar verða nú mettar av kønum fólki og sammettar við lógarkrøv her og aðrastaðni, og okk­ urt bendir á, at leiðslan í Tórshavnar Havn er í ferð við at fáa sína triðju ónýtu­ ligu havn. Árin á búplássið – dálking Og so er tað dálking. Vit ganga so frelst og seta roykiforboð allastaðni, har vit kunnu koma til tað, tí sigaretroykur dálkar. Sam­ stundis góðtaka vit, at bæði Kadlbaksfjørður og Kollafjørður í góðum veðri eru bláðir av tungoljudiesel­ royki – mest vandamikli dieselroyki yvirhøvur. Ein fantastiskur dupult­ moralur! Ímeðan strong krøv verða sett til spillvatni frá Vestsalmon, so verða kon­ tainarar vaskaðir í fjørðuni akkurát sum tað bara hoyr­ ir til. Eingin veit hvat hevur verið í áðrenn. Niðurstøða Alt hettar projektið hjá Tórshavnar Havn er eitt dømi um eina ómetaliga vanvirðing av teimum, ið búgva runt fjørðin. Tað er bara ein spurningur um tíð, nær okkurt heilt álvarsamt hendur. Tá nyttar lítið at standa og gráta um, at vit og skil ikki bleiv brúkt. Tá ið landsins lógir, ið skulu gagna borgarunum verða mettar sum foringar hjá kommunum, tá er eti­ ska støðið vorðið ov lágt. Ikki tí alt hettar meir og minni systematiska svansið við at byggja “hálvar havn­ ir“ fyri hundraðtals milli­ ónir, kemur nokk at for­ bjóða seg sjálvt. Tórshavnar Býráð má nokk síggja í eyguni, at vinnuøkini inni í firði í Kollafirði ikki kunnu nýtast til annað enn vanligt ídnað­ ar og tænastuvirksemi. Bygdabjarging er áhuga­ felag hvørs endamál er at varveita og tryggja góð livilíkindi í bygdunum í Tórshavnar kommunu. Serligur dentur verður lagdur á at steðga virksemi, ið larmar, dálkar ella í aðrar mátar nervar, og fær livilík­ indini í bygdunum at versna bæði fyri fólk og fæ. Felagið hevur í dag omanfyri 150 limir. Útbyggingar hjá Tórshavnar havn