týsdagur 25. mars 2008síða 8

8 tíðindi Nr. 57 - 25. mars 2008 Allir teir mongu føroyingarnir, sum arbeiða og sigla uttanlands, fingu viðhald í eini drúgvari ósemju við myndugleikarnar Frádráttur Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað er nú greitt, at allir teir mongu føroyingarnir, sum arbeiða uttanlands, ella sigla við útlendskum skip­ um, skulu hava ein skatta­ frían frádrátt upp á 300 um dagin. Og so er tað líka mikið um einasta útreiðsla, teir veruliga hava, eru 10 krónur til eitt krúss av kaffi. Hetta er nú endaliga stað­ fest í Eystara Landsrætti. Einasta treyt er, at við­ komandi er uttanlands í minst 100 dagar um árið, ella er uttanlands í minst tveir mánaðir samanhangandi. Og hetta kemur væl við hjá øllum teimum hund­ raðtals ella kanska túsund­ tals arbeiðsfólkum, hand­ verkarum og sjófólkum, sum forvinna til dagligt breyð uttanlands. Tí Taks hevur annars bara viljað viðurkent, at tær veruligu útreiðslurnar, sum kunnu skjalprógvast, kunnu dragast frá. Kravdi at fáa alt Hetta fekk ein sjómann at leggja sak ímóti Taksi, tí hann metti, at samdøgur­ frádrátturin upp á 300 krón­ ur, var ein fastur frádráttur, har tað ikki var neyðugt at skjalprógva útreiðslurnar. Malið varð reist sum eitt prinsippmál fyri at fáa staðfest endaliga, hvussu reglarnar um samdøgur­ frádrátt skulu skiljast. Málið hevur bæði verið til viðgerðar í skattakæru­ nevndini, í Føroya Kæru­ stovni og í Føroya Rætti og allir partar góvu sjómanni­ num viðhald. Allir teir tríggir stovnarnir staðfestu, at bara skattgjald­ arin kundi vísa á, at hann hevði havt útreiðslur av at arbeiða ella sigla uttanlands, skuldi hann kunna draga 300 krónur frá um dagin uttan at skula skjalprógva nakrar útreiðslur. Tí gjørdi Taks av at royna málið eina seinastu ferð í landsrættinum. Í hesum ítøkiliga máli­ num kundi maðurin stað­ festa, at hann hevði havt eina útreiðslu upp á 100 krónur um dagin til kost umborð á skipinum, hann var við. Hann hevði verið burtur í 225 dagar og tí vildi Taks bara geva honum ein frádrátt upp á 22.500 krónur. Hinvegin kravdi maðurin at fáa ein frádrátt upp á 300 krónur um dagin í allar teir 225 dagarnar, hann hevði verið burtur. Sostatt kravdi hann at fáa ein frádrátt upp á 67.500 krónur í alt. Fastur frádráttur Málið er nokk so tekniskt við lógum, kunngerðum og rundskrivum og reglarnar fyri frádrátt eru broyttar fleiri ferðir. Men fyri at gera eina stutta søgu langa, vísti sjómaðurin á, at frádrátturin upp á 300 krónur var ein fastur frádráttur, sum polit­ iski myndugleikin hevði ásett fyri at gera tað lættari og bíligari at umsita. Hinvegin førdi taks fram, at fortreytin fyri at fáa frádrátt er sjálvandi, at talan er um eina veruliga útreið­ slu. Ætlanin var alla tíðina, at útreiðslurnar skuldu skjalprógvast og at upp­ hæddin upp á 300 krónur um dagin skulu roknast sum eitt hámark. Tá ið málið varð tikið upp til dóms, kom Lands­ rætturin til somu niðurstøðu sum bæði skattakærunevnd­ in, Føroya Kærustovnur og Føroya Rættur. Og tann niðurstøðan er, at frádrátturin upp á 300 krónur, er ein fastur frá­ dráttur, sum skattgjaldarin ikki hevur fyri neyðini at skjalprógva. Sostatt er tað endaliga staðfest, at tann, sum er burtur allar 365 dagarnar í einum ári, hevur sostatt rætt til ein frádrátt upp á 109.500 krónur, hóast einasta veru­ liga útreiðsla, viðkomandi hevur havt, eru 100 krónur til ein hýruvogn. Á Taksi duga tey ikki at siga, hvussu nógv arbeiðs­ fólk ella sjófólk, skulu hava pengar aftur frá fyri at hava goldið ov nógv í skatti, tí tey ikki hava fingið fullan frádrátt. Teir sethúsaeigarar, sum fáa ein trygging­ arskaða, kunnu sleppa undan at gjalda mvg av umvælingini. Men so er vandi fyri, at sethúsini minkað í virði, ella at tryggingin verður dýrari tryggingarskaðar Áki Berholdsen aki@sosialurin.fo Øll, sum eiga sethús, eru komin í knípu! Tað var Løgtingið, sum setti allar sethúsaeigarar í knípu, tá ið mvg lógin varð broytt í fjør, so at mvg nú eisini skal betalast av arbeiðslønum, tá ið hús verða bygt ella umvæld. Fyrr var onki mvg av arbeiðslønum, men síðsta summar varð lógin broytt so at nú skal mvg eisini rindast av arbeiðsløn, tá ið hús verða bygt ella umvæld. Men so kann ein húsa­ eigari so søkja um at fáa mvg afturgoldið úr lands­ kassanum. Tað merkir, at tá ið eini sethús verða bygd, ella umvæld, kann húsa­ eigarin søkja um at fáa mvg afturgoldið. Men hvørt matrikkul­ nummar hevur fingið eina mvg kvotu upp á 150.000 krónur. Hetta svarar til eina samla arbeiðsløn upp á 600.000 krónur. Og kvotan fylgir ikki eig­ aranum, men matrikulnum­ marinum. Tað merkir, at kvotan verður ikki null­ stillað, tá ið hús verða seld. Tá ið talan er um ný­ bygging, verður sostatt neyðugt at brúka tað mesta av kvotuni beinanvegin og tað merkir, at sethúsaeigarin kann vænta at verða noyddur at Men hvørja ferð, sethúsa­ eigarin fær mvg afturgoldið, verður tað eisini drigið av kvotuni og tá ið 150.000 eru endurgoldnar til eitt matrikkulnummar, verður lokið smekkað aftur. Sethús minka í virði Hetta avmarkar møguleik­ arnar at umvæla sethús og tey bæði tryggingarfeløgini meta, at hetta fær sethús at minkað í virðið, alt eftir, hvussu nógv er eftir av mvg kvotuni, tá ið tey kanska einaferð skulu seljast. Men serliga hevur hetta verið tvørligt í sambandi við tryggingarskaðar. Tryggingin fær ikki mvg av arbeiðsløn endurgoldið, tí Taks sigur, at tað er bara tann einstaki húsaeigarin, sum kann fáa endurgjald. Sostatt noyðist tryggingin at betala mvg. Men tað vil hon ikki, tí hon sigur, at tað er ikki tryggingin, sum umvælir húsini, men tann einstaki tryggingartakarin, sum tískil hevur rætt at fáa mvg av arbeiðslønini aftur­ goldið. Tá ið tryggingin hevur fingið rokningar fyri umvælingar, har mvg fyri arbeiðsløn stendur á, fáa handverkararnir rokningina aftur í høvdið við kravi um, at skriva nýggja rokning, har mvg av arbeiðsløn ikki er við. Sostatt má handverkarin til húsaeigaran við mvg rokningini, men tað fellur ikki í góða jørð, tí teir siga sum oftast, at teir betala trygging fyri at fáa ein skaða endurgoldnan fult og heilt og tí vilja teir ikki betala mvg. Eftir stendur so hand­ verkarin við eini mvg rokn­ ing, sum hann ikki veit, hvagar hann skal senda og fyribils hevur hetta rætt og slætt fingið fleiri hand­ verkarar beinleiðis at nokta at gera tryggingarskaðar, tí teir tíma ikki alt roksið við mvg rokningini. Málið er nú á veg ígjøgn­ um rættarskipanina, men tað kann taka fleiri ár at fáa eitt endaligt úrslit. Hinvegin staðfestir trygg­ ingin, at verður endaliga støðan tann, at hon skal gjalda mvg, verða umvæl­ ingarnar nógv dýrari og tí verða tær noyddar at hækka tryggingargjaldið munandi. Kunnu sleppa undan Men tað er ein máti at sleppa undan fløkjuni við mvg rokningina av arbeiðs­ lønum, tá ið tryggingar­ skaðar skulu umvælast. Tað kann gerast við eini avtalu millum tryggingina og tryggingartakaran um, at tað er tryggingartakarin, sum biður handverkaran umvæla skaðan og standa fyri rokningini. Tá ið tryggingartakarin fær rokningina, kann hann senda Taks umsókn um at fáa mvg av arbeiðslønini afturgoldið. Restina rokningini verður so send tryggingini. Men avleiðingin av hes­ um er, at mvg kvotan mink­ ar og tað fer at koma trygg­ ingartakaranum, aftur um brekkur seinni. Og verða húsini seld, kemur tað næsta eigaranum aftur um brekk­ ur, tí hann fær minni mvg kvotu og sostatt eisini verri umstøður at umvæla húsini. Hava rætt til 300 krónur um dagin Løgtingið fangar sethúsaeigarar í felluni Líka mikið, hvussu set­­húsaeigarar venda og snarað sær, eru t­­eir fangaðir í eini fellu, sum t­­eir ikki sleppa burt­­urúr. Teir kunnu velja ímillum at­­ fáa eina eyka rokning, t­­eir kunnu velja at­­ sleppa undan rokningini, men so minka húsini í virði, ella t­­eir kunnu sleppa undan øllum rokningum, men so verður t­­ryggingin nógv dýrari Íslendska rentan í topp Íslendski tjóðbankin hevur nú kent seg noyddan at skrúva rentuna enn meiri upp. Seðlabanki hækkaði rentuna við 1,25%, so hon nú er 15%. Tað er økta inflatiónin og fallandi krónu­ kursurin, sum fær bankan at hækka rentuna. Hækkaða rentan førdi beinanvegin til, at krónan hækkaði tvey prosent í virði. Handelsbanken metir rentuhækkanina sum eina økta íslendska tvístøðu. Fíggjarkreppan merkir øktan ótryggleika við fallandi partabrævakursum og vána lánitreytir. Ísland verður framman undan mett sum ótrygt fíggjarøki, skrivar Børsen. Stórar sparingar í SAS SAS skal spara 5­6 milliardir svenskar krónur í 2010 og 2011Tað slær forstjórin, Mats Jansson fast í einari samrøðu við Veckans Affärer. Hetta verður neyðugt, skal felagið náa málinum um fýra milliardir í avlopi og eitt avlopsstig upp á 7% í seinasta lagi ár 2011. – Eg rokni við, at vit noyðast at spara 2­3 milliardir í 2010 og 2011, ella 5­6 milliardir í alt. Og tað verður ein enn truplari uppgáva enn tær 14 milliard­ irnar, sum felagið spardi undir Jørgen Lindegaard, sigur Mats Jonsson við Veckans Affärer.