mikudagur 26. mars 2008síða 11

Nr. 58 - 26. mars 2008 tíðindi – tann politiski brúkarin eisini nevndur. Ávirkar kappingarførið Eisini vísa tey á, at einstaka vinnulívsfólki tekur ikki stig til umhvørvisverndartil­ tøk, um tað samstundis minkar um kappingarføri hjá viðkomandi. Tí er veru­ ligi móttakarin av allari kunning um veðurlagsbroyt­ ingar og orkunýtslu polit­ iska skipanin. ­ Stórur tørvur er á, at politisk stig verða tikin sum skjótast, sigur Ólavur Gregersen. Og tey vísa á, at vinnan eftirlýsir eisini til­ tøk, millum annað, tí tað er eitt krav frá brúkaranum, at kunna spora framleiðsluna. Men skal kappingin vera jøvn, tiltøkini munandi og fortreytirnar hjá vinnuni at virka undir í framtíðini gjøgnumskygdar, mugu mannagongdir og lógarverk vera púra greið, frá nú av og mong ár fram. Nógvir fyrilestrar Sum sagt verða nógvir spennandi fyrilestrar at hoyra. Evnini, sum ætlanin eru at lýsa eru: Havfram­ leiðslan, varandi orka og orkusparing. ­ Vit mugu vita, hvussu veðurlagsbroytingarnar ávirka havumhvørvið og livilíkindini í havinum. Hetta fara tríggir ymiskir fyrilestrar at umrøða, sigur Ólavur Gregersen. Hann vísir á, at Føroyingar og før­ oysk gransking hava gjørt sær nógvar royndir síðstu árini, og at Føroyar eru ser­ stakar í so máta, at vit liggja avbyrgdar mitt úti í Atlants­ havi og liva av og í náttúr­ uni. ­ Tí snýr ein fyrilestur seg um, hvussu til stendur við toskaaling, sum alternativ til veiddan fisk, sigur Ólavur Gregersen. Ein norðmaður fer eisini at greiða frá um royndirnar hjá norðmonnum við spor­ føri og dokumentatión í fiskaframleiðsluni. Úr Ís­ landi fara vit at frætta, hvussu íleggjarar og fígg­ ingarstovnar meta um burðardygga framleiðslu, og um tað møguliga er ein fyrimunur fyri at fáa fígg­ ing, at framleiðslan verður rikin á burðardyggum grundarlagi. Dýrabara orkan ­ Í mun til orkunýtsluna er tað rættiliga hugstoytt at vita sær, at orkunýtslan er ein hin størsta útreiðslan hjá vinnuni. Sagt verður millum annað, at 22 prosent av inntøkunum frá útflutn­ ingi føroyinga fer til at keypa olju fyri, sigur Tór­ unn Ellinsgaard. Og Ólavur Gregersen vísir í hesum sambandi á, at tað serliga er áhugavert at kanna, hvussu vit kunnu spara olju í skipa­ flotanum og í oyggjasam­ felagnum sum heild. ­ Her kundi til dømis ver­ ið talan um, hvussu vit kunnu framleiða tilfeingi til orkuframleiðsluna, sigur Ólavur Gregersen. Og hann vísir á, at fleiri lovandi før­ oyskar verkætlanir eru í umbúna og aðrar hava longu prógva sítt virði. ­ Eitt er, at vit kunnu granska okkum fram til var­ andi og alternativar orku­ keldur fyri føroyingar. Men í alheims høpi er sjálvandi munabetri, bæði fyri um­ hvørvi og føroyskan út­ flutning, um allur heimurin er avtakari av okkara loysn­ um, sigur hann. Og hann nevnir verkætlanir við før­ oyskum bakmonnum, sum Injector Trawldoors hjá Jan­Allan Müller, sum vit øðrvísi trollemmunum minka um orkunýtsluna. Ella Decision 3 við Dánjal Jákup Jacobsen, sum hevur framleitt eina skipan, ið regulerar havmótstøðuna hjá skipum. Og úrslitini hjá Gilla Trónd, sum framleiðir orku úr tara. ­ Hetta er alt viðkomandi fyri Føroyar, tí her kunnu vit geva okkara íkast til varandi orku og burðardygga framleiðslu, sigur Ólavur Gregersen, sum millum annað fegnast um, at fólk koma líka úr Brasilia, fyri at kunna seg um føroysku loysnirnar. Samskipa verkætlanir Men skal gransking og menning av alternativari og varandi orkunýtslu á sjó­ num vera lívi lagað, er eisini neyðugt at samskipa hesar verkætlanir. Ætlanin er, at ráðstevnan skal gerast spírin til Trans Atlantic Cli­ mate Institute, TACIT, sum er ein altjóða granskingar­, menningar­ og útbúgvingar­ stovnur innan havumhvørvi, ið skal samskipa arbeiðið á havumhvørvisøkinum mill­ um USA og Evropa. ­ TACIT er ein vitanar­ depil, ið skal samskipa og fáa til vega fígging til verk­ ætlanir innan veðurlags­ broytingar á sjónum, sigur Ólavur Gregersen. Her verður eisini hugsað um at inndraga vinnuna í fígg­ ingina, tí hon hungrar eftir loysnum, sum kann minka um orkunýtsluna og um útlátið. Ólavur Gregersen ímyndar sær, at høvuðssætið fer at vera í Føroyum. Men enn er ikki greitt, hvør skal umsita stovnin, tí enn er tað bert á hugskotsstøði. ­ Vit hava sjálvandi gjørt nakrar forkanningar og eftir øllum at døma er áhugi bæði úr norðurlondum og í USA, sigur hann og leggur afturat, at tað hevur stóran týdning, at vit hava úrslit og granskingarumhvørvi at vísa á í hesum sambandi. Eitt nú at Bogi Hansen, professari í havfrøði, virkar í Føroyum, sigur hann at enda. Ólavur Gregersen, samskipari, og Tórunn Ellingsgaard, tíðindasamskipari, í kavanum, sum tíbetur er veruleiki enn í dag 11 ­ Vit fáa ikki greitt frá í smálutum hvussu skipanin virkar, fyrr enn greiða er fingin á ymsum spurningum viðvíkjandi rættindum, sig­ ur Dánjal Jákup Jacobsen, sum er stjóri í fyritøkuni, Decision3. Teir eru tríggir eigarar, Dánjal Jákup Jacob­ sen, M.Sc., Phd í anvendt matematik, Jóan Petur Peter­ sen, M.Sc. í informatikki, og Ólavur Simonsen, B.Sc. í telduvísund. Men teir tríggir seta seg tó niður og geva eitt lítið innlit í grønu skipanina, sum kann geva skipavinnuni stórar oljusparingar. Skipanin, sum teir hava ment, eitur GreenSteam – Grøn framferð. ­ Hetta er ein decision­ support skipan, ella ein stuðul til rættar avgerðir, greiðir Dánjal Jákup Jacob­ sen frá. Við skipanini fær skiparin vitan frá ymiskum mátitólum, sum geva hon­ um møguleika at tillaga skipið til umstøðurnar, soleiðis at oljunýtslan kann setast niður. Hetta ljóðar einfalt, men er ein nýggj slóbrótandi skipan, sum eingin annar hevur ment fyrr. Tí hevur fyritøkan vakt altjóða ans. Avtala er gjørd við stóra danska reiðaríið, Norden, um at royndarkoyra skipan­ ina í nýggjum skipum hjá reiðarínum, og útlendskir íleggjarar hava eisini víst áhuga at seta pengar í felag­ ið. Frá hugskot til skipan Spírin til hesa væleydnaðu føroysku granskingarætlan var ein lítil spurningur frá einum forvitnum pápa. Ólavur Simonsen greiðir frá: ­ Eg las á setrinum tá, og vit gjørdu eina verkætlan, har vit brúktu ultraljóð at máta stuttar avstandir. Pápi er skipari, og ein dagin spur­ di hann meg, um tað ikki bar til at brúka hetta til at mátta hvussu langt niður skipið stakk. Hann var van­ ur at hava fólk umborð, sum mátaðu við centir­ meturmáli, og hann helt, at hetta átti at verðið gjørt snildari. Ólavur Simonsen sigur, at hann helt hetta vera eitt spennandi hugskot, men verkætlanin varð ikki til meira, tí hann fór í starv hjá Landsbyggifelagnum. Men seinni fekk hann samband við nakrar íslendingar, sum tókust við mátingum umborð á skipum, og felag­ ið Marorka Føroyar varð sett á stovn. ­ Eg fann út av, at tað skuldi nógv programmering til, og tí ringdi eg til Jóhan Petur Petersen, vit kendust frá setrinum. Seinni fingu vit samband við Dánjal Ják­ up Jacobsen, sum er serkøn­ ur innan matematiska modelering. ­ Matematisk modelering finnur mynstur í mátingum ­ hon skilur so at siga sann­ leikan aftanfyri tilfeldigheit­ irnar, sigur Dánjal Jákup Jacobsen, sum er ph.d í anvendt matematik. Frá gransking til vinnu Teir tríggir granskararnir valdu fyri einum ári síðani at yvirtaka felagið frá íslend­ ingunum og Landsbyggife­ lagnum. ­ Okkara visiónir passaðu ikki saman við ætlanunum hjá íslendingunum, og tí val­ du vit at fara hvør til sítt. Vit yvirtóku felagið og broyttu navn til Decision3. Men tað snýr seg ikki bara um at menna, marknað­ arføring skal eisini til, og hóast felagið fær hjálp frá Kleking (Samvit) til hølir og bókhald, so hava mennin­ ir handan Decision3 eisini sjálvir funnið sær føroyskar og útlendskar samstarvs­ partnarar. ­ Okkara royndir við Smyrli, har vit hava royndar­ koyrt GreenSteam, vísa, at Smyril tildømis kann spara um eina millión krónur um ári í olju, um teir keypa okk­ ara skipan. So tað eru heilt avgjørt góð útlit fyri skipan­ ina. Í løtuni eru teir í ferð við at umhugsa víðari fígging. Teir hava søkt stuðul úr granskingargrunnum, og bæði føroyskir og útlendskir íleggjarar hava víst áhuga. ­ Vit leita eisini eftir ein­ um góðum skipselektrikara, og skjótt skulu vit nokk eisi­ ni seta sølufólk. So framtíð­ in sær grøn út, sigur gransk­ arin og stjórin á føroysku fyritøkuni, sum verður ein av slóbrótandi grønu fyri­ tøkunum á altjóða ráðstevn­ uni TACC 08 í apríl. granskarar