leygardagur 23. juni 2001síða 10

18 Nr. 118 - 23. juni 2001 Nr. 118 - 23. juni 2001 19 gult18 cyan18 magenta18 svart18 gult19 cyan19 magenta19 svart19 -Tit í Føroyum kunnu byggja talvinum fleiri varðar við at lata dyrnar í skúlunum upp fyri talvi og við at eggja ungum og dugnaligum telvarum at gera meira burtur- úr, ikki minst nú tykkara talvsamband er so virkið sum nú. Og hvør veit, ein dag í framtíðini hava tit tykkara egna stór- meistara. Orðini eigur Garry Kasparov, talvkongurin, sum vitjaði í Føroyum her- fyri. TALV Jan Müller Herfyri vitjaði heimsins mætasti telvari nakrantíð, Garry Kasparov í Føroyum. Vitjanin kom í lag eftir dirvi og treiskni føroyska talvsambandsins og vælvild frá fyritøkum og stovnum. Og hví ikki fáa heimsins besta til Føroya, nú talv- spælið hevur fingið slíkar fastatøkur á ungdóminum! Eftir hendingarríku dag- arnar hjá ikki minst føroy- skum telvarum støkk Kasp- arov inn á gólvið í nýggja sparikassabygninginum Yviri við Strond. Garry Kasparov fegnast um Føroyavitjanina og takkar fyri seg. Men áðrenn leiðin gongur heimaftur til Moskva vil hann fegin svara spurningum frá før- oyskum tíðindafólki. Norðurlandahúsið og Wembley Og tá vit spyrja hann, hvat hann heldur um áhugan fyri og dygdina í føroyskum talvi svarar hann avgjørdur, at tað sjálvandi er torført at samanbera føroyskar telv- arar við telvarar í t.d. Bret- landi og Týskalandi, tá hugsað verður um støddina á londunum. -Men tá tikið verður hædd fyri fólka- talinum í eitt nú Føroyum og Íslandi, so má eg siga, at ongastaðni í heiminum er áhugin so stórur fyri talvi sum í hesum báðum lond- um. Eg var eisini tikin á bóli, tá eg møtti í Norður- landahúsinum, har tað vóru fleiri hundrað áskoðarar. Skuldi eg samanborið henda stóra áhuga í Før- oyum við td. London, so hevði verið neyðugt við einum Wembley at hýsa øll- um fólkunum. Hann heldur eisini út frá tí hann hevur upplivað og sæð ikki minst undir kapp- ingini í Klaksvík, at fólk veruliga hava stóran áhuga fyri talvi. Tey telva nógv og havi tí eisini gott innlit í spælið. -Tað er sjálvandi greitt, at við tað at tykkara land er so lítið, vil dygdin eisini vera avmarkað, men um somu tíð haldi eg, at tit í Føroyum kunnu byggja talvinum fleiri varðar við eitt nú at lata dyrnar í skúlunum upp fyri talvi og við at eggja ungum og dugnaligum telv- arum til at gera meira burt- urúr, ikki minst nú tykkara talvsamband er so virkið sum nú. Og hvør veit, ein dag í framtíðini hava tit tykkara egna stórmeistara. Og tað heldur Kasparov ikki er eitt veruleikafjart mál at seta sær. -Umstøðurnar í Føroyum at fáa ein stórmeistara eru tær røttu. Her eru nógvir ungir telvarar. Áhugin er stórur. Nógv fleiri altjóða kappingar verða fyriskip- aðar í dag. So tað er bara ein spurningur um tíð og eydnu. So eg verði ikki kløkkur um tit innan 3-4 ár hava fingið tykkara fyrsta stórmeistara. Ein stórmeistari hevur eitt ratingtal frá 2400 og uppeftir. John Rødgaard er einasti her á landi, sum hevur fingið heitið meist- ari, og tað er altjóða meist- ari. Hann hevur eitt rating- tal uppá umleið 2345. Kasparov, sum er fleirfalt heimsmeistari, hevur eitt ratingtal uppá umleið 2850. Teir føroyingar, sum telv- aðu ímóti Kasparov í Klaksvík, høvdu allir eitt ratingtal niðanfyri 2000. Landsliðið harafturímóti hevði eina rating, sum lá millum 2200 og 2365. Ljósið ov vánaligt Spurdur um hvussu hann kendi tað at tapa móti einum 17 ára gomlum før- oyskum telvara svarar Kasparov, at tað er ikki rætt at tosa um aldurin á einum telvara, tá tað snýr seg um styrki. Tú skal tosa um styrkina. Hann heldur, at støðið var høgt hjá føroy- sku telvarunum men minnir á, at av tí at man ikki hevur drúgvu royndirnar her sum í Europa, so er ratingtalið ikki neyðturviliga ein speglmynd av veruligu styrkjuni. -Tá tú møtir so nógvum telvarum samtíðis, 25 íalt og eingin ger stór mistøk, so kann tað enda soleiðis sum tað gjørdi við einum tapi. Kasparov hevur eisini gjørt vart við, at hann ikki var heilt nógvur við ljósið í hølunum í Klaksvík. -Tað er sera umráðandi, tá tú telvar simultan móti nógvum góðum telvarum, at tú hevur gott ljós. Men hann vil tó ikki geva ljós- inum alla skyldina. Hann heldur tó, at ein og hvør stórmeistari hevði verið fegin um at vunnið 24-1. -Eg kundi gjørt tað lættari fyri meg og bjóðað einar 3 ella 4 javnleikir og havt vunnið øll hini talvini við at havt minni trýst á mær. Men eg royndi at gera mítt besta - ikki minst tí at eg roknaði við, at telvar- arnir ikki bert vóru komnir fyri at taka í hondina á mær men fyri at fáa eitt gott og áhugavert talv. Alt hetta samanumtikið, so er eitt tap nakað, sum kann henda. Kasparov sigur víðari, at hann var heppin bara at tapa eitt av talvunum, tí við teimum mistøkunum hann gjørdi teir fyrstu 90 minutt- irnar, so kundi tað gingið nógv verri. Men samanum- tikið haldur hann úrslitið var framúr gott út frá einum professionellum støði. –Eg kundi valt tryggari spæl, men tá hevði tú so sæð 2 ella 3 javnleikir í- staðin fyri eitt tap. »Dummaði« seg -Var tú tikin á bóli, tá tú tapti móti kollfirðinginum? -Ja. Eg varð kløkkur av, at eg “dummaði” meg so nógv. Eg viðgangi, at talið mistøkum var ov høgt, og tí royndi eg eisini at spæla uppá tað trygga móti før- oyska landsliðnum dagin eftir. Garry Kasparov sigur víðari, at hann er altíð argur inn á meg sjálvan, tá hann ger mistøk Og hann var eitt sindur argur um, at hann byrjaði talvini sum hann gjørdi. Men hetta at vera argur inn á seg sjálvan heldur hann vera heilt nátt- úrligt. Tað er ein týðandi partur av einum góðum telvara. -Hevði eg ikki verið argur inn á meg sjálv- an fyri at gera mistøk, so hevði eg væl ikki verið her í Føroyum. Tá hevði eg heldur ikki verið heims- meitari so leingi. Tú mást kunna vera argur og ó- nøgdur og tora at revsa teg sjálvan, tá tú ger okkurt skeivt – tað er ein treyt fyri at kunna vera í toppinum. Umhvørvi altavgerandi Hvat skal so til fyri at gerast ein góður telvari umframt at hava evnini spurdu vit stórtelvaran Kasparov! -Tað er at hava eitt gott og gevandi umhvørvi. Tað er tað, ið er mest um- ráðandi. Tað eru nógvir dugnaligir ungdómar kring heimin. Skulu hesi blíva góðir telvarar, so er at geva teimum tað rætta umhvørv- ið. – Fáið talv inn um skúlagátt John Arne Nilssen telvar javnt móti meistaranum. Eg haldi ikki, at tað eru meira talentfull ung í t.d. Sovjetsamfelagnum enn í USA. Kasparov vísir í hes- um sambandi á, at tað er ikki rætt, tá tað verður sagt, at tað var gjørt so nógv fyri talvspælið undir tí gamla kommunistiska stýrinum í Sovjet. Tá var málið heldur at finna evnarík ung og læra tey upp ikki minst út frá idealistiskum orsøkum. Serstøk fólk høvdu burtur- av til uppgávu at finna fram til røttu ungdómarnar út av milliónum. Og skuldu út- valdu telvararnir brúkast til frama fyri stýrið sjálvt. Tað er ikki slíkt umhvørvi, sum talv hevur brúk fyri. Hann vísir á, at verður talv í tí gamla Sovetsam- veldinum samanborið við talv í USA, so hava val- møguleikarnir verið sera ymiskir í londunum. Með- an har kanska var lítið annað í at velja í í Sovjet, so høvdu amerikanskir borgarar fleiri túsund møguleikar og tilboð at velja millum. Við hesum vil Kasparov bara siga, hvussu nógv umhvørvið kann hava at siga fyri at skapa góðar telvarar. Hann vísir eisini til gongdina í suðurfraklandi, har tað finst ein sera virkin talvfelagsskapur. Tað eru russar, sum eru fluttir heimanífrá, ið royna at finna evnaríkar ungar telv- arar. Heldur henda talv- menningin fram næstu árini, so verður Frakland heimsins sterkasta talvtjóð í Europa um ikki so langa tíð. Sera hart arbeiði Tá Kasparov verður spurd- ur, hvat svarið er uppá heimsins besta telvara sigur hann, at tað kann ikki svar- ast so einfalt. Talan er nevniliga um eina prosess. Talan er fyri tað fyrsta um at hava rætta umhvørvið og harnæst at velja út ungdóm- ar at venja upp og ikki minst at fáa tavlið inn um skúlagott. Talan er sjálv- andi eisini um hart arbeiði. -Talv er ein professio- nellur ítróttur, ið ikki er øðrvísi enn annar ítróttur sum tennis og golf ella annað. Tað krevur kanska nakað meira intellekt, tí tað hevur í sær eitt stórt vís- indaligt element. Vil tú vera nummar eitt ella nummar tvey í heiminum, so nýtist tær góðan kappingaranda. Tú mást kunna betemma teg, tú mást arbeiða hart. Tað er alt tað sama. Tað er einki, sum ger talv øðrvísi enn aðrar individuellar professionellar ítróttar- greinir. Men skal tú vera í oddanum, so mást tú gera nógvar vísindaligar kann- ingar, tí talvspælið byggir á hart arbeiði. Men talvbyrj- anin og studiur av øllum spælinum, gera talv til nakað øðrvísi enn t.d. tennis. Í tennis kanst tú ikki studera allar bóltar, sum mótstøðumaðurin rak- ar. Í talvi er tað at studera spælið hjá mótstøðumann- inum meira týdningarmik- ið. Garry Kasparov sigu víðari, at fyri at gerast betri og betri telvari, mást tú gera eitt stórt arbeiði sjálv- ur. Kappingarstøðið hækk- ar nevniliga hvønn dag, og tá tú fær sera harða kapp- ing, sum gerst uppaftur harðari fyri hvønn dag, so hevur tú einki val. Tú kanst velja at stegða á og harvið missir tú tað tú er frammanfyri - ella tú velur at arbeiða meira og meira fyri at hava spælið og teg sjálvan gangandi. Tá farið verður at tosa um aldur og dygd ger Kasparov greitt, at meðal- aldurin á teimum 10 bestu telvarunum í heiminum er væl niðan fyri 30 ár, hann liggur kanska millum 20 og 29 ár. Spælarin, sum vann HM-heitið í London, er 26 ár. Tað eru annars nógvir ungir spælarar, sum eru við í teimum stóru og krevjandi kappinginum. Teir eru 17 til 18 ár, so talan er um eina aldurskluft í hvussu er hvat sær sjálvum viðvíkur við- gongur Kasparov. Tí er hann eisini noyddur til at arbeiða sera hart bara fyri at vera góðum fysisk- um standi. Og hann má eisini arbeiða hart fyri at finna nýggj hugskot. -Tað er sera lætt at blíva dovin. Og tá er tað rætt og slætt ó- møguligt at koma aftur á toppin. Tá tú verður eldri hevur tú torførari við at taka eina avgerð. Eg eri tó glaður fyri at siga tykkum, at so er ikki við mær. Eg ar- beiði hart, og tað gevur úrs- lit. Og eg vinni framvegis kappingar. Ymiskar tíðir Spurdur hvør er størsti telv- ari í søguni umframt hann sjálvan sigur Kasparov, at honum dámar ikki at svara slíkum spurningi, tí tað er sum at spyrja, hvør er størri vísindamaður Newton ella Einstein. -Støðan er tann, at slíkir stórir menn hava arbeitt í ymsum umhvørvi hvør til sína tíð. Hyggja vit t.d. eftir teimum bestu telvarunum í síðstu øld og vit vilja meta teir út frá dagsins professionella støði, so vóru teir pionerar, teir byrjaðu nakað spildur- nýtt. Og tí bera byrjanir og serstakir spælihættir teirra nøvn. Og taka vit ungar føroyskar telvarar í dag, so vita teir meira um talv enn stórtelvarar gjørdu fyri 100 árum síðani. Tað finst nevniliga ein náttúrlig gongd fyri at fáa sær meira vitan. Men hvussu kunnu vit virðismeta tað stóra, sum onkur hevur gjørt við at lata upp fyri nýggjum stigum í miðspælinum og endaspælinum og føra tað víðari til okkara tíð spyr Kasparov, sum ikki heldur tað vera fair og rætt, tá vit tosa um heimsmeistarar frá ymsum tíðarskeiðum í søg- uni, at gera av, hvør var tann besti. Kasparov leggur aftrat, at um tað ikki vóru aðrir telvarar, sum høvdu lært seg og ment talvspæl- ið, so var hann ikki tað hann er í dag. -Tí haldi eg, at allir teir 14 heimsmeistararnir, sum hava verið seinastu 150 ár- ini, hava hvør í sínum lag givið talvinum nógv gott. Hugtikin av Fisher Nú tosað verður um kendar og góðar telvarar í heims- søguni, viðgongur Kaspa- rov, at hann var sera hug- tikin av Fisher. Hann vann HM-heitið, tá Kasparov byrjaði at telva. –Tey árini eg byrjaði at telva í 70-72 vóru tey bestu hjá Bobby Fisher. So ein sleppur ikki uttan um at tosa um ta stóru ávirkan ein so góður telvari hevur havt á ein ungling sum meg sjálvan . Talv var í hæddini í 1972 og heldur Kasparov, at tað var sera óheppið, at Fisher var so nógv frammi júst tá, tí hóast tann góði telvari hann var, so var hann tann skeivi persónurin á tí rætta staðnum til ta røttu tíðina. Hevði Fisher havt ein annan hugburð og atburð so kundi talv verið ein av successøgunum í 70-unum framum tennis. Hann kundi havt borið seg øðr- vísi at. Men hann er farin. Tað minkar tó ikki um met- ingina av honum sum ein stóran telvara í altjóða talv- søgu. Havandi í huga týdningin talvdysturin millum Spasky og Fisher hevði fyri talv í grannalandinum Íslandi, og nú Kasparov fyri fyrstu ferð hevur vitjað í Føroyum, spurdu vit henda mæta telv- ara, um vit ikki við hjálp frá okkara virkna talvsam- bandi høvdu kunnað fyri- reikað líknandi stórkapp- ingar í Føroyum. -Eingin møguleiki er fyri tí. Í dag er talv nevniliga meira bygt á handilslig áhugamál enn politisk, sum tað var galdandi í 72. Vit minnast øll, hví Ísland varð valt til tann dystin, tí tað lá miðskeiðis millum USA og Sovjetsamveldið. Leitað varð eftir einum neutralum landi og hetta var mitt í tí kalda krígnum. Í dag vildi ein stórdystur sum tann millum Fisher og Spasky verið leiktur í einum stórbýi sum New York, London ol. Tað er veru- leikafjart at rokna við, at nakar dystur av slíkum slag kundi verið leiktur í Føroyum ella fyri tað í Keypmannahavn. Kasparov, sum í dag er 38 ára gamal, er millum kend- astu persónar í heiminum í dag. Hann vinnur nógvan pening, men hetta er hvørki lættvunnin peningur ella heiður. Hann dylur ikki fyri, at tað krevur so ómeta- liga nógv av einum topp- telvara bara at kunna standa í stað. Sjálvur venur hann umleið 6 tímar um dagin. Tað er sum við einum klaverspælara. Tað er og verður altíð hart arbeiði, líka mikið hvussu góðar gávurnar eru. -Og at vinna kappingar í dag er nógv strævnari enn fyri 5 árum síðani, tí tað eru so nógvir telvarar í dag. Hetta stóra talið ger, at nýggj hugskot koma so skjótt fram. Tað krevur meira orku og tíð at vinna stórar kappingar í dag. Hóskar væl til telduøldina Vit spurdu Kasparov, hvønn týdning talv hevur fyri fólk, fyri mannaættina og fyri samfeløg sum heild og hvat tað er, sum er so hugtakandi við spælinum? -Talv er hugtakandi í sær sjálvum. Fólk leita eftir intellektuellum undirhaldi, og talv stendur yvir øðrum spølum, tí tað gevur øllum eins møguleika frá byrjan. Tað er ein sannroynd, at talv hevur fingið so stóra undirtøku í so nógv ár- hundrað, tí spælið hugtek- ur fólk úr so nógvum yms- um umhvørvi, tvs. fólk frá ymsum sosialum umhvørv- i, ymsum húðaliti, religión, alduri og tjóðskapi. Kaspa- rov heldur eisini, at talv sum spæl og kapping- argrein hevur víst sína styrki og áhuga í inter- netøldini. Spælið hevur møguleikar at yvirliva tvørtur um áramark og ymiskar tíðir. Og sjálvt í eini telduøld stendur talvið einki aftanfyri men vinnur harafturímóti frama. Einki at læra av Vit spurdu at enda, hvat er gjørt í hansara landi fyri at stimbra áhugan fyri talvi, og hvussu ungdómar í Før- oyum kunnu læra av hes- um royndum! -Tað er einki tit kunnu læra av mínum fyrrverandi fosturlandi, Sovjet. Í dag er Rusland mítt heimland, og tað ger einki fyri talv. Tað er ikki longur nakað, sum verður raðfest høgt. Í sovjetíðini var talv á tí politisku dagskránni og tí kunnu tit ikki læra nakað av tí. Endamálið var nevniliga ikki at menna talv sum grein men at finna ung børn við góðum evnum og gera tey sterkar stór- meistarar – ikki fyri talv- sins skyld – men fyri at kunna prógva intellektuellu fyrimunirnar við komm- unistisku samfelagsskip- anini frammum hana í vesturheiminum. Tað hevur so gagnað telvarum sum Karpov og meg sjálvan. Men tá samanumkemur var tað ikki serliga sunt og positivt talváhugan sum heild, tí tað skuldi bara gagna nøkrum fáum góðum telvarum. Kasparsov heldur, at talv eigur at byrja í skúlanum og vísir hann á, at tað er skilagott at taka talv við í sjálva undirvísingina. Ein dagin fer hetta at vera ein dygd, og í USA síggi eg skúlar, sum royna at rað- festa talv hægri. Og tað er tann vegin tað skal verða marknaðarført og ment í vesturheiminum. Kasparov vitjar Kirkjubø Kasparov saman við ungum føroyskum telvarum. C M Y K 19 18