mikudagur 9. apríl 2008síða 9

9 tíðindi Nr. 68 - 9. apríl 2008 Samstarv millum gransking og vinnulív er vegurin fram, um vit skulu loysa umhvørvistrupul­ leikarnar í heiminum, sigur amerikanski hav­ og umhvørvis­ serfrøðingurin, Peter B. Rhines sum var ein av luttakarunum á TACC ráðstevnuni umhvørvi Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Sosialurin og Rás2 Samansjóðingin av vinnu og umhvørvisgransking er tað, sum ger bæði TACC ráðstevnuna og hugskotið um TACIT granskingar­ stovnin heilt serligt, heldur ein av leiðandi altjóða ser­ frøðingunum innan hav­ frøði, amerikumaðurin Pet­ er B. Rhines í samrøðu við Sosialin. ­ Tað er nógv vit kunnu vera kedd um, jørðin er hótt, vit hava ov nógva dálk­ ing, ov nógv fólk og ov nógva tøkni. Men vit hava eisini loysnirnar, sigur amerikanski granskarin. Og loysnin liggur – sam­ bært Peter B. Rhines ­ í grønari kapitalismu. Ein nýggjur hugburður um, at umhvørvistrupulleikar kunnu loysast gjøgnum vinnulív og handil. ­ Jørðin er stressað og alt jarðarumhvørvið er full­ komiliga broytt av ráðandi rásuni, menniskjum, men jørðin er mótstøðufør. Hon kann koma fyri seg aftur, um hon fær frið at lekja síni sár. Tí mugu vit finna ein livihátt, sum gevur jørðini frið. Og her gongur vinnan undan, heldur Peter B. Rhin­ es. Hann tosar um grøna tøkni, grøna vinnu og grøn størv. ­ Hetta er vónríkasta tekni, sum vit hava í heimin­ um í dag. Og eg sigi aftur og aftur við tey lesandi, sum eg undirvísi, at tey skulu leggja merki til hug­ takið grøn kapitalisma, hugsanin at vit bæði kunnu hava vælferð og verja um­ hvørvið. TACIT nakað heilt serligt Spurdur hvat hann heldur um ætlanirnar um at seta á stovn ein tvøratlantiskan granskingarstovn, TACIT, svarar amerikanski gransk­ arin, at hetta er júst tað, sum nógvir granskarar hava ynskt, men kanska ikki sjálvir hava verið førir fyri at fyriskipa. Sjálvur arbeiðir Peter B. Rhines við gransking sum fevnir um USA, Kanada, Grønland, Ísland, Føroyar og Noreg, og hann heldur TACIT vera eitt sera gott hugskot, tí samskifti og samstarv tvørtur um Norður­ atlantshavið hevur alstóran týdning. ­ Leiðslan í Bitland og hugskotið um TACIT eru framúr dømi um, hvussu umhvørvistrupulleikar og tøkniligir møguleikar kunnu knýtast saman á okk­ ara breiddarstigum. Fleiri sterkir granskingar­ stovnar eru á økinum, men samansjóðingin av vinnu, tøkni og umhvørvisgransk­ ing er tað, sum ger TACIT heilt serligt. Tað hevur, sum hann málber seg, »a unique flavour«, og tað skal til, um ein nýggjur stovnur skal eydnast. ­ Orðið, tacit, merkir at vera stillur á enskum. Men vónandi verður TACIT ikki ein stillur, men ein larmandi stovnur, sum dregur gransk­ arar til sín. Og um vinnu­ lívið verður uppi í, so verð­ ur tað eitt samstarv, sum vit øll fáa nakað burturúr, sigur amerikanski havserfrøðing­ urin. Føroyar kann vera viti Peter B. Rhines sigur, at hóast Føoyar liggja langt norðuri, og framsøgnir siga, at størstu veðurlagsbroyt­ ingarnar fara at henda heilt her norðuri, so hava sam­ feløgini her víst seg at vera bæði mótstøðu­ og umstill­ ingarfør. Harumframt er lítla fólkatali og avbyrgingin ein fyrimunur. ­ Styrkin hjá Føroyum liggur í avbyrginini. Trupul­ leikin í dag er, at altjóða­ gerðin hevur gingið alt ov skjótt. Aljtóðagerð er góð á nøkr­ um økjum sum tøkni og vís­ und, men vinnulívið er al­ tjóðagjørt og sjúkur eru altjóðagjørdar. Her eru Før­ oyar eitt einastandandi dømi um ein avbyrgdan vak­ urleika. Eitt stað har al­ tjóðagerðin ikki fullkomi­ liga hevur broytt samfelag og umhvørvi. ­ Eg haldi, at slík støð skulu varveitast. Ikki bara sum fornminnissøvn yvir eina farna tíð, sum men fyridømir fyri restina av heiminum, heldur Peter B. Rhines. Harumframt heldur hann, at Føroyar hava ein serligan møguleika at vera undan­ gonguland innan umhvørv­ isloysnir. ­ Henda ráðstevnan er eitt sera gott dømi, um hvussu Føroyar kann ganga undan og vísa á loysnir, sum sam­ ansjóða gransking, tøkni og vinnu, sigur amerikanski havserfrøðingurin at enda. Grøn kapitalisma vegurin fram Granskarar til Grønlands Grønlendska fólkatingskvinnan Juliane Henningsen hevur verið á veðurlagsráðstevnu í Føroyum, og hon mælir nú sínum landsmonnum til at seta ferð á veðurlagsgranskingina í Grønlandi. Hon sigur við KNR, at kappingin um at fáa fatur á altjóða granskarum er beinhørð, og at grønlendska heimastýrið sigur at kunna granskarar um, hvat Grønland kann bjóða. Juliane Henningsen leggur afturat, at tað ræður eisini um at samskipa granskingina. Juliane Henningsen vil hava altjóða granskarar til Grønlands (Mynd: KNR) Treiskur litavi Ein litavi, sum bleiv tikin í einari roynd at smugla rúsevni til Íslands við Norrønu fyri trimum árum síðani, bleiv dømdur í fongsul og varð seinni vístur úr Íslandi. Men hetta vildi maðurin eftir øllum at døma ikki góðtaka, tí nú um dagarnar kom løgreglan fram á hann í Reykjavík. Løgreglan veit ikki, hvussu hann er komin aftur, ella nær hann er komin aftur, men nú kann hann so vænta sær seks mánaðir í fongsli fyri at vera komin aftur. Ein av allar fremstu havserfrøðingum í heiminum, Peter B. Rhines, professari, á University of Washington í Seattle, luttók á veðurlagsráðstevnuni í Norðurlanda­ húsinum. Sambært amerikanska professaranum er samansjóðingin av vinnu og gransking tað, sum ger TACC ráðstevnuna og hugskotið um TACIT til nakað heilt serligt. Og tað er júst í vinnuni, at umhvørvisloysnirnar skulu finnast, sigur Peter B. Rhines, sum her er avmyndaður í samrøðu við Rás2 og Sosialin Mynd: Álvur Haraldsen