týsdagur 15. apríl 2008síða 5

5 tíðindi Nr. 72 - 15. apríl 2008 Hildu hann vera mammutan Sunnvá royndi at byrja so varð­isliga sum møguligt í dagrøktini, tá Benjamin var 13 mánað­ir. Hon var ein hálvan til ein tíma við­ hon­ um um dagin, og hann var ongantíð­ einsamallur, men kortini gjørdist hann so móð­ur, at hann misti svøvn­ in. ­ Eg fór til læknan at søk­ ja mær ráð­, men hann helt tað­ ikki vera nakran trupul­ leika. Drongurin var bara mammutur, og skuldi bara venja seg við­ at vera burtur frá mær. ­ Hesa tíð­ina hevð­i Benja­ min ótrúligan kontakttørv. Hann skuldi liggja uppi á mær, tá ið­ hann svav, og hann kroysti sítt høvd upp í mítt høvd. Hetta vardi í seks vikur, so orkað­i Sunnvá ikki mei­ ra. Hon setti seg í samband við­ danska prematurfelagið­, og har fekk hon tað­ vitan, henni tørvað­i. ­ Í danska prematurfelag­ num kundu tey greið­a mær frá, at sansirnir ikki vóru fult mentir, og tí fekk hann lættliga stress. Hetta var vanligt fyri ov tíð­liga fødd børn, og tí skuldi eg ansa eftir ikki at overva hann. Danska felagið­ ráddi mær til at fara til fysioterapeut og kraniosakrala terapi. ­ Eg hevð­i ongantíð­ hoyrt um kraniosakrala terapi og helt ikki at tað­ var í Føroy­ um. Men eg fór til lækna og spurdi, um eg kundi fáa ávísing til fysioterapeut. Men tað­ vildi hann ikki geva mær. Fysioterapeutur­ in fór bara at kína honum, og tað­ kundi ikki gera so nógvan mun, segð­i læknin Kunning eingin sjálvfylgja Hetta kundi Sunnvá ikki góð­taka. Hon setti seg í samband við­ Tóru Tórodds­ dóttir – eftir at hava lisið­ bók hennara, Rura. Og Tóra Tóroddsdóttir ráddi hana til ein ávísan fysioterapeut. ­ Hjá fysioterapeuti lærdi eg, hvussu eg kundi hjálpa Benjamin við­ at busta hon­ um um rygg og armar, og hetta gjørdi mun. Hann fekk svøvnin aftur. Á jólum gavst fysiotera­ peuturin tó, og Sunnvá hev­ ur ikki funnið­ nakran nýggj­ an. ­ Tað­ er ikki lætt at finna fysioterapeutar, sum hava tíð­, sigur hon. Fyri stuttum avgjørdi hon at kanna kraniosakrala terapi og fann út av, at tað­ vóru minst trígg­ ir við­gerarar í Føroyum. ­ Benjamin hevur bara verið­ til eina við­gerð­, so eg veit ikki, hvussu nógv tað­ hjálpir enn. Men eg havi góð­ar vónir. ­ Eg havi fingið­ nógv góð­ ráð­ frá bæð­i fysioterapeuti, danska prematurfelagnum og Sernámsdeplinum. Men hevð­i eg ikki sjálv kannað­ og gravað­, hevð­i eg einki vita. Sambært Sunnvá hevur tað­ alstóran týdning, at læknar og heilsustarvsfólk søkja sær vitan um ov tíð­li­ ga fødd børn, tí foreldur vita so lítið­, at tey enntá ikki vita, hvat tey skulu spyrja um. Mist trý børn Benjamin er fyrsta livandi barnið­ hjá Sunnvá og Dag­ finn, men hon hevur mist trý børn. Fyrst misti hon tvillingar, tá hon var komin 16 vikur, og síð­ani átti hon deyð­fødda dóttir í 26. viku. ­ Tá visti eg ikki hví, men eftir at Benjamin varð­ fødd­ ur, stað­festu læknarnir, at tað­ uttan iva var fosturvatns­ eitran við­ hinum børnunum eisini. Tað­ er hart fyri Sunnvá at hugsa aftur á tíð­ina við­ dóttrini. Tí hon varð­ deyð­­ fødd bara tríggjar vikur yng­ ri enn sonurin. ­ Eg gekk bara tríggjar vikur longri við­ Benjamini, og tað­ er ringt ikki at vera beisk, tá eg hugsi aftur. Eg kom á sjúkrahúsið­ mána­ kvøld, og tá var hon á lívi. Læknarnir søgdu, at um eg var komin tvær vikur longri, høvdu teir givið­ mær keis­ arasnitt, og hon hevð­i livað­. Men í 26. viku vildu teir einki gera. Mikudag var dóttirin deyð­, men ikki fyrr enn fríggjadag átti hon hana. Læknarnir vildu ikki geva keisarasnitt, tí tað­ varð­ hild­ ið­ at vera betri fyri hana psykiskt at fara gjøgnum føð­ingina. ­ Tá fríggjadagurin kom var eingin psyka eftir, og eg skilji framvegis ikki, hví læknarnir ikki kundu geva mær keisarasnitt, sigur Sunnvá Tausen, sum síð­ani hevur møtt fleiri børnum, sum eru fødd í bæð­i 25. og 24. viku og eru sterk og væl fyri. ­ Einasta kanning av dóttr­ ini var av hjartaljóð­inum. Ongar að­rar metingar vórð­u gjørdar, sigur Sunnvá Tau­ sen hugsunarsom. Stuðla hvørjum øðrum Tá dagrøktin var ov nógv til lítla son hennara, mátti Sunnvá finna eina að­ra loysn. Tí arbeið­ir hon í dag 15 tímar um vikuna sum hjálparlærari í Eið­i, har mostir hennara býr. ­ Eg og Benjamin koyra til Eið­is hvønn morgun, og tað­ riggar væl. Hann svevur á veg norð­ og fær ein góð­an og tryggan morgun hjá mostir, með­an eg arbeið­i, og so fær hann sín middags­ svøvn í bilunum suð­ur aft­ ur. Sunnvá gleð­ist um tað­ hjálp, sum hon og mað­urin hava fingið­. Og tað­ hevur havt serligan týdning at koma at kenna onnur foreld­ ur at ov tíð­liga føddum børnum. Føroyska Prematurfelagið­ varð­ stovnað­ 28. oktober í fjørð­. Sunnva Tausen, Bjørg­ hild Hákunardóttir og Ragn­ hild Mørk valdu at seta felagið­ á stovn, tí tær allar høvdu átt ov tíð­liga og allar saknað­u kunning um serliga tørvin hjá slíkum børnum. ­ Tað­ hevur verið­ ótrúliga gott at hava onnur í somu støð­u at snakka við­. Eg ken­ di meg sum hønumammu, sum yvirvardi sonin. Men við­ at tosa við­ að­rar mamm­ ur at ov­tíð­liga­føddum børnum, havi eg funnið­ út av, at eg eri ikki ónormal. Hóast ov­tíð­liga­fødd børn eru ymisk, so stríð­ast vit eisini øll við­ nógv av tí sama. Kunnandi fyrilestur Í dag eru 42 familjur limir í føroyska Prematurfelag­ num, og elsta ov­tíð­liga­fød­ da barnið­ er 18 ár. Í annað­ kvøld – miku­ kvøldið­ – skipar Prematur­ felagið­ fyri fyrilestri í Veist­ luhøllini í Landssjúkrahúsi­ num. Fyrilestrarhaldarin, er danska Jonna Jepsen, sum í 1992 átti tvíburð­ar tríggjar mánað­ar ov tíð­liga. Síð­ani 1994 hevur Jonna Jepsen arbeitt við­ teimum trupulleikum, sum prematur – ella ov tíð­liga fødd ­ børn hava. Í 2000 var hon við­ til at stovna danska Prematur felagið­, har hon var formað­­ ur tey fyrstu árini. Harum­ framt rekur hon Preem Team, sum arbeið­ir við­ kunning við­víkjandi ov tíð­­ liga føddum børnum. Eisini hevur hon skrivað­ fleiri bøk­ ur um evnið­. ­ Eg gleð­i meg til fyri­ lesturin sum børn gleð­a seg til jólagávur. Eg vænti at fáa nógv at vita og nógv at hugsa um, sigur Sunnvá Tausen. Vitan og kunning eru alt­ avgerandi fyri foreldur sum seg, leggur Sunnvá áherlsu á. Tí trupulleikarnir eru ikki altíð­ so sjónligir. ­ Tað­ er sera ymiskt, hvus­ su slík børn eru fyri, men verð­ur einki gjørt fyri eitt barn við­ tildømis trupul­ leikum við­ sansaintegratión, kann barnið­ fáa varandi mein. Men tá foreldur einki vita, kunnu tey heldur ikki hjálpa. Tí er málbólkurin fyri fyrilesturin bæð­i foreldur og avvarandi, men eisini fólk, sum eru um ov­tíð­liga­ fødd børn og foreldur teirra, heilsustarvsfólk, pedagogar og lærarar. 9 gramm Fyrilestur um ov tíðliga fødd børn Í morgin klokkan 17 skipar Prematur felagið­ fyri fyrilestri í veitsluhøllini á Landssjúkrahúsinum. Prematur­felagið­ varð­ stovnað­ í fjør heyst, og er endamál felagsins at hjálpa foreldrum at børnum, sum eru fødd ov tíð­liga. Í Føroyum finnast ikki hagtøl fyri hetta, men í Danmark verð­ur sagt, at 6% av børnum verð­a fødd ov tíð­liga. Fyrilesturin í morgin er fyrsta tiltakið­, sum felagið­ skipar fyri, og er tað­ Jonna Jepsen úr danska Preem Team, sum fer at halda fyrilesturin, ið­ er ætlað­ur bæð­i foreldrum, avvarð­andi og fakfólki. Jonna Jepsen átti sjálv tvíburar í 1992, og komu hesir í verð­ina tríggjar mánað­ir ov tíð­liga. Síð­ani 1994 hevur hon arbeitt við­ teimum trupulleikum, sum prematur børn hava. Hetta við­ serligum atliti til sálarligu og sansamotorisku seinfylgjurnar, sum hesi kunnu fáa. Tiltakið­ er ókeypis.