leygardagur 26. februar 2000síða 2

ÁKI BERTHOLDSEN Tá ið tað nýggja djórasavn- ið letur upp á Debesartrøð í Havn um hálvan mei, hevur tað ein lítlan dýrgrip at vísa fólki. Hetta er ein fiskur, sum er so sera sjáldsamur, at tað eru avbera fá djórasøvn, sum kunnu breggja sær av at hava ein slíkan at vísa fram. Talan er um ein fisk, sum vágatrolarin, Vesturskin, fekk norðan fyri Ytrabanka 30. apríl 1997. Fiskurin varð fingin á 845 metra dýpi. Talan er um ein djúphavs- fisk, sum er so sjáldsamur, at áðrenn Vesturskin fekk sín, eru bara fýra fiskar av hesum slagnum fingnir til- samans í øllum heiminum. Fiskurin, sum nú verður at síggja á djórasavninum, er sostatt tann fimti, sum tað ber til at staðfesta, nakrantíð er fiskaður. Tann fimti í heiminum varð fingin í Føroyum Ein sera sjáldsamur fiskur, sum er fingin á Føroya Banka, verður ein av áskoðaramagnetunum á tí nýggja djóra- savninum, sum letur upp í Havn um hálvan mei Hinir fiskarnir eru fisk- aðir víða hvar, úr Kyrra- havinum í Atlantshavi. Jákup Reinert á fiskirann- sóknarstovuni sigur, at tá ið talan er um so stórt dýpi, eru umstøðurnar at kalla eins allastaðni, og tí kunnu djúphavsfiskar, sum hesir, eisini finnast næstan alla- staðni. Ein fiskur sum kryddar Fiskifrøðingar munnu ikki teljast ímillum tað best um- tókta fólkaslagið, og so er tað ikki so galið at fáa ein fong sum hendan at frøðast yvir. Ella sum Jákup Reinert sigur: Ein fiskur sum hesin er kryddið í lívinum hjá ein- um fiskifrøðingi. Hann sigur, at hendan dagin Vesturskin trolaði, fingu teir nakrar sjáldsamar fiskar, sum teir lótu Fiski- rannsóknarstovuni. – Allar hinar vistu vit um, men hesin eini var ookkum langa tíð at staðfesta, hvat hetta var fyri ein, tí tað eydnaðist heldur ikki enda- liga at staðfesta slagið eftir teimum bókum, sum vóru til taks. Endin varð so, at fiskurin varð sendur til Danmarkar, til ein serfrøðing á „Zoo- logisk Museum“ at vita, um hann kundi koma tí nærri. Og hann staðfesti so endaliga, hvat fiskur talan er um. Hesin fiskurin er so sjáldsamur, at hann hevur ikki nakað enskt navn, og tíansheldur nakað føroyskt navn. Men hann er av ættini „Lampo Grammus. Tað var ein lívfrøðilig stórhending, tá ið Vestur- skin fekk hendan fiskin í trolið. Higartil eru bara fimm fiskar av hesum slagnum fiskaðir yvirhøv- ur. Hesin fiskurin verður tí ein lítil dýrgripur á djóra- savninum, sum ætlandi letur uppaftur einaferð einaferð í mei Og hetta ávísa slagið hev- ur eitt navn, sum tykist okk- um minst líka fremmant, sum fiskurin sjálvur. Talan er nevniliga um ein shcerbachevi!!, sum hann eitur á fakmáli. Hesin fiskurin er tveir metrar langur, og sum tað sæst, reiðiliga tunnvaksin. Av tí, at hann er so sjáld- samur, er tað eisini snøgt sagt einki, vit vita um hann, hvussu hann livir, hvussu hann ferðast o.s.fr. Tíðindini um slíkan fong fara víða um og serfrøðing- urin á „Zoologisk Museum“ í Danmark fer nú at skriva um fiskin í einum fronsk- um, fakligum tíðarriti. Ætlanin er nú at gera ein form av fiskinum og so at stoypa ein nágreiniligan eft- irlíkning, sum skal sýnast fram á tí nýggja djórasavn- inum, sum letur upp aftur nú. Djórasavn hevur verið úti á Debesartrøð, í hølunum sum verða nevnt Neystið. Men har er alt gjørt av nýggjum og ætlanin er nú at lata uppaftur um hálvan mei. Doretha Bloch sigur, at hesin fiskurin er eitt av sjáldsomum dýrum, sum, verða st síggja í tí nýggja Djórasavninum, sum letur upp 15. mai. Sum fralíður er ætlanin at hava ein ser- ligan framsýningarglugga, sum eitur stórtíðindi“, ella okkurt sovorðið. púra fremmandur. Tað tók eisini rættiliga Langa tíð tók tað fiskifrøðingunum á Fiskirannsóknarststovuni at finna út av, hvør løgni fiskurin, Vesturskin veiddi, var 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 40 - 26. februar 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Í Sosialinum 24. februar sigur Signar á Brúnni, landsstýrismaður, helst sum svar uppá tíðindaskriv og spurning frá blaðmanni- num, Dagfinn Olsen, at hann ikki hevur sagt, at tann nýggja fólkaskúlalógin ikki áleggur lærarunum meira arbeiði. Landsstýrismaðurin undr- ast á, hvaðani Føroya Lær- arafelag hevur hetta. Svarið fær hann í tíðind- askrivinum frá Føroya Lær- arafelag, sum stendur beint omanfyri á síðu 8. Hatta siga tey úti í fíggjarmála- stýrinum, og so seint sum týsdagin 22. februar hildu tey fast við hetta. Vit vita væl, at landsstýr- ismaðurin í skúlamálum yv- ir fyri okkum og mongum øðrum hevur ásannað, at lógin leggur meira arbeiði á lærararnar í fólkaskúla- num. Á skúlaleiðarafundi- num 18. februar segði hann tað eisini. Men hann skal siga tað so tíðiliga, at fíggjarmála- ráðharrin eisini skilir tað. Tí tað er hann, sum ikki vil játta pengarnar til hetta eyka arbeiði. Spell var tað, at landsstýr- ismaðurin í fíggjarmálum og hansara fólk ikki vóru við á fundinum, sum Undir- vísingar- og mentamálaráð- ið skipaði fyri. Tí tað hevði verið gott fyri tey. Ja, tey skuldu verið noydd til at luttikið á slíkum fundum, tí skúlaskap vita tey als onki um. Kanska skuldi Signar á Brúnni, landsstýrismaður, skorið hetta út í papp og hongt tað upp úti í fíggjar- málastýrinum Men Føroya Lærarafelag má samstundis siga, at vit skilja ikki, hvat landsstýr- ismaðurin í skúlamálum meinar við, tá hann sigur, at tá tað kemur til skúlamál í samráðingunum, so kemur UMMS inn. Tað hava vit als ikki varnast. At landsstýrismaðurin í skúlamálum væntar, at hann kemur at sita við Svarta Peri, tá arbeiðssteðgurin verður settur í verk, er helst satt. Tí mælir Føroya Lærara- felag honum til at smoyggja upp um armar og gera nak- að, áðrenn ruðuleiki verður í fólkaskúlanum. Elsa Birgitta P. Petersen Ger Signar einki verður ruðuleiki Umhvørvið hægsta prioritet NORÐURLENDSKU umhvørvisráðharrarnir mótmæla í hesum døgum trygdini á stóra kjarn- orkuendurvinningarverkinum Sellafield í Ong- landi. Tað er nevniliga komið fram í eini nýggjari frágreiðing, at trygdarviðurskiftini á verkinum eru út av lagi vánalig. Frammanundan hava vit longu hoyrt um, at vandamikið burturkast frá verkinum rennur út í havið og ferðast víðari við havstreyminum har norður í Norðsjónum og norður framvið norsku strondini. Hesum hava somu ráðharrar mótmælt áður. MEN mótmælini tykjast ikki at verða hoyrd. Í hvussu so er ikki tey mótmæli, sum seinastu árini eru send bretsku myndugleikunum. Nú er støðan kanska ein onnur, tí nú staðfestir ein stór frágreiðing, at støðan er alt annað enn góð. SJÁLVANDI hevur hetta eisini stóran áhuga fyri okkum føroyingar, tó at ein av okkara havfrøð- ingum fyrr hevur úttalað, at møguligt vandamikið burturkast frá Sellafield kemur ikki henda vegin, men fer framvið Hetlandi og víðari út í Norð- sjógvin. VIT eru kortini partur av einum stórum havøki, sum er grundarlag fyri matvøruframleiðsluni í fleiri londum, eisini Føroyum. Okkara fiskimenn veiða eisini í Norðsjónum og við norsku stend- urnar, har dálkingin frá Sellafield røkkur. Vit hava sum partur av hesum øki skyldu til at vera við í slíkum mótmælum og taka vit tað sum givið, at okkara umhvørvismyndugleikar eisini teljast millum tey lond, sum aftur og aftur mótmæla slíkari dálking. MEN eitt er dálking langt uttan fyri okkara egnu landoddar. Annað er, hvussu vit duga at húsast her heima hjá okkum sjálvum. Vit hoyrdu nú um dagarnar, hvussu føroysk umhvørviskvinna gav føroyskum umhvørvispolitikki dumpikarrak- ter. Hon nam við hópin av áhugaverdum og relevantum spurningum, har vit eiga at taka í egnan barm. Tí tað nyttar lítið øðrumegin at finnast at bretum, duga vit hinumegin ikki at halda reint í egnum húsi. Og sambart nevndu umhvørviskvinnu duga vit tað ikki nóg væl. Tí eiga ráð hennara at vera kærkomin og væl móttikin hjá okkara umhvørvismyndugleikum. Tað er nettupp slíkum uppbyggjandi kritikki, sum vit skulu læra av. SPURNINGURIN um umhvørvið átti at fingið fyrsta prioritet í Føroyum, tá hugsað verður um, at vit liva tí, sum havið gevur. Og nú oljuvinnan stendur fyri framman, krevur hetta enn meira av okkum at vera á varðhaldi - og at fylgja reseptini hjá umhvørviskvinnuni Duritu, nevni- liga heldur at fyribyrgja enn at sløkkja eld. Hon eigur stóra tøkk fyri væl valdu orðini og vónandi verða tey við til at eggja øðrum til at taka umhvørvisspurningar í størri álvara. Men tað krevur so sanniliga eisini, at okkara umhvørvis- myndugleikar og politikarar veruliga vilja brúka orku og pening til hesi endamálini. Tað ringasta, sum kann henda, er at venda slíkum bakið og ignorera tey. Tann besti umhvørvispolitikkurin er ein kombinatión av áhuga og virkisfýsni millum fólk á gøtuni og tey, sum hava ábyrgdina av hesum øki - á stovnum og á enn hægri stað. Hjartaliga takki eg øllum, sum sýndu samkenslu, tá ið kæra móðir mín KRISTIANNA SAMSONSEN andaðist og varð jarðað. Ein tøkk til starvsfólki á Suðuroyar Sjúkrahúsi. Takk fyri blómur og kransar og takk til tykkum øll, sum fylgdu henni til hennara seinasta hvíldarstað. Vegna familjuna Hans Tøkk Hví kann ein løgtingsmaður ikki siga, at landsstýrið fer eftir fullveldinum, tá lands- stýrið kann skriva í brævi til allar danskar fólkatings- menn: ”Formålet med det forberedelsesarbejde, landsstyret har gjort i snart to år, er, at Færøerne og Danmark skal indgå en traktat, der: - opretter Færøerne som en fri og suveræn stat”? Hví kann ein løgtings- maður ikki siga, at lands- stýrið einki nevnir um ára- málið fyri skiftistíðina, tá ið landsstýrið í sínum brævi tosar um ”en lempelig øko- nomisk overgangsordning med gradvis nedtrapning af bloktilskuddet”? Brævið frá landsstýrinum er síðani lagt út á heima- síðuna um fullveldið á int- ernetinum, so at øll verðin kann lesa tað. Hin 16. februar 2000, sendi løgmaður skriv til løg- tingsformannin, har gjørt varð vart við, at løgmaður metti, at undirritaði hevði brotið tagnarskylduna við- víkjandi uppritinum til sam- ráðingar við donsku stjórn- ina um rættarstøðu Føroya. Brævið frá løgmanni varð viðgjørt á fundi í Formans- kapi Løgtingsins hin 17. februar 2000. Í brævi til løgmann hin 18. februar 2000, sigur løg- tingsformaðurin millum annað, at ”formanskapurin hevur ikki viðgjørt kæruna um Heðin Mortensen ser- stakt.” Eisini sigur løgtings- formaðurin í brævinum: ”Um tygum meta, at málið eigur at verða meldað løg- regluni fyri brot á revsilóg- ina, eru tað tygum, sum tann órættaði í málinum, sum eigur at taka hetta stig.” Løgmaður hevur síðani boðað frá, at hann ikki ger meira við málið. Út frá hesum kann stað- festast: • at formanskapur løg- tingsins vísir hesum kon- kreta málinum frá sær. • at eingin niðurstøða er gjørd um hvørt tagnar- skyldan er brotin ella ikki Løgmaður leyp framav • at løgmaður einki hevur at byggja skuldsetingar- nar á. Tá formanskapurin ikki tek- ur støðu í málinum, so er greitt, at óvissa ræður um hvørt málið er egnað til nærri viðgerð og hevur slíkt innihald, at grundarlag er fyri at taka nakra avgerð yvirhøvur. Eisini kann niðurstøðan tulkast sum ein viðurkenn- ing av, at ákærurnar, sum settar eru fram um brot á tagnarskylduna, ikki byggja á nakað haldgott støði. Niðurstøðan hjá mær, sum løgtingsmanni er tí, at løgmaður er lopin framav, og at løgtingið hevur dømt ákærurnar deyðar at vera. Heðin Mortensen, løgtingsmaður Sambandsfloksins Loppumarknaður á Læraraskúlanum Í greinastubba um loppumarknað, sum skótar skipa fyri á Læraraskúlanum í Havn í dag, er eitt telefon- nummar komið skeivt fyri. Tey, ið vilja lata lutir, kunnu ringja á telefon 314436 blaðstj. Kunngjørt verður, at kæri maður, faðir, verfaðir, abbi og langabbi okkara POUL M. JOENSEN Fuglafjørður andaðist mikukvøldið 23. februar 79 ára gamal. Kistan fer úr Landssjúkrahúskapellinum leygardag- in kl. 15. Jarðarferðin verður úr Fuglafjarðar kirkju sunnu- dagin kl. 14. Sungið verður úr sálmabókini. Tey, ið ynskja at lata blómur ella krans, kunnu ístaðin lata eina peningagávu til Thabor. Vegna tey avvarðandi Jóhanna, Arnold, Hilmar, Malena, Elibert og Erling ✝