fríggjadagur 25. apríl 2008síða 22

Nr. 79 • 25. apríl 2008 Vikuskifti 22 Venesia var eitt lítið lýðveldi, sum gjørdist stórmakt við einum her- og handilsflota, sum m.a. samstarvaði við teir muslimsku mamlukkisku sultanarnar og ráddi yvir stóra Konstantinopel. Venetar ella venesiumenn høvdu bæði forvitni og áræði eftir bæði vitan og valdi. Til dømis varð ein rannsóknarferð gjørd til Grønlands í 1395! Men hevði tað ikki verið fyri teirra samhandil við muslimar hinumegin Miðjarðar- havið, so hevði Venesia ella Venedi, sum vit eisini kalla tað, neyvan verið meiri enn ein lítil fiskiveiðubygd. Saudi Aramco World – eitt tíðarrit úr Texas Risastóra oljufelagið, ja tað størsta í heiminum, Saudi Aramco hevur fleiri ymiskar verkætlanir á skránni á somu tíð. Ein afturvendandi fyritøka hjá felagnum er eitt tíðarrit, Saudi Aramco World, hvørs endamál m.a. er at skapa forstáilsi og samstarv millum arabiska/muslimska heimin og vesturheimin. Fyritøkan hevur verið kend við navninum Aramco, ein samanseting av Arabian American Oil Company. Síðan 2000 hevur heitið verið Saudi Aramco. Hóast saudiarabiska stjórnin hevur havt fíggjarligan meiriluta í felagnum síðan 1980, so er samstarvið við USA ikki slept. T.d. kemur hetta tíðarritið út í Houston, Texas. Greinar í Saudi Aramco World snúgva seg ofta um, hvussu samstarv millum arabiska heimin og vesturheimin kann vera møguligt, um arabarar ella muslimar í vesturheiminum og annars um, hvussu hesi báðir heimspartar á ymsar háttir hava borið við hvønn annan – fleiri eru dømini, eitt meiri forkunnugt er keksin í kramarhúsísinum, hvørs bakstur, sigst verða av sýriskum uppruna. Greinaskrivarar er oftast ymiskir serfrøðingar innan tey evnini, sum skrivað verður um. Hesaferð er ein grein við um Edward W. Lane – tann fyrsti yvirhøvur, um legði eina rættiliga orðabók til rættis millum tey bæði stóru heimsmálini arabiskt og enskt. Uttan iva hyggur greinaskrivar- in hjá Saudi Aramco meiri eftir samhandlinum og minni eftir ósemjum og kríggjum millum part- arnar, venesiumenn og muslimar. Men frá 12. øld og líka inntil 16. øld var hesin samhandilin ein hin størsti í heiminum. Venesiumenn á Føroya Banka Leiðandi venesia-familjan, við eftirnavninum Zen, sum í stóran mun var við til at grundleggjan Venesia-veldið, hevði áræði og eitt ósløkkjandi forvitni, ið leiddi teir framvið Føroyum og heilt til Grønlands. Nicolo Zen stóð á odda fyri rannsókn- arferð til Orknoyggjarnar og Grønlands í árunum 1393-95. Úrslitið av hesum forvitni og rannsóknarferðum kann ein síggja aftur í Venesia. T.d. í stóra kortkamarinum, »Sala del Scudo«, í stórslignu borgini, sum í dag er fornminnissavn í miðdeplinum í Venesia. Her hanga heimskort, ið vísa hvussu venesiumenn sóu heimin í 14-1500 talinum. Norðuratlantshavið við oyggjum er eisini upptekna við neyvleika, sæð í mun til at kortini eru uml. 500 ára gomul. Sambært søgufrøðingum náddi bróðir áðurnevnda Nicolo, Antonio, til Novo Scotiu longu í 1398. Ein annar úr somu familju, Daragon Zen, var handilsmaður á arabisku hálvoynni í 15. øld, í 16. øld var Pietro Zen sendimaður í Dama- skus. Eydnan hjá hesi familju hevur verið knýtt at sambandinum millum Venesia og muslimska heimin, sum stavar aftur frá 8. øld og inntil uml. 17. øld. Venesia og mamlukkarnir Í 1204, við tí Fjórðu Krossferðini, reisti Venesia seg yvir sínum grannum. Hendan krossferðin til Jerusalem endaði við býar- portrini í Konstantinopel, her fingu venetar nógv burturúr og vunnu á versta fígginda sínum, byzantinum. Fyrst í 14. øld, meðan landaøkið í eystara parti av Miðjarðhavinum var sundurpettað í smástatir, stóðu lýðveldið Venesia og muslimski staturin hjá mamlukkunum serliga sterk. Av somu orsøk gjørdist samstarvið millum báðar partarnar sera týdningarmikið. Hesin muslimski staturin fevndi um núverandi Egyptaland og Venesia – ein portalur Útlitini tala fyri, at føroyingar í enn størri mun noyðast út í heim at vinna marknaðir. Venesia í miðøldini er í so máta eitt søguligt fyridømi. Venesiumenn settu sendistovur á stovn og knýttu sambond við útheimin. Samhandil við arabiska heimin gjørdist ein lívsneyðug treyt hjá lítla lýðveldinum Evropa-Miðeystur Johan Jacobsen johan@sosialurin.fo » Hevði tað ikki verið fyri teirra samhandil við muslimar hinumegin Miðjarðarhavið, so hevði Venesia neyvan verið meiri enn ein lítil fiskiveiðubygd « Fakta Fyrsta prentaða bókaútgávan nakrantíð av Koranini var gjørd í Venedi í 1537. Venesia var ein heilt stórur býur. Í 1500- talinum var fólkatalið umleið tað sama sum í Kairo, 150.000. Lýðveldið Venesia livdi í miðøldini í kraft av einum stórum her- og handilsflota. Mynd: jj