mikudagur 21. mai 2008síða 4

6 BYGGIMESSAN Sosialurin 21. mai 2008 uttanlanda. Einki er til hindurs fyri, at uppgávan kundi verið loyst av føroyskum virkjum í felag, ella at byggiharri seinni reisti krav um at loysa uppgáv­ una í felag við útlendskan ráðgevara. Vandin at krevja hetta, áðrenn vinnarin av kappingini er funnin, er, at talan skjótt verður um strá­ mannavirksemi, sum ikki veruliga mennir føroysku ráðgevaravinnuna. Í Føroyum eru vit í tí hepnu støðu, at vit hava nógv sera dugnalig starvsfólk í arkitektavinnuni. Tað er umráðandi, at vit varðveita hesi fólk í vinnuni og kunnu bjóða teimum spenn­ andi uppgávur og avbjóðingar. Eins og aðrar vinnur ynskja vit at fáa tey, sum starvast uttanlanda heimaftur at geva íblástur og at menna vinnuna uppaftur meira. Um hetta verður leisturin framyvir, koma vit heilt víst at síggja eina vinnu, sum ikki mennir seg, tí allar tær týðandi uppgávurnar fara av landinum. Soleiðis er støðan í Grøn­ landi, við tí úrsliti, at arkitekta­ vinnan ikki er á tí støði, sum hon er her heima. Spurning­ urin til tann almennu byggi­ harrarnar, land og komm­ unur, kundi tí verið: Ynskja tit grønlendskar tilstandir? Fólk, førleiki og vitanar­ vinna til Føroyar Tað skal havast í huga, at tann útlendski marknaðurin hevur havt uppgangstíðir í longri tíð og hetta skapar ein mismun í tilvísingum um fakligar royndir og vinnulig avrik. Arktektavinnan er ein vinna, sum er vælegnað sum útflutningsvinna, Finnland bygdi til dømis allan sín spírandi altjóða samleika á arkitektur og listahandverk. Um tann føroyska vinnan ikki kann fáa tær heimligu tilvísingarnar t.v.s eina almenna dygdar­ og góðskubygging her heima við føroyskum ráðgevum, sum muna nakað, koma vit ongan­ tíð út í heim. Føroyingar hava ein samleika, eina føroyska byggilist, sum vit skulu menna og dagføra sum t.d gjørt við randarhúsunum á Gøtu. Byggilist kann verða partur av tí útflutningsvinnuni, ið skal stuðla fiskivinnuni, nakað sum vit í stóran mun mangla, um búskapurin skal gerast meira støðugur. Tað krevst serkunnleiki at byggja í Føroyum Arkitektavinnan er ein liberal vinna, sum er í støðugari kapping. Vinnan er sera viðbrekin yvir fyri sveiggjum í búskapinum. Arkitektavinnan er ein vitanarvinna, har tað er umráðandi at hava kontinuitet og at varðveita vitanina í landinum og støðugt menna hana. Tað krevst serkunnleiki at byggja í Føroyum, tí veður og vindur seta sera stór krøv til arkitektoniskar og byggitekn­ iskar loysnir. Henda serkunn­ leikan hava vit. Tað er hinvegin einki krav í lýsingunum at hava bygt í Føroyum, hetta undrar okkum stórliga! Kapping á jøvnum føti Um hesin áður nevndi háttur at bjóða ráðgevaravirksemi út hevur til endamáls at fáa útlendskar fyritøkur inn á føroyska marknaðin, fer føroyska arkitektavinnan fyri so vítt ikki at leggja seg út í hetta. Føroysk arkitektavirkir eru dagliga í kapping við føroysk og útlendsk virkir og soleiðis hevur tað altíð verið. Hesum hava føroysk virkir einki ímóti, bara tað verður kappast á jøvnum føti. Tað er ikki støðan í hesum føri! Aðrir hættir eru at fáa kapping og kvalifiserað aftursvar uppá upppgávurnar. Hví ikki bjóða arbeiðini út sum opnar hugskotskappingar, projektkappingar ella inn­ bodnar kappingar, har føroysk­ ar teknistovur sleppa at luttaka? Síðan kann almenni byggiharrin seta krøv um orku og førleika, men tá hevur teknistovan, sum vann uppgávuna fyrimunin og ikki bert ”tann størsta teknistovan”. Varðveiting av gomlum bygningum Vit venda okkum síðan til spurningin um varðveiting av gomlum húsum, sum hevur vaksandi áhuga millum føroyingar. Hvat heldur tú um varðveiting av gomlum húsum og gomlum býlingum? Hvussu hava vit megnað at sameina gamalt og nýtt? Kontan á fíggjarlógini, Frið­ að hús og fornminni, ið verður umsitin av Føroya Fornminnis­ savni, hevur ov lítla játtan, uml. kr. 600.000, til at kunna røkka sína uppgávu sambært lógini. Játtanin er til umvæling, viðlíkahald og rakstur av friðað­ um landsognum, sum eru álagdar Fornminnissavninum at reka, at samsýna Fornminnis­ nevndini, umframt stuðul til friða hús og fornminni, sum ikki eru landsogn. Savnið hevur skyldu at ráðgeva eigarum av friðaðum bygningum í sam­ bandi við umvæling og við­ líkahald. Eisini hevur savnið skyldu til at sýna friðaðar bygningar fimta hvørt ár. Tað eru uml. 90 bygningafriðingar tilsamans. Nógvar av friðingum fevna um fleiri bygningar, soleiðis at talið kemur uppum 100, umframt øll úthúsini, ið eru afturat bygningunum. Til allar hesar bygningarnar verða vanliga bert umleið Kr. 140.000,­ latnar í studningi, meira røkkur játtanin ikki til. So her liggur nógv á láni. Alment stevnumið fyri byggilist Tit hava í Arkitektafelagnum gjørt vart við, at byggilistin eins og aðrar listagreinir eigur at verða ein partur av landsins mentanarpolitikki – hvørji ráð hava tú og felag títt til avvar­ andi myndugleikar við atliti at byggilist og mentanarpolitikki? Landsstýrið eigur at orða eitt alment stevnumið í sam­ bandi við byggilist. Tað er ein royndur lutur, at eitt bygnings­ verk ofta kann standa í fleiri hundrað ár. Hesin veruleiki undirstrikar tørvin á ”burðar­ dygd” í planlegging, propor­ tiónum, tilfarsvali, litavali o. s.fr. ella stutt sagt byggilist. Vit hava fyri stóran part okkara samleika í tí fysiska umhvørvinum, náttúruni og í tí menniskjaskapta, sum vit flyta okkum í. Býir og bygdir, bygn­ ingar, landslag og býarinnbúgv, t.v.s. okkara nærumhvørvi, hava alstóran týdning, tí trivnaður er nær knýttur at byggilistini ella fagurfrøðini. Gera vit okkum ikki ómak við hesum, kunnu vit gera okkum sjálvum og komandi ættarlig­ um óbótaligan skaða. Tað er umráðandi, at tað almenna er forsprákari og ein fyrimynd fyri øll onnur. Stevnumiðið má vera, at ein íløga í bygnings­ verk er væl umhugsað, eitt ískoyti til umhvørvið, og ikki eitt úrslit av tilvildarligum stuttskygdum loysnum, sum bert taka støði í tíð og kostnaði, men eisini í byggilistarligari dygd. Eitt orðað mentanar­ politiskt stevnumið fyri byggi­ list, sum ásetur, hvussu farast skal fram viðvíkjandi bygging, hevði havt við sær betri úrslit og sæð yvir eitt longri tíðar­ skeið verið ein sera góð íløga. Hetta hevði nevniliga eisini minkað um framtíðar útreiðslur av framdari bygging, tí minni íløgur skulu gerast í viðlíkahald og umsiting. Tað er almenn vitan innan byggivinnuna, hvat krevst fyri at fremja eina góða bygging, trupulleikin er tíverri ofta at lopið verður uppum, har garðurin er lægstur, hetta kundi ein landsbyggireglugerð hjálpt uppá. Landsbyggireglugerð Reglur eru fyri, hvussu bygging skal fyriskipast og hvussu bygningar skulu innrættast. Hesar eru t.d. lógir, kunngerðir og reglur fyri at tryggja fólk og bygningar viðvíkjandi elds­ vanda, konstruktiónum, arbeiðsviðurskiftum, ferðslu inni og úti og orkunýtslu. Í grannalondum okkara er lógarverkið samlað í eitt felags ”bygningsreglement”, men í Føroyum er enn eingin bygningsreglugerð. Bruna­ umsjón Landsins hevur heimild at gera kunngerðir um bruna­ verju og brunatrygd. Arbeiðs­ eftirlitið hevur heimild at gera kunngerðir um arbeiðs­ viðurskiftir. Umsiting av býar­ planum og byggisamtyktum er hjá kommunala eftirlitinum í Innlendismálaráðnum. Almanna­ og Heilsumálaráðið arbeiðir við reglum um viður­ skifti hjá rørslutarnaðum. Tað eru, sum sagt, fleiri stovnar, sum gera reglur í hvør sínum lagi, sum ikki altíð eru sam­ skipaðar. Kommunurnar skulu byggimálsviðgera eftir hesum ofta fløktu reglum uttan altíð at hava fakfólk til at røkja hesa uppgávu. Rættast hevði verið at savan alt lógar­ og reglu­ verkið í eina fyrisitingareind, soleiðis at øll viðurskiftir vóru samskipað og staðfest varð, hvør hevði myndugleikan. Tað áliggur Landsverki at fáa til vega eina landsbyggireglugerð, sum samansjóðar almennar reglur um bygging í Føroyum. Hetta arbeiði eigur ongantíð ov skjótt verða sett í gongd. Almenna rúmið Hvørji arkitektonisk krøv setur ein arkitektur í dag til almenna rúmið? Hvat almenna rúminum viðvíkur, so eru tað ikki bert bygningarnir, men eisini rúmið millum bygningarnar, sum er av alstórum týdningi fyri trivn­ að. Tað, sum er umráðandi at hava í huga í hesum sambandi, er millum annað, hvussu ferðsla, nýtsla og uppihald skulu skipast­ fólk og bilar skulu sameinast. Um tú gongur ein túr út á Tinganes fær tú kensluna av, hvussu rætta skipanin av úti­ rúmum kann skapa eitt umhvørvi, ið er framúrskar­ andi ­ sjálvt um veður og vind­ ur ikki er til vildar, kann ein altið finna lívd og trivnað. Tórshavnar kommuna ger nú aftur eina roynd at broyta miðbýin við umskipan av ferðsluni, nýggjum innbúgvi og áleggingum ­ hetta hevur nevniliga sera stóran týdning um tað skal eydnast at fáa fólk at nýta býarrúmini. Tey góðu húsini At enda Mayfinn Norðoy: Hvørji krøv skulu eftir tíni fakliga áskoðan eini góð sethús, ein góð íbúð og ein góður almennur bygningur lúka? Nú tali eg fyri meg sjálvan: Eg havi starvast á privatari teknistovu, Føroya Fornminnis­ savni og seinni á Landsverk. Seinasta árið havi eg bygt upp eina teknistovu, nevnd Kontrast arkitektar í samstarvi við Heina Weihe, ið er designari. Okkara mál er at skapa vøkur og vælvirkandi fysisk umhvørvið – frá planlegging av bygningum til innrætting og sniðgeving. Tann einstaka byggiskráin og virðini á staðnum er íblásturin. Vit vilja framleiða tað serliga í hvørjari verkætlan, so hug­ skotið verður varðveitt. Kreativitetur, professionalisma, sjálvstøða og dynamikkur hjá starvsfólkinum er mest umráð­ andi tilfeingið á teknistovuni. Visjónin hjá Kontrast arkitekt­ um er at gera mun og at geva byggilistini betri kor. Okkara arbeiði snýr seg ikki bert um byggingina, men eisini um ábyrgd fyri tí sosiala, umhvørvi­ num, fíggjarviðurskifti, byggitilgongdini o.s.fr. Fyri at gera mun ynskja vit, at byggiharri, brúkarar og aðrir ráðgevar luttaka so tíðliga sum møguligt í tilgongdini. Upp­ gávurnar verða altíð gjørdar í tøttum samstarvi við byggi­ harran og brúkaran. Okkara stevnumið er at skilja og tulka ynskini hjá brúkaranum, og at umseta hesar til loysnir, í samskipan og tráð við staðið har byggjast skal. Sum navni vísur á, er tað kontrastin millum tað lætta og tað tunga, tað opna og tað lokaða, tað høga og tað lága o.s.fr. sum er okkara virkisevni og miðil til at skapa spennandi rúm og upplivilsir, sigur Mayfinn Norðoy at enda í samrøðuni við blaðið. ∆ … Byggilist sum útflutningsvinna Tað er almenn vitan innan byggivinnuna, hvat krevst fyri at fremja eina góða bygging, trupulleikin er tíverri ofta at lopið verður uppum, har garðurin er lægstur, hett kundi ein landsbyggireglugerð hjálpt uppá, sigur Mayfinn Norðoy