mikudagur 4. juni 2008síða 12

12 Nr. 105 - 4. juni 2008 Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. nøvn SAMBAND MAgNuS guNNArSSoN MAggi@SoSiAluriN.fo tlf 341800 fAx 341801 Hósdagin 5. juni verð­ur ein vælkendur kollfirð­ingur, Janus Petersen, 80 ár. Hann er serliga kendur fyri tvinni sera ymisk ting. Sum modell í bindibók og fyri ”ránið­” av skipinum Eirikur Jallur Foreldrini hjá Janus vóru Anna Katrina og Emil av Mið­gerð­i. Tey vóru tilsamans 13 systkin, eitt doyð­i tó sum smábarn. Ì dag eru fimm av systkjunum eftir á lívi. Emil plagdi at sigla sum motorpassari við­ sluppum. Hann var ein rættiligur smið­ur, og tá ið­ hann var heima, plagdi hann at nýta hendan førleikan. Hann dugdi stórt sæð­ alt. Janus er nummar fimm av systkjunum. Ein kann ætla, at í hesum húsi hevur verið­ nógv lív. Elst var Silvurlýn. At vera genta og elst av einun systkinaflokki kom av sær sjálvum at geva henni stóra ábyrgd heima. Janus minnist, hvussu hon máttu brúka snild­ ir at fáa hann í song. Tey spældu, at hann var seyð­ur, sum skuldi roytast. Roytingin gekk soleið­is fyri at, at hann mátti lata seg úr klæð­unum plagg fyri plagg. Tá var eisini sloppið­. Hóast tey vóru mong í húsi, minnist Janus einki til, at tey hava manglað­ nak­ að­. Her lá eisini væl fyri at fara á flot. Á Kollafirð­i fekst altíð­ eitt kók av smá­ fiski, og her var eisini sild at fáa við­ gørnum. Við abba á floti Janus minnist serliga eina ferð­, hann fór á flot við­ abba sínum. Teir skuldu skjóta fugl, men høvdu gloymt glúpin eftir. Tískil mátti Janus rætta seg nið­ur á sjógv eftir tí skotna fuglinum. Men eina ferð­ var Janus áhalsin og datt á sjógv, með­­ an báturin siglir við­ fullari ferð­. Trupulleikin var, at tann gamli abbin ikki klárað­i at steð­ga maskinuni. So abbin sigldi í ring, með­an Janus royndi at svimja eftir bátin­ um, men tað­ riggað­i als ikki. Janus royndi so at svimja til lands. Tá hevð­i abbin funnið­ útav at bakka bátin, so hann skiftivís bakkað­i og sigldi fram, til Janus at enda fekk fatur í bátin. Abbin hjálpir honum inn um, men tá fer Janus eftir høvdinum nið­ur í bátin, og hann svímar. Tá hann raknar við­ aftur, er mot­ urin steð­gað­ur, og teir so at rógva til lands. Omman mátti einki fáa at vita um, hví ommusonurin kom vátur og illa tuskað­ur til lands. Teir leggja saman ráð­, at hann skuldi látast at detta á sjógv, tá teir leggja at, og hetta skuldi vera frágreið­ingin fyri karmin. Men sannleikin kom tó fram, og tá fekk abbin av at vita. Fekk krónuna aftur frá Jákup Joensen Janus fekk ta skúlagongd, sum var tann vanliga tá í tíð­­ ini. Tað­ var bert ein lærari og tríggjar flokkar. Lærari var Poul Titus Samuelsen úr Kirkjubø. Væl kom kort­ ini burtur úr. Janus varð­ konfirmerað­ur í Kvívík av Jákup Joensen, sum seinni gjørdist bispur. Hann hevur eina fitta søgu um Jákup. Tá tey sótu í kirkj­ uni var onkur drongur, sum klípti eina gentu. Jákup legð­i av órøttum Janus undir at vera tann seki. Tá plagdu kon­ firmantarnir at geva prestin­ um eina krónu ella tvær, tá alt var yvirstað­ið­. Tá Jákup kom eftir, at hann hevð­i gjørt Janusi órætt, gav hann hon­ um krónuna aftur við­ bøn um umbering. Til skips við Belluni Tað­ slapst ikki burtur undir krígnum hjá ungum dreingj­ um. Men beint eftir kríggið­ fór Janus við­ Belluni, sum Bella Piddi á Toftum átti og førdi. Tað­ varð­ annars sagt, at Piddi fekk Belluna frá pápa sínum Símun Højgaard í silvurbrúð­leypsgávu! Manningin var heldur vánalig, um hugt verð­ur eftir aldrinum. Tað­ vóru bert tríggir tilkomnir menn við­. Hinir vóru ungir dreing­ ir. Teir fóru til Grønlands á snørisveið­u. Her var fiskað­ á ein heilt annan hátt enn undir Íslandi, har fiskurin skuldi dragast av 100 favna dýpi. Her var nevniliga flot­ fiskur. Tí var tað­ lætt og skjótt at fiska, og teir høvdu fult dekk hvønn dag. Teir landað­u eisini í Føroyinga­ havnini. Úrtøkan fyri túrin var 4.700 krónur. Hetta var bara óført tá í tíð­ini. Janus fekk roynt eitt sind­ ur av hvørjum. Hann fór at arbeið­a á einum bóndagarð­i í Íslandi. Hetta var vanligt hjá ungum dreingjum tá í tíð­ini. Lønin var kr. 600 kr um mánað­in. Tað­ var ikki so galið­. Ein slíkur garð­ur hevð­i 20 kýr, men ikki nógvan seyð­. Síð­an fór Janus at rógva út í Grindavík. Fiskað­ var við­ línu og gørnum. Hann fór síð­an við­ íslendskum trolarum, sum so nógvir að­rir føroyingar í teirri tíð­­ ini. Teir vóru á ísfiskaveið­u á vanligu leið­unum, eisini á Halanum og Grønland. Hvussu Janus kom í Bindibókina Janus verð­ur kallað­ur í Bindi­ bókini, og hetta hevur eina heilt serliga søgu. Upprunin til Bindibókina var tann kendi skræddarin Hans Mari­ us Debes, ættað­ur frá Gjógv. Hann var ommubeiggi Janus, beiggi Petru, ommu Janus. Hans Marius setti sær fyri at savna og geva út føroysk bindingarmynstur. Fyrsta útgávan kom í 1932. Í 1949 kemur ein nýggj útgáva við­ 143 mynstrum, stórt sæð­ úr øll­ um Føroyum. Hans Marius skrivar í fororð­inum, at sjálv Alexandrina drotning hevð­i heitt á hann sum at savna hesi mynstur, og bók­ in var eisini ognað­ henni. Men til hesa útgávuna hevð­i Hans Marius syrgt fyri at fáa modellir, so tað­ kundi síggjast, hvussu mynstrini riggað­u á fólki. Modellini vóru fyri ein stóran part skyldfólk hjá Hans Marius. Janus sjálvur er á tveimum myndum, systir hansara Dagmar er eisini við­ í bókini. Hans Marius átti eina systir Anna, sum var gift við­ kenda skiparanum Jákup Andreas á Mýruni í Syð­rugøtu. Dóttir teirra Katrina, gift við­ Esbern Zachariassen, prýddi for­ síð­ina. Myndir eru eisini av Annfinn, son Katrinu, og Oluffu, systir hennara. Sum Janus minnist vórð­u mynd­ irnar tiknar av Sigrid Lützen, sum var fotografur. Janus var einasta modellið­ av vaksnum manni í bókini. Bindibókin hevur uttan iva verið­ seld víð­a. Tískil varð­ Janus kendur sum Janus í Bindibókini. Bindibókin er givin út fleiri ferð­ir síð­an tá, men hetta er tó uttan myndir. Janus plagdi at búgva hjá Hans Marius, tá ið­ hann var í Havn. Hans Marius var jú skræddari og seymað­i fyri fólk. Húsini vóru smá, og Hans Marius hevð­i eina lítla seymistovu. Janus plagdi at sova í stovuni, men tá fólk komu at passa klæð­i, var ikki annað­ rúm enn stovan til hetta. Tá mátti Janus fara út. Hans Marius var eisini ofta í Kollafirð­i, tá ið­ hann ferð­að­ist um at leita eftir mynstrum. Tá kom hann eisini at vitja. Hann var so góð­ur við­ børn. Hans Marius var eisini í Kollafirð­i, eina ferð­ Alex­ andrina drotning kom hagar á vitjan. Tá prátað­u tey bæð­i leingi saman. Koyrdi hýruvogn og fann konu Mitt í 50­unum koyrdi Jan­ us eini tvey ár taksakoyring í Havn. Fyrst var tað­ hjá Magnus Bærentsen og síð­­ an hjá Taxa. Telefongenta á Taxa var Elisabeth Sørensen úr Pork­ eri. Tað­ rann saman millum teirra, og tey giftust í 1955. Eftir at hava koyrt taksa eina tíð­ fer Janus aftur burt­ ur. Umleið­ 1960 er hann skipari á Bearnaise hjá skyldmanninum Pidda, S.P. Petersen, junior í Fuglafirð­i. Hetta er fyrstu ferð­ undir­ ritað­i visti um Janus. Janus var eisini á sildaveið­u við­ gørnum, men hann helt ikki, at tað­ gekk nóg væl. Tá gramdi hann seg í tele­ fonini á ramligum kolla­ fjarð­armáli: ”Hvussu kann tað­ vera. Gørnini eru sum stoppitráð­ur!” Hetta var ikki nið­ur aftur lagt. ”Ræningin” av Eiriki Jalli Eitt sum gjørdi Janus sera kendan var ”ræningin” av Eiriki Jalli í 1962. Sum so nógvir að­rir føroyingar tá í tíð­ini vildu kollfirð­ingar eisini hava línuskip. Teir bygdu tískil Eirik Jall í Noregi. Tá gjørdu teir tann feilin, at teir bíløgdu skip og maskinu hvør sær. Tá skipið­ var klárt at fáa motor­ in ísettan, var motorurin seinkað­ur frá Tuxhamverk­ smið­juni. Tískil krevur skipasmið­jan, at goldið­ verð­ur kr. 150.000 eyka fyri seinkanina av motorinum. Hetta er nógvur peningur fyri eitt skip, sum hevur kostað­ eina góð­a millión. Janus segð­i nei. Teir høvdu fingið­ tann pening, sum avtalað­ur var. Hann helt seg hvørki hava skyldu ella møguleika at gjalda so nógv eyka fyri skipið­. Skipasmið­jan helt fast um sítt og noktað­i at lata skipið­ frá sær. So her máttu snildir nýtast. Í hesi støð­u bjóð­ar skipa­ smið­justjórin Janusi at fara eina útferð­ saman við­ sær og konuni út á eina oyggj nærindis. Her kundu teir sóla sær og hava tað­ hugna­ ligt. Tá farast skuldi, sigur Janus við­ stjóran, at hann føldi seg sjúkan og ikki kundi koma við­. Kona stjór­ an helt, at nú høvdu tey gjørt seg klár, so fóru tey bæð­i kortini. Stjórin hevur neyvan ánað­ óráð­, tí tað­ vóru bert skipari og meistari umborð­. Janus hevð­i sent boð­ til Før­ oyar eftir meira manning at sigla skipið­ til Føroyar, og teir skuldu koma tveir dagar seinni við­ ferð­amannaskip­ inum Heklu. Men Janus var als ikki sjúkur. Hann hevð­i spurt meistaran Johannes Juel Ask­ ham, um hann var við­ uppá, at teir báð­ir fóru avstað­ einsa­ mallir við­ skipinum. Hesum játtað­i hann, og Janus bað­ hann hava motorin kláran at fara. Sjálvur hevð­i hann avgreitt tollvaldið­. Tá ið­ stjórin er farin og komin væl uppá pláss, nú loysa teir. Teir sigla fram við­ oynni, har stjórin var farin úrferð­. Hann er farin útí at svimja, tá ið­ hann sær Eirik Jall koma undan nesin­ um. Janus ger ikki vandari, enn at hann siglir inn ímóti oynni og floytar til stjóran! Hesin skundar sær at svimja í land og setir seg í Janus í Bindibókini 80 ár Janus verður 80 ár í morgin Her er Janus saman við foreldrum og systkjum. Standandi f.v: Palli, John, Kaj, Frida, Janus, Dyddan, Alf, Arngrim og Dagmar. Sitandi: Silvurlýn, foreldrini Trina og Emil, Ingigerð og Piddi