týsdagur 29. februar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 41 - 29. februar 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Løgmaður til Brússel at samráðast Fullveldissamráðingarnar Tað er einki at ivast í, at samráðingarnar, sum skulu førast í næsta mánaða og eina tíð framyvir millum landsstýrið og donsku stjórnina um nýggja stjórn- arskipan fyri Føroyar, hava stóran týdning fyri land og fólk. Til at føra hesar samráð- ingar okkara vegna hava vit stjórn okkara, Føroya Landsstýri. Landsstýrið er grundað á samansetingina av Føroya Løgtingi. Tey, ið manna landsstýrið og løg- tingið hava sostatt ábyrgd- ina av, at sjónarmið føroy- inga verða løgd fram og vard so væl sum møguligt. Sjónarmiðini eru í høv- uðsheitum niðurfeld í løg- tingssamtykt, og út frá hesi løgtingssamtykt hevur landsstýrið gjørt eitt upprit, sum uttanlandsnevndin hev- ur fingið til ummælis, áðrenn landsstýrið fer til samráðingarborðið. Hetta er alt eftir bókini og eftir rætt- ari mannagongd. Tá ið uttanlandsnevndin hevur handað landsstýrin- um sítt tilmæli ella álit vita landsstýrisins samráðingar- fólk, hvørjar politiskar heimildir teir hava. Tí teir kunnu taka fyri givið, at politisku umboðini í uttan- landsnevndini binda sínar floksfelagar í tinginum. Tað er tí ikki avgerandi, um flokkar hava ein ella tveir limir í hesi nevnd. Einki er at ivast í, at tilmæli frá sam- gongulimunum í nevndini anini frá 1918. Men nú hes- ar ætlanir eru við at gerast veruleiki, kunngerð Javnað- arflokkurin, at hann brýtur allar brýr til samgongu- flokkarnar og »fer ikki at nýta meira tíð og orku uppá at viðgera fullveldisupp- skotið hjá samgonguni«. (citat Sosialurin 22.2.2000). Men samstundis sum hes- in flokkur gevur skarvin yvir samtykkir hann á eyka landsfundi: 1.Verandi støða er ógreið og tryggjar ikki nóg væl føroyskt sjálvræði 2.At vit skulu hava nýggja skipan við altjóðarættlig- um sáttmála millum Føroya og Danmark. 3.At ríkisfelagsskapurin er grundaður á sáttmála millum tvær sjálvstøðug- ar tjóðir 4.At Føroya Løgting, sum umboð fyri Føroya fólk, er evsta vald á øllum málsøkjum, sum eru yvirtikin 5.At eingin avmarking er fyri, hvørji mál og máls- øki kunnu koma undir føroyskt ræði. Alt hetta er við í tí, sum landsstýrið arbeiðir fyri, og sum løgtingið hevur sam- tykt. Sannlíkt er væl eisini, at tað er við í landsstýrisins uppriti. Einasta frávik er, at Javnaðarflokkurin brúkar orðið ríkisfelagsskapur, meðan landsstýrið brúkar orðið fullveldi (ella okkurt verður at teir geva lands- stýrinum heimildir at sam- ráðast um eina skipan, sum svarar til løgtingssamtykt- ina og uppritið. Væntandi og vónandi mælir Mið- flokkurin eisini til, at lands- stýrið fær fríar hendur at samráða seg til eina góða og gagnliga loysn. Hinvegin er ivasamt, hvat tilmæli Javnaðarflokkurin kemur við. Politiska gongd- in síðani seinasta val hevur tíverri verið tann, at flokk- urin hevur ikki sagt tað, sum hann meinar ella helst, at hann ikki hevur meinað tað, sum hann sigur. Beint eftir, at landsstýrið varð skipað, kunngjørdi flokkurin, at hann kundi taka undir við fyrstu síðu í samgongu- skjalinum. Áðrenn valið varð flokkurin ógvuliga áhugaður í íslendsku skip- líknandi, kanska nýveldi). Men hugsanin hjá báðum pørtum er væl tann, sum eis- ini verður sagt í samtyktini hjá Javnaðarflokkinum, at talan er um sjálvstøðugar tjóðir. Føroyar eru ongan- tíð innlimaðar í danska rík- ið, sum ein partur av hes- um. Føroyar eru eitt land, eitt fólk og ein tjóð, sum hevur verið undir danakongi síðani1380, men ikki sum ein partur av danska ríkinum. Tí kann talan ong- antíð vera um ríkisfelags- skap, men hinvegin kunnu vit við sáttmála klárgera spurningin um ríkjafelags- skap. Tað vil siga ein sátt- mála millum tvey ríki, tvey lond, tvey fólk ella tvær tjóðir á líka føti. Tað er tað, spurningurin snýr seg um. Landsstýrið sigur greitt, at teir vilja avgreiða hesa støðuna. Javnaðarflokkurin sigur í orðum, at hann vil gera tað sama. Men í gerð- um vil hann ikki. Í politikki roynir ein at fáa og útinna ávirkan. Menn og flokkar, sum ikki tora, ikki gera sær støðuna og mál- setningarnar nóg greiðar, sum spæla firtnir, sum rýma av fundi og uppføra seg óbúgvi, kunnu ikki rokna við at fáa ávirkan. Tá verða tað hinir, sum arbeiða við málinum fyri eyga, sum eisini síggja úr- slitini tá av tornar. Jógvan Sundstein Í mai mánað í ár fer Anfinn Kallsberg, løgmaður á vitjan á ES-høvuðsborgini í Brussel. Sambart Degi og Viku í farnu viku fer løgmaður til Brussel at samráðast um eina nýggja avtalu fyri Føroyar. Henda avtalan skal so avloysa verandi hand- ilsavtalu umframt at knýta onnur viðurskifti uppí, sum í dag ikki eru partur av handilsavtaluni. Her verður so eisini komið inn á tey fýra frælsini í ES, sum umfata vørur og tænstur, kapital, útbúgving og arbeiðsmegi. SPURNINGURIN um tilknýti okkara til ES er aftur- vendandi og viðgjørdi løgmaður hann í frágreiðing síni herfyri um uttanríkismál. Løgmaður segði m.a. tá, at landsstýrið hevur slept ætlanini at fáa eina EBS-líknandi avtalu við ES, soleiðis sum eitt nú Noreg hevur. Heldur leggja Føroyar seg eftir at fáa eina víðkaða handilsavtalu við ES, og tað er í hesum sambandi, at løgmaður ætlar sær til Brussel at hitta Romano Prodi, oddamannin í ES umframt fleiri av hansara næstu monnum. Her er serstakliga talan um teir kommiserar, sum hava ábyrgdina av økjum, sum verða innihildin í eini avtalu millum Føroyar og ES. EITT av málunum, sum løgmaður náttúrliga kem- ur at viðgera, tá hann fer at hitta ES-leiðarar er spurningurin um tey krøv, sum verða sett før- oyingum í eini møguligari víðkaðari avtalu. Í hesum sambandi varð nevnt í Degi og Viku spurningurin um lógarkrøv okkara til útlendsk oljufeløg, at allar vørur og tænastur í eini komandi oljuvinnu skulu um føroyskan keikant o.a. í hesum sambandi. Sambart ES-direktivi kunnu limalond í ES ella lond, sum ES hevur gjørt eitt nú EBS-avtalur við, ikki favorisera sínar egnu fyritøkur, men talan skal vera um heilt fría kapping. Soleingi Føroyar ikki eru limir í ES ella hava nakra EBS-avtalu standa vit rættiliga frítt í spurningum, sum hava við eina komandi oljuvinnu at gera. LØGMAÐUR sigur seg vera greiðan yvir hetta málið og fer sjálvandi at fyrihalda seg til tað, tá samráðingar verða. Støðan er tann, at tað stendur í lógini, at alt virksemi skal um føroyska keikant, og tá ger tú mun á føroyskum og útlendskum. Tvs. at útgerðarhavnir so sum Aberdeen, Stavanger, Peterhead ol. vera ikki á jøvnum føti í kappingini fyri bert at nevna eitt. TAÐ er greitt, at løgmaður hevur til uppgávu at tryggja okkara høvuðsvinnu, fiskivinnuni best sømi- lig kor og her ikki minst í teimum avtalum, sum vit hava við ES. Tá má ein komandi oljuvinnu koma í aðru røð. Men hinvegin er tað so ein sannroynd, at tingið hevur samtykt við lóg, at vørur og tænatur í komandi oljuvirksemi skulu yvir føroyskan keikant. Nú vit fara at seta spónin í oljuleitingina og henda nýggja lóg sleppur at royna seg, kann sjálvandi vera spurt, hvussu væl timingin er at taka hetta málið fram nú. Hetta er uttan iva nakað, sum løgmaður hevur við í sínum metingum.Og hvussu er er tað eitt sindur ringt at gjøgnumskoða, hvat løgmaður hevur í kvittanum. Hóast tímingin kann tykjast løgin, so vil ein møgulig broyting í hesi lóg tó neyvan fáa nakran týdning enn. Tvs. at vit fara helst at bjóða ágóðan av hesi lógini um keikantin í nøkur ár.Vit seta annars álit okkara á løgmann, at hann fer at fáa Føroyum eina góða avtalu við ES. Hin minsti musikkskúlin í landinum liggur í Oyndar- firði, men hóast tey bert hava tveir tímar um vikuna, so læra níggju næmingar at spæla messingljóðføri. Tey eiga rættiliga nýggj ljóðføri í bygdini, og hvønn týsdag vitjar musikkskúlalærarin Atli Petersen teir hugagóðu næmingarnar, og bygd- aráðið sær virði í hesum. Samanspæl millum plássini Av tí at musikkskúlarnir í Eysturoynni eru nógvir og smáir, varð seinasta týsdag ein verkætlan sett í gongd, har næmingar runt fjørðin, av Strondum, Skála, Tofum, Runavík, Glyvrum og úr Oyndarfirði hittust í samanspæli. Ætlan er løgd soleiðis at tiltakið flytur og saman- spæl verður einaferð á hvørjum plássi, fyri at enda við saman við horn- orkestrinum á Skálafjørði- Musikkskúli í Oyndarfirði Ljómurin var óførur tá ið næmingar av Skálafjørðinum vóru í Oyndafirði seinasta týsdag num, sum kallast Nes Sókn- ar Musikkfelag. Musikkskúlin á Skála er komin aftur á føtur og skúlastjórin Súni Kristian- sen, sum eisini leiðir musikkskúlan á Skála, hev- ur fingur við í spælinum, tá ið ræður um at samskipa hesar venjingar. Bløðini kunnu verða dýrur smeitur Fara Dimmalætting og Sosialurin sjálvi at bera bløðini og addressu- leyst tilfar út, kann hetta føra til, at Postverkið missir um 8 milliónir um árið. Í ringasta føri verður talan um uppsagnir JOHN JOHANNESSEN Verða tað bløðini sjálvi, sum framyvir fara at bera Dimmalætting, Sosialin og lýsingabløð út til húsarhald- ini, fer hetta at føra til álv- arsligar avleiðingar fyri Postverk Føroya. Hetta ásannar Bergur í Garði, postverkstjóri, nú tað er vorðið greitt, at tey bæði stóru bløðini, Dimmalætt- ing og Sosialurin, ætla sær at samstarva um at gera eitt felag, ið skal bera bløð teirra út allar dagar í vikuni. Bløðini bæði siga seg tó ynskja, at Postverkið fram- haldandi skal bera bløðini út, men so skal hetta vera um kvøldið og fyri ein sám- uligan penga. Arbeitt hevur verið við at gjørt slíka av- talu millum bløðini bæði, Postverk Føroya og Føroya Postfelag, ið er fakfelagið hjá postboðunum, men líkt er ikki til, at semja finst millum hesar tríggjar partar. Reglur og karmar skulu haldast Á aðalfundinum hjá Føroya Postfelag um vikuskiftið varð júst hetta málið við- gjørt, og samdust fundarlut- takararnir í hesum sam- bandi um eina yvirlýsing. Í yvirlýsingini stendur, at limir felagsins ikki kunnu góðtaka, at málið í útvarpi og bløðunum verður lagt út soleiðis, sum um tað eru starvsfókini í postverkinum, ið eru ein forðing fyri, at postverkið kann geva bløð- unum eitt tilboð upp á at bera bløðini út um kvøldið. Eisini siga postfólkini í yvirlýsingini, at tað fyrst og fremst má standa upp til leiðslu postverksins, um hon metir, at útberingin ber til innan teir karmar og regl- ur, sum eru galdandi fyri arbeiðsplássið. Hesir karmar eru, sam- bært Sunnleivi Højgaard, nývalda formanninum í Før- oya Postfelag, at postboð- ini skulu fáa ávísar viðbøtur, skulu tey bera post út um kvøldaranar. Formaðurin í postfelagn- um leggur dent á, at talan ikki er um beinleiðis yvirtíð, men um eina væl uppiborna viðbót fyri at arbeiða hesa óvanligu arbeiðstíð, sum slík útbering hevur við sær. Sunnleivur Højgaard leggur tó dent á, at hetta ikki skal fatast sum nakar illvilji frá postboðunum. Men tal- an ikki er um annað enn rímulig krøv. Sáttmáli er sáttmáli Bergur í Garði, postverks- stjóri, sigur seg ikki kunna gera annað enn at virða sátt- málan við postfelagið. Hann sigur seg hava fingið greið boð frá posfelagnum um, at felagið ikki fer at eina semju, ið liggur uttan fyri sáttmálan hjá postfólk- unum. – Hetta merkir, at tað verður trupult hjá okkum at fáa eina útbering, sum fer at loysa seg, upp at standa, sigur Bergur í Garði. Postverksstjórin ásannar, at ber ikki til at bera bløðini út, fer hetta at merkja eitt stórt tap fyri Postverkið, og kann hetta tap í seinasta enda føra til uppsagnir. Postverk Føroya fær um fýra milliónir um árið fyri at bera bløðini út, og inn- tøkan av øðrum addressu- leysum posti er, sambært postverksstjóranum, nøku- lunda tann sama. Sunnudagin skuldi »Norð- borg« (fyrrv. »Gardar«) fara avstað á fyrsta túrin, men fóðringin fór á maskinuni, so »Norðborg« slapp ongan veg. Føroyska manningin var øll kom yvir leygardag- in, og við verða 28 mans, harav 9 eru norðmenn. Tað hevur ikki verið gjørligt at fingið at vita, hvussu um- fatandi brekið er og nær »Norðborg« liggur »Norðborg« verður klárur at fara til fiskiskap, men av reiðarínum verður sagt, at gekst eftir ætlan, skuldi royndartúrur gerast aftur í gjár. Roynt var at fáa sam- band við skiparan, Kristian Martin Rasmussen, men hoyrilíkindi vóru ikki til tess, áðrenn blaðið fór til prentingar. Heimsins fittasti drongur JOHN JOHANNESSEN – Hetta er uttan iva heims- ins fittasta barn. Orðini eigur tingkvinnan, Annita á Fríðriksmørk, sum leygardagin saman við manni sínum, Pálli Olsen, fekk sítt fyrsta barn. Barnið er ein vælskaptur drongur, ið vigar 7 pund og er 53 cm langur. Hann kom í heimin leygardagin við keisaraskurði. Keisara- skurðurin gekk væl, og bæði mamma og barn hava tað gott. Annita og lítli drongurin sleppa væntandi heim fyrsta dag- in. Og, sum skilst á Annitu, stúrir hon ikki fyri vøkunætum uppi yvir tí lítla. – Hann er so fittur og friðar- ligur, at hann valla fær verið f r i ð a r l i g a r i , sigur glaða mamman, ið fyribils ikki verður at hoyra á tingsins røðara- palli.