týsdagur 15. juli 2008síða 11

11 tíðindi Nr. 134 - 15. juli 2008 Seinasta árið eru mat­ vøruprísirnir hækk­ aðir 6,9 prosent. Sam­ anlagt eru prísirnir á ravmagn og hita øktir við 28,8 prosentum. Hetta er metstórur prísvøkstur síðani brúkaraprístalið kom í gildi í 2001 Brúkaramál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Ein og hvør, sum fer ein túr til handils fær sjón fyri søgn um at prísirnir eru hækkaðir munandi seinastu tíðina. Í nýggjasta brúkara­ prístalinum frá Hagstovuni sæst, at matvøruprísirnir hækkaðu 6,9 prosent seinas­ ta árið, meðan ravmagn og hiti hækkaðu við heili 28,8 prosentum. Methøg hækking Hagstovan sigur, at vit í løt­ uni eru vitni til størstu økingina í brúkaraprístali­ num síðani tað kom í gildi fyrsta ársfjórðing 2001 – bæði hvat viðvíkur ársfjórð­ ings­ og árligan prísvøkst­ ur. Frá fyrsta til annan árs­ fjórðing hækkaði brúkara­ prístalið 2,2 prosent, úr 113,9 til 116,4, og seinastu fýra ársfjórðingarnar er prís­ talið hækkað 6,7 prosent. Tað er framvegis prís­ vøksturin á brennievni og matvørum, sum toga prístal­ ið uppeftir. Prísurin á brenniolju til húsarhald er farin 20,2 pro­ sent upp, og prísirnir á brennievni til bilar 11,5 pro­ sent. Dýrari matvørur Allir matvørubólkar eru dýrkaðir henda ársfjórðing­ in, og stórur prísvøkstur hevur verið á flestu mat­ vørubólkum seinasta árið. Samanlagt eru matvøru­ prísirnir í handlum farnir 2,1 prosent upp, harav var vøksturin fyrsta ársfjórðing 1,3 prosent. Fyri veitingar á matstovum hevur prísvøkst­ urin verið 4,1 prosent móti 2,6 prosentum fyrsta árs­ fjórðing, og frítíð og mentan er farið 1,1 prosent upp, ser­ liga av prísvøkstri á ferðing til útlond, sigur Hagstovan. Prísirnir á oljum og fiti­ evnum eru farnir 14,7 pro­ sent upp, breyð og korn­ vørur 9,9 prosent, mjólk, ostur og egg 7,7 prosent. Matvøruprísirnir samanlagt eru í dag 6,9 prosent hægri enn somu tíð í fjør. Fyri býli samanlagt hevur prísvøksturin verið 17,3 prosent seinastu tólv mánað­ irnar. Av býlisútreiðslunum eru tað serliga orkan, sum hevur togað prístalið upp­ eftir. Samanlagt eru prísirnir á orku farnir 28,8 prosent upp, brennioljan 42,7 og ravmagn 8,1 prosent. Eisini í útheiminum Tað er ikki bara í Føroyum at prísurin hækkar. Ógvis­ ligur prísvøkstur hevur eisi­ ni verið á matvørum kring allan heim seinastu tíðina. Í mai mánaði var árligi prís­ vøksturin á matvørum í ES londum 7,2 prosent í miðal. Hetta er størsti prísvøkstur í ES síðan 2001. Prísvøkst­ urin í Evropa hevur verið størstur í Eysturevropa og í Íslandi og minstur í Sveis og Noregi. Í Svøríki, Dan­ mark og Finnlandi hevur prísvøksturin verið omanfy­ ri miðalvøksturin í ES, í Føroyum beint undir, 6,9 prosent. Orsøkirnar mangar Í flestu londum eru tað prís­ irnir á týðandi matvørum sum mjólkarvørum, breyði og kornvørum, sum brádliga eru farnir upp í loft. Mangar greiningar verða gjørdar av prísvøkstrinum og um hvørj­ ar orsøkirnar eru: eftirspurn­ ingurin eftir landbúnaðar­ vørum er vaksin, prísirnir á orku, seti og handilstøðum eru farnir upp, matvanar broytast í menningarlond­ um, akurskurðurin hevur miseydnast mangastaðni og dyrkilendi verður tikið til brennievni. Líkjast Danmark Eisini í Føroyum og trimum av grannalondum okkara er árligi prísvøksturin á mat­ vørum tann størsti í mong ár. Prísgongdin á matvørum í Føroyum síðan 2002 líkist mest prísgongdini í Dan­ mark, haðani mesti vøruinn­ flutningurin kemur. Stóru sveiggini í prís­ gongdini í Íslandi endur­ spegla í stóran mun krónu­ virðið ímóti øðrum gjald­ oyrum. Noreg hevur eisini sína krónu, men gjaldoyraviður­ skifti hava ikki í sama mun ávirkað prísgongdina har hetta tíðarskeiðið. Prísfallið í Noregi fyrsta og annan árs­ fjórðing 2002 stóðst millum annað av lækking í meir­ virðisgjøldunum á matvør­ um 1. juli 2001. Nógv dýrari at liva Bæði í Noregi, Danmark og í Føroyum hevur prísvøksturin í ár verið størstur í vørubólkunum “breyð og kornvørur”, “mjólkarvørur, ostur og egg” og “matoljur og fitievni”. Útreiðslurnar til hesar vørur eru umleið ein triðingur av allari matvørunýtslu hjá einum miðalhúski í øllum fýra londunum Nýtt enskt tilfar… Føroya Skúlabókagrunnurin hevur givið út bókina Mandy at home. Workbook eftir Unu Poulsen. Í hesari arbeiðsbókini eru fjølbroyttar uppgávur, har ið næmingurin kann venja og menna sín førleika í enskum. Bókin er einnýtisbók og skipað á sama hátt sum arbeiðsbókin til Mandy on holiday. Tekningarnar í bókini hava Hannis Egholm, Anni Arge Lamhauge og Osvald Jacobsen gjørt. Skúlabókagrunnurin hevur eisini givið út Mandy at home. Lærarabók, sum Una Poulsen somuleiðis hevur greitt úr hondum. Lærarabókin er ætlað sum uppskot og hugskot til lærarar, hvussu teir kunnu skipa sína undirvísing. …og týskt tilfar Týskt 1 eftir Gunnvá Dam, lærara, er skrivligt týskt til 8. flokk. Hetta er fyrsta av trimum bókum. Týskt 1 er uppgávubók til byrjanarundirvísing í týskum. Í bókini eru grundleggjandi mállæruvenjingar í týskum, har dentur verður lagdur á navnorð úr gerandisdegnum og bendingarnar í nútíð og tátíð av sagnorðunum sein, haben og werden.