leygardagur 28. juli 2001síða 7

12 Nr. 143 - 28. juli 2001 Nr. 143 - 28. juli 2001 13 UMSÓKNARSVAR Rúnar Reistrup Um brævbjálvin er tunnur er tað eitt nei, men er bræv- bjálvin tjúkkur er tað allar- helst eitt ja. Eitt nei fyllir nevniliga oftast bara eitt ark, meðan tað við einum játtandi svari plaga at fylgja onnur skjøl. Ein av komandi døgun- um, helst mánadagin, fáa hundraðtals føroyingar bræv frá »Den Koordiner- ede Tildmelding« (KOT) har boðað verður frá, um tey hava fingið pláss á teirri útbúgving, sum tey fyrr í ár vónrík hava søkt um, ella ikki. Grundreglan um hvussu man sær á brævbjálvanum, um hann inniheldur eitt játtandi ella noktandi svar, fer uttan iva at liggja langt frammi í huganum hjá teimum, sum mánamorgun- in fara at telja minuttir til postboðið kemur við bræv- inum. Men fyri tey flestu er tað við blandaðum kenslum, at tey lata brævbjálvan upp, tí eitt játtandi svar merkir ikki, at lívið frá nú av verð- ur sól og hunangur. Fyri tey flestu merkir tað samstund- is eitt brátt farvæl til fam- ilju, vinir og tryggu um- støðurnar heima. Tí skot- bráið er stutt og longu um ein mánað skulu tey sita klár í onkrari skúlastovu ella fyrilestrarhøll í Dan- mark. Og áðrenn tað skulu tey finna sær okkurt stað at búgva og annars renna frá Peri til Pól fyri at fáa alt tað formella viðvíkjandi flyt- ingini í rættlag. Hjá nøkrum tykist alt hetta so møtumikið og ótrygt, at eitt noktandi svar kann kennast sum ein lætti. Fyri tey flestu er noktandi svarið tó ein tungur biti at svølgja. Men teimum nytist ikki at fella í fátt beinan- vegin, tí um skjótt verður farið fram, ber oftast til at koma inn á onkra aðra út- búgving. Í teimum báðum greinun- um niðanfyri verður greitt frá hvat nú er at gera, ann- aðhvørt tú hevur fingið játt- andi ella noktandi svar í brævinum frá KOT. Slapp eg inn ? Hvørt ár er søgan tann sama. Postboðini bera brøvini frá »Den Koordinerede Tilmelding« út um ólavsøkuna, vónríkir umsøkjarar lata tey upp, og har endar felags søgugongdin hjá teimum, sum hava søkt um upptøku á hægri útbúgvingarstovnum í Danmark. Fyri summi er ólavsøkan so at siga oyðiløgd, meðan onnur beinanvegin byrja at pakka Fært tú játtandi svar, merkir tað eisini at tú skalt flyta av landi- num, og tá er nógv ymiskt tú skalt minn- ast til og hugsa um. Her er ein uppskrift uppá at flyta niður at lesa. JA Rúnar Reistrup Hevur tú fingið játtandi svar er góð orsøk til at frø- ast. Frammanfyri bíðar ein spennandi tíð, sum ikki altíð er so ljósareyð, men har stutt er ímillum avbjóð- ingarnar. Tær fyrstu standa longu í durinum og tú skalt beinanvegin byrja at fyri- reika teg. Á hesum spaltum verður greitt frá nøkrum av tí, sum tú skalt gera kom- andi mánaðin. Vátta svarið Fært tú játtandi svar frá KOT, so er tað fyrsta tú skalt gera at vátta at tú tekur ímóti útbúgvingartil- boðnum. Hetta skal gerast skrivliga, og oftast er freist- in stutt, so tað skal gerast beinanvegin. Ert tu sloppin inn á dreymaútbúgvingina er lætt at taka hesa avgerð, men ert tú komin inn á eina av teimum lægri prioriter- aðu útbúgvingunum, er or- søk til at hugsa seg væl um og kanna eina eyka ferð hvat hendan útbúgvingin í veruleikanum snýr seg um, áðrenn tú sendir váttanina til KOT. Íbúð Tú skuldi gjarna havt søkt Kollegiekontórið í býnum, tú ætlar tær til, um íbúð ella kamar fyri minst tveimum mánaðum síðan. Hevur tú ikki tað, so ger tað nú, men vænta ikki at fáa nakað áðr- enn tú flytir niður. Stórt trot er á íbúðum í teimum størru donsku lestr- arbýunum, og tí mást tú í fyrstu atløgu taka tað, tú fært. Seinni kanst tú so flyta í okkurt betri. Søk tey kollegiuni, ið hava styttst bíðitíð, um tú ikki hevur nakað stað at búgva, tá tú kemur niður. At gera í Føroyum Áðrenn tú stingur í sekkin og fert til Danmarkar, eru nøkur formell og minni for- mell viðurskifti, tú skalt minnast til at avgreiða. Tú skalt fara inn á kommunskrivstovuna í tín- ari kommunu at siga for- melt farvæl. Tvs. at tú skalt melda flyting úr kommuni. Far síðan inn á gólvið hjá Toll- og Skattstovuni. Har skalt tú søkja um at »var- veita fulla skattskyldu í Føroyum sum lesandi«. Hetta gevur tær góðar skattaumstøður tá tú kemur heim aftur í feriunum at arbeiða. Ætlar tú tær ikki at arbeiða? Søk kortini – tú kanst ongantíð vita hvussu stórt peningatrotið kann gerast. Finn útav hvussu tú skalt fáa tíni ting niður. Fylla tey bara ein stóran plastikposa, kanst tú sjálvur bera tey. Fylla tey nakað meir er Postverkið tann frægasta loysnin, men skalt tú hava nógv ting við, so spyr flutn- ings- og farmafeløgini. Av teimum minni for- mellu tingunum, sum skulu gerast áðrenn tú fert avstað, kunnu nevnast at keypa Grønu sangbók og nakrar góðar føroyskar fløgur, fáa email adressurnar hjá øll- um teimum, tú kennir, og syrgja fyri at tú eigur nóg mikið av peningi at hava við. Tí tað kostar at flyta, og tað kann ganga lang tíð áðrenn SU setir nakað inn á tína bók. Komin til Danmarkar So skjótt tú ert komin til Danmarkar (innan fýra dagar) skalt tú fara inn á kommunuskrivstovuna í tínum nýggja heimbýi og siga formelt halló. Tað inni- ber at tú meldar teg inn í kommununa og harvið fært eitt »sygesikringsbevis« við einum CPR nummari. Hav altíð tað gula »syge- sikringsbevis« uppi á tær, og lær teg beinanvegin CPR nummarið uttanat, tí í Dan- mark er hetta meira umráð- andi enn at tú dugir títt navn. Tú sleppur nærum ikki at keypa eina pylsu utt- an at upplýsa »títt numm- ar«. Á kommunuskrivstovuni fært tú skjøl, ið skulu brúk- ast til at velja lækna og tannlækna. Vel onkrar bein- anvegin. Tú kanst altíð skifta seinni. Tá tú hevur fingið títt CPR nummar er tíð at fara í bankan at biðja um eina konto. Far í ein av smærru bankunum, um tú vilt hava góðar umstøður. Størru bankarnir kunnu finna uppá at krevja kontoavrit og lønaruppgerð úr Føroy- um og nokta tær Dankort og VISA fyrstu nógvu mán- aðirnar. Við kontonummari og CPR nummari kanst tú nú fara á SU skrivstovuna at útfylla umsóknarblað um útbúgvingarstuðul. Søk eis- ini um SU lán, um tú hevur brúk fyri tí. Men ansa eftir. Lán skulu gjaldast aftur og mugu tí ikki gerast ov stór. So hevur tú avgreitt tey “kravdu” viðurskiftini. Men enn er okkurt eftir. Ætlar tú tær at arbeiða í Danmark, er tað eitt gott hugskot at fara inn á Toll- og Skatt í nýggju kommuni at biðja um Føroyafrádrátt. Serligar reglur eru galdandi um hvør hevur rætt til hendan skattafrádrátt, so kanna um tú hevur rætt til hann, áðrenn tú fert til Toll og Skatt. Ein góður máti at kanna hetta er at ringja til »Ráðgevingina fyri føroy- ingar í Danmark« (tlf. 31 23 99 80). Hon er har til tað sama. Tað kann vera eitt gott hugskot at tekna trygging. Ikki minst um tú keypir tær nýggja súkklu, tí tað eru onnur enn tú, sum halda at hon er flott og gjarna vilja eiga hana. Tekna eina »ind- bo-forsikring«. Hon umfat- ar eisini súkkluna. Hevur tú enn ikki funnið nakað at búgva í, so kanst tú fara framvið Kollegie- kontórinum í býnum at kæra tína neyð. Tað hjálpir onkuntíð væl. Fert tú aðrasataðni enn til Keypmannahavnar at lesa, finnast føroyingarfeløg, sum lesandi føroyinar, eins og tú, mynda. Melda teg inn í føroyingafelagið í tín- um býi. Eisini er tað eitt gott hug- skot er at tekna seg sum lim í MFS, sum er felag teirra føroysku lesandi. MFS hev- ur skrivstovur í øllum teim- um størru lestrarbýunum í Danmark. Byrja útbúgvingina Tá útbúgvingin byrjar fært tú allarhelst eitt størri ella minni kultursjokk. Hini í flokkinum (danirnir) ljóða helst longu sum tey hava gingið har í tvey ár, men tað hava tey ikki, og tey eru líka ósikkur og óvitandi sum tú. Tey duga bara nak- að væl betur at tosa og lata sum um tey vita. Syrg fyri at læra nøkur av teimum at kenna og far við tá tey møtast eftir skúlatíð. Fá vinir á útbúgvingastovn- inum og far fyri guðs skyld við á »hyttetúrin«, eisini um tú ikki tímir. Les nógv og møt væl upp, men enda ikki sum turkatræ tó. Hav eitt lív við síðuna av lesnaðinum. Um tú fært játtandi svar Hóast tú fært nokt- andi svar við posti- num, so nýtist slagið ikki at vera tapt. Gamaní, tú sleppir neyvan at lesa tað, sum tú ætlaði, men har eru aðrir møgu- leikar, og kanska ert tú kortini á veg niður at lesa NEI Rúnar Reistrup Tað fyrsta tú skalt gera, um tú fært eitt noktandi svar inn ígjøgnum brævsprekk- una, er at kanna um talan kann vera um ein feil. Hev- ur tú søkt ígjøgnum kvotu 1 og umsóknin harvið bara verður mett eftir karakter- miðaltalinum, er lætt at kanna um talan er um ein feil. Á internetsíðuni hjá ivuC (www.ivuc.dk) stend- ur hvat miðaltal tann sein- ast upptikni umsøkjarin hevði, og er títt miðaltal hægri enn tað, so er møgu- liga talan um at KOT hevur gjørt ein feil. Hevur tú søkt ígjøgnum kvotu 2 er eitt sindur verri at síggja, um talan er um ein feil, men um tú heldur tað vera løgið og órímilgt, at tú ikki ert uptikin, so loysir tað seg at ringja til KOT og spyrja. Fært tú at vita at talan ikki er um nakran feil, men kortini er vísur í tínari søk, ber til at klaga. Aðrir møguleikar Verður tú ikki upptikin á ta, ella tær, útbúgvingarnar, sum tú hevur søkt, kanst tú velja at byrja á onkrari aðr- ari útbúgving. Hetta letur seg gera, tí at tað altíð eru nakrar útbúgvingar, sum hava so fáar umsøkjarar at har er pláss fyri fleiri. Vilt tú hava eitt av hesum pláss- um ræður um at vera skjót- ur. Ring ella skriva beinan- vegin til ivuC (tlf. 35 32 29 14) og bið um at fáa listan yvir tær útbúgvingar, sum enn hava pláss fyri fleiri lesandi. Kanna so hvat hetta eru fyri útbúgvingar og um nøkur vekir tín áhuga. Um tú finnur eina, so skriva aftur til ivuC og bið um pláss. Ljóðar hetta ov møtu- mikið ber altíð til at venda sær til ráðgevingina hjá LFÚ og heita á tey um at fáa listan yvir leys útbúgvingarpláss til vega frá ivuC. Tey, sum ikki søktu um upptøku á útbúgvingar- stovnum í Danmark áðrenn freistina 1. juli, men nú kortini hava hug at fara nið- ur at lesa, kunnu eisini sleppa inn á hendan hátt. So fært tú eitt noktandi svar við postinum, ella søkti tú ikki tá tíðin var til tað, hevur tú kortini møgu- leika at byrja lestur í Dan- mark 1. september í ár. Keldur: Altjóða Skrivstovan og MFS Um tú fært noktandi svar C M Y K 13 12