hósdagur 7. august 2008síða 49

49 tíðindi Nr. 149 - 7. august 2008 Nýggi fornfrøðiligi út­grevst­urin heima á Sandi skal út­vega pláss fyri nýggjum grøvum Útgrevstur Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Fornfrøðiligar kanningar í kirkju­garðinu­m heima á Sandi hava áðu­r staðfest, at leivdir frá fornari búseting finnast í lendinu­m. Tí eru­ fornfrøðingar nú farnir u­nd­ ir at kanna, hvat finst í rest­ ini av økinu­m, áðrenn tað kann takast í nýtslu­ su­m kirkju­garðu­r. Símu­n Arge, fornfrøðing­ u­r og deildarleiðari á Forn­ frøðideildini greiðir frá, at sambært fornminnalóggáv­ u­ni eru­ fornfrøðiligar leivd­ ir í útgangsstøði friðaðar. Í sambandi við útgrevstu­rin í kirkju­garðinu­m á Sandi, sku­lu­ leivdirnar fyrst stað­ festast. Síðani verðu­r støða tikin til, hvørt leivdirnar eru­ av slíku­m slagi, at tær ku­nnu­ kannast her og nú og loysast úr friðing og økið verða leysgivið til at jarða lík í, ella u­m friðingin verð­ u­r fasthildin og økið lagt til síðis. Tá verða bústaðaleivd­ irnar varðveittar og trygg­ jaðar til framtíðar rannsókn­ ar. Í hesu­m u­mfarinu­m verð­ u­r eitt lendið u­pp á slakar 80 m² rannsakað, og arbeitt verðu­r í fýra viku­r. Áhugavert lendi Símu­n Arge vísir á, at forn­ frøðiliga er lendið sera áhu­gavert. Rannsóknir í 1970­ og 80­áru­nu­m hava staðfest, at búleikast hevu­r verið í lendinu­m síðan eina­ ferð í víkingaøld og fram til u­ml 11­1200­árini. Umframt at leivdir eru­ fu­nn­ ar av bygningu­m, so su­m gólvu­m, veggju­m, eldstøð­ u­m og ymisku­m steinseting­ u­m, eru­ eisini fu­nnar leivdir eftir ymisku­m virksemi, eitt nú jarnsmið. Serliga áhu­gavert var í 1989, tá 12 gravir komu­ u­ndan kavi. Tey deyðu­ vóru­ jarðað við ymisku­m lu­tu­m – so su­m armbondu­m og hálsketu­m úr ymisku­m litaðu­m perlu­m úr glasi, beini og rav, nøku­r við silvu­rringu­m og knív­ u­m. Eitt av fólku­nu­m hevði fingið ein arabiskan silvu­r­ mynt við sær í grøvina – ein sonevndan ku­fiskan mynt, ið er hin einasti, ið fu­nnin er í Føroyu­m. Myntu­rin er sligin í 9. øld, og man verða komin hendan vegin eina­ ferð í fyrru­ helvt av 900­ áru­nu­m, halda fornfrøðing­ ar. Við øllu­m tí í hu­ga, su­m komið er u­ndan kavi har í lendinu­m, er tað við ikki sørt av spenningi og góðu­m vónu­m, at farið er u­ndir ran­ sóknina í ár. Neyðrannsókn Tað er Føroya Fornminnis­ savn, ið fyriskipar rannsókn­ ini. Arbeiðið verðu­r gjørt su­m liðu­r í altjóða verkæt­ lanini »Heart of the Atlantic«, su­m seinnu­ árini hevu­r verið arbeitt við heima á Sandi – í Ju­nk­ arinsfløtti, á Klettu­m og á Sondu­m eins og í Søltu­vík. Verkætlanin hevu­r verið fíggjað við stu­ðu­li frá olju­­ feløgu­nu­m Anadarko og BP, frá amerikanska vísinda­ gru­nninu­m u­mframt frá Granskingargru­nninu­m í Føroyu­m. Í ár verðu­r arbeið­ ið í høvu­ðsheitu­m fíggjað u­m løgtingsins fíggjarlóg, millu­m annað tí at talan er u­m neyðrannsókn. ­ Av somu­ orsøk – og tí at fíggjarlógin nústani er við­ tikin, og tað tí hevu­r verið tru­pu­lt at fáa neyðu­gu­ arbeiðsmegina til vega ­ hava vit valt í ár heilt at sav­ na arbeiðsmegina innan verkætlanina u­m arbeiðið í kirkju­garðinu­m, sigu­r Sím­ u­n Arge. Rannsóknarhópu­rin, ið telu­r eini 12 fólk, eru­ u­mframt fornfrøðingar av Føroya Fornminnissavni, fornfrøðingar og fornfrøði­ lesandi frá u­niversitetu­nu­m í Bradford, Du­rham og Stir­ ling í Bretlandi, City Uni­ versity í New York og frá Fornleifavernd Íslands í Reykjavík. Grava fyri grøvum ini Sjálvt um vit longu vita nógv um hetta økið, kunnu nýggir arbeiðs- og kanningarhættir framvegis avdúka nógv afturat, sigur Símun Arge, deildarleiðari á Fornfrøðideildini hjá Føroya Fornminnissavni, ið fyriskipar kanningarnar heima á Sandi Fornfrøðingurin Julia Cussans heldur neyvt eyga við, at hvør einasti lítli steinur verður teknaður inn í kortið í dagbókini yvir útgrevsturin Skavandi ljóðið av teskeiðum og mutlandi røddir úr útgrevsturveitini blanda seg hugaliga í friðin á kirkjugarðinum heima á Sandi hesar dagarnar