mikudagur 1. mars 2000síða 6

10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 41 - 1. mars 2000 Jóannes Nielsen hevur í Dimmalætting tann 15/2 í ár eina grein undir heitinum ”Sólborg úr flotanum”. Høvuðsspurningurin verður sentralt orðaður í setninginum: ”Men hvussu ber tað til, at tað bara verður grátið um stjórar og vællønt fólk?” — og altso ikki, tá ið verkafólk og fiskimenn missa starv sítt, t.d. tí at eitt skip fer úr flotanum. Í greinini er eitt av døm- unum landsverkfrøðingurin Henning Jacobsen, sum var koyrdur úr starvi um jóltíðir 1998 — men sum eisini man hava sagt um 150 fólk- um úr starvi. Rokna vit í arbeiðsplássum, so er talan heldur um gott 300 arbeiðs- pláss eftir um 5 árum mitt í krepputíðini. Sjálvandi havi eg eins og onnur ”grátið”, um enn ikki alment, tá ið hesir mínir starvsfelagar fingu uppsag- narbræv, men eg havi ”grát- ið” alment um uppsøgnina hjá Henning Jacobsen — fyri at halda seg til mál- burðin hjá Jóanesi. Málið um uppsagda landsverkfrøðingin hevur fleiri síður av almennum áhuga. Ein spurningur er, hvussu tað almenna fer við sínum borgarum og starvs- fólkum. Størsta týdningin í hesum sambandi hevur tað helst, at Henning Jacobsen alment er ”karaktermyrdur” og harvið er ”invalideraður” sum starvsmaður innan sítt øki — leiðsluøki — uttan sjálvur at hava møguleika at verja seg. Ein uppgáva hjá okkum øðrum hevur verið at vísa á, at talan var um kar- aktermorð — fólk omanfyri Henning í hierarkisku skip- anini hava lagt uppgávurnar soleiðis til rættis, at hann ongan møguleika hevði at verja seg móti ákæruni: ”Tú Kaffi og siropskøkur. Tað er tað, ið vit minnast aftur á tað breiðu semjuna. Higartil hevur samgongan fulkomu- liga einvíst hildið fast um fullveldisætlanina. Hóast Hvítabók, Caragata og Ís- landska kanningin sýna, at lønarniðurskurður, arbeiðs- loysi, skerjingar í livifóti eins og fráflyting er sann- líkur. Vit hava nú í knapt 2 ár hoyrt um søguliga møgu- leikan, har allir flokkar á Føroya Løgtingi eru hug- aðir at gera ríkisrættarligar broytingar. Broytingar, ið eru tiltrongdar, nú Heima- stýrislógin er 50 ár. Av tí at meira enn ein flokkur er á tingi, so er sjálvsagt eisini meira enn ein hugsan um hesi viður- skifti. Samgongan fann felags- stev um at loysa Føroyar úr ríkisfelagsskapinum og skipa Føroyar sum fullveldi. Tíverri varð tjóðveldið sett at taka sær av hesum viður- skiftum. Harvið varð ein breið semja nærum útilokað frá byrjan av. At skeivt varð farið fram, hesum viðvíkj- andi, munnu flest øll vera samd um. Tí Tjóðveldis- flokkurin liggur so langt úti í loysingini, at tað er ringt, fyri ikki at siga ómøguligt er hjá hesum flokki at virka savnandi og semjusøkjandi í hesum spurningi. Best hevði verið at fingið eina so breiða semju at allir flokkar, umboðandi allar veljarar eru við. Samráðingarmandatið hevði verið ómetaliga sterkt, um breiða semjan varð funnin. Vit vita, at stórur partur av veljarum hjá Fólkaflokk- inum, Sjálvstýrisflokkinum og eisini partur av Tjóð- veldisflokkinum, umframt nærum øllum Javnaðar- flokkinum, eru fyri, at broytingar skulu gerast innan Ríkisfelagsskapin. Sambandsflokkurin tekur undir við at finna eina góða skipan innan Ríkisfelags- skapin. Hesir mongu velj- arar eru sjálvsagt ímóti at Føroyar gerast fullveldi. Tí er púra greitt, at tann breiða og sterka semjan liggur innan karmarnar av ríkisfelagsskapinum. Breiða semjan eigur at finnast innan ríkisfelagsskapin Tað tykist ikki vera tørvandi politiskt hegni av løgmanni, ið er ein royndur politikari, at breiða semjan ikki er funnin. Heldur hevur skort- að uppá viljan at finna slíka semju. Tí um hendan skal finnast, so skal fullveldið sleppast. Um ein slíkur vilji var tilstaðar, so var helst ein slík semja longu funnin, Breiða semju innan ríkisfelagsskapin ert ómøguligur at samstarva við.” Sami ”karaktermorðs- teknikkur” verður enn brúktur. Ein annar spurningur av almennum áhuga er, at Henning Jacobsen var okk- ara leiðari. Tann ovari myndugleikin hevur mynd- ugleika at seta ein stjóra, men tað verða fólkini, sum mynda stovnin á gólvinum, sum gera stjóran til leiðara. Í demokratiska partinum av heiminum er hetta ein veru- leiki, sum ovasti myndug- leikin í tí einstaka førinum ger klókt í at fyrihalda seg til. Tann ovari myndugleikin hevur loyvi til at siga okkara leiðara upp, men tann óhepni týdningurin røkkur væl longur út í arbeiðs- plássið, enn ofta verður hugsað um — og orðað. Aftur til høvuðsspurning- in: Hví er munur á — ella er munur á? Sjálvur fati eg tað ikki sum ein demokratiskan trupulleika, at eitt skip fer úr flotanum og annað kem- ur inn — ella aðrar natúr- ligar broytingar í arbeiðs- marknaðinum. Hetta er ein partur av tí, at vera liðiligur og at laga seg til nýggjar umstøður at taka við nýggj- um møguleikum o.s.fr. (At Sólborg-dømið er eitt sindur øðrvísi, komi eg til seinni). Men eg síggi fleiri demo- kratiskar trupulleikar í øðr- um viðurskiftum — ikki bert tá ið leiðarar verða upp- sagdir. Tað var eitt demokratiskt afturstig fyri Føroyar, tá ið ”Biggi” var koyrdur úr starvi sum ruddingarmaður í Tórshavnar kommunu í kreppuárunum. Tað var eitt demokratiskt afturstig fyri landið, tá ið kunningardiskurin í Vágum var ”privatiseraður”. Og tað var eitt demokrat- iskt afturstig, tá ið Henning Jacobsen var sagdur úr starvi. Endurskoða demo- kratisku støðuna Onnur dømi um demo- kratisk afturstig av hesum slagnum eru væl kend í landinum. Um vit knýta heitið ”ber- ufsverbot” ella ”karakter- morð” ella okkurt annað til hesi demokratisku aftur- stigini ger helst ikki tann stóra munin. Tað avgerandi er, at sjálv atgerðin er til lítlan sóma fyri einstakling- arnar, sum antin fremja at- gerðina, viðurkenna atgerð- ina ella virka sum ”stand- in”. Enn minni er tað til nakran sóma fyri okkum, sum fólk, at vit ikki reagera týðuligari móti slíkum. Tíanverri fyri okkum hevur tað í fleiri førum eydnast at geva okkara ”innara svínhundi” gott í beinini. Vit hoyra okkum sjálv siga onkran setning: ”Ja, hann var nú heldur ikki bara góður til _”. Karakter- morðið er framt, og vit hava medábyrgd. Við orðunum hjá einum, sum altíð er áhugaverdur at læna oyra: ”Í 90-unum stakk muran fram í føroy- inginum.” Eftir míni meting er tíðin búgvin til at umhugsa demokratisku støðuna í landi okkara. Hetta er ikki minst týdningarmikið hav- andi í huga, at vit í hesum døgum leggja lunnar undir eina sjálvbjargnisleið. Okkurt skip fer úr flot- anum. Vit kunnu brúka tíð og kreftir til at forða einum natúrligum útviklingi og natúrligum útskiftingum. Men eg haldi tað vera skilabetri hjá fakfeløgum, arbeiðsgevarum og ikki Hví er munur á – ella er munur á? Viðmerking: innan karmarnar av ríkis- felagsskapinum. Men sam- bært stýrisskipanarlógini hevði eisini verið neyðugt, at tikið flokkarnar, sum eru settir í andstøðu, við í sam- gonguna. T.d. Sambands- flokkurin fiskivinnumál, Javnaðarflokkurin almanna og heilsumál, Miðflokkurin oljumál. Saman skuldu allir flokkar funnið eina polit- iska semju, ið ikki eins og fullveldið hevði sett væl- ferðina uppá spæl. Eg ivist ikki eina løtu í, at møguligt hevði verið at funni eina slíka semju. Vit kundu síðan samrátt við donsku stjórn- ina um tær broytingar vit ynsktu framdar innan ríkis- felagskapin. Allir flokkar áttu sjálvandi at verið við, tí bert á tann hátt er tann breiða semjan umboða. Tí ongin kann rokna við, at Sambandsveljarar góð- taka, at Tjóðveldisflokkurin skal umboða teir. Tað skal Sambandsflokkurin sjálvur gera. Tað sama er sjálvandi galdandi Miðflokkin eins og Javnaðarflokkin. Vit kundu staðið sum ein mað- ur. Tað megnaðu teir ikki fyri 50 árum síðani. Tað kunnu vit nú. Men tað krevur eitt polit- iskt hegni, sum Løgmaður hevur. Men tað krevur eisini ein vilja til semju av sam- gonguni, ið vit ikki hava sæð higartil. Um ein breið semja skal gerast og fremjast, so skal annað til enn kaffi og siropskøkur. Marjus Dam, løgtingsmaður minni hjá tí politiska myndugleikanum, at brúka tíð, kreftir og tankakapasitet til at skapa størri fleksi- bilitet og vilja til broytingar á arbeiðsmarknaðinum. Tað kundi verið áhug- avert, um vit komu hartil, at føroyski arbeiðsmarkn- aðurin er ein tann mest framkomni — t.e. fleksibli, vitandi og motiveraði - í heiminum. Ein slíkur málsetningur var als ikki so veruleika- fjarur fyri bert fáum árum síðani, men er í dag nakað væl tyngri at fáa á dags- skránna og enn tyngri at náa. So, Jóannes, tú hevur í grein tíni – og í aftursvar- inum tann 19. februar til dulnevnda í FF blaðnum - nortið við eitt mál, sum vit sum fólk og land gera klókt í at hugsa nærri um. Vit skulu øll vera her. Leiðslurætturin er eitt nógv slitið hugtak. Leiðsluskyld- an er nakað heilt annað og meira áhugavert – at hvør einstakur okkara átekur sær sín part av leiðsluskylduni. Hvør einstakur kann í minsta lagi átaka sær ein part av uppgávuni at leiða egnan arbeiðsdag og ein part av uppgávuni at sam- skipa innan egið starvsøki. Leiðsluskyldan verður eftir hesum hugburði ein partur av demokratisku skyldum okkara. Tey, sum so koma soleiðis fyri, at fáa í hendurnar at røkja felags tilfeingi, annað- hvørt tað er fiskiloyvi, jørð, vitan, makt yvir øðrum menniskjum ella annað, hava eina serliga etiska skyldu, sum røkkur víðari enn at ”lívið er ein forrætn- ing”. Munurin millum stjóran og sjómannin verður tá ikki so stórur kortini. Báðir hava teir sín part av leiðsluskyld- uni. Báðir hava teir sín part av skylduni at røkja felags tilfeingi. Og báðir kunnu teir gerast fótatrakk hjá slík- um, sum vit mega liva sam- an við, men sum eru bæði sær sjálvum og okkum, sum fólki, til lítlan sóma. Signar P. Heinesen Tey, sum so koma soleiðis fyri, at fáa í hendurnar at røkja felags tilfeingi, annaðhvørt tað er fiskiloyvi, jørð, vitan, makt yvir øðrum menniskjum ella annað, hava eina serliga etiska skyldu, sum røkkur víðari enn at ”lívið er ein for- rætning”, skrivar Signar P. Heinesen millum annað í hesi viðmerking 2000 Nr. 8 Allir vegir føra til Róm Allir vegir føra til Róm síða 13 síða 13 Er eingin breidd verður heldur eingin elita Er eingin breidd verður heldur eingin elita síða 14-15 síða 14-15 Reyð undirklæði eru in Reyð undirklæði eru in síða 16 síða 16 Hitlistar & Svara So Hitlistar & Svara So síða 17 síða 17 Fløguumæli Fløguumæli síða 18 síða 18