fríggjadagur 29. august 2008síða 27

Nr. 165 - 29. august 2008 27 tíðindi ”Hvørja friðartilgongd?” Fyri at fáa eina betri fatan av lívinum hjá vanligum fólk­um í øk­inum, ferðaðist Heini í Sk­orini nógv í mus­ limsk­u pørtunum av Palest­ ina, Gaza og Vestara áar­ bak­k­a. Og meðan hann fek­k­ alt fleiri vinfólk­ í øk­in­ um, fingu hansara eygleið­ ingar frá sendistovuni spak­uliga eitt øðrvísi menn­ isk­jaligt andlit. ­ Harvið fek­k­ hatrið eisini eitt andlit, tí sjálvt um míni vinfólk­, bæði tey muslimsk­u og og tey jødisk­u, vóru bæði intelligent, k­ærleik­sfull og moralsk­, vóru tey samstund­ is djúpt militant og summi enntá fundamentalistisk­, sum jú er ein stór andsøgn. Vit høvdu endaleysar disk­­ ussiónir um hetta stríðið, men argumentini fyri vápna­ hvíld og friði hava altso ik­k­i somu ávirk­an, tá tú k­jak­ast við ein ungan mann, sum júst hevur mist beiggja sín í einum bumbuálopi, sigur Heini í Sk­orini, sum ofta mátti bíta nógv í seg. Ik­k­i minst tær løturnar, hann hevði tosað seg heitan um friðartilgongdina, sum var hansara dagliga arbeiðs­ øk­i á sendistovuni, og onk­ur so hugdi upp og spurdi: ”Hvørja friðartilgongd?” ­ Tað er sjálvandi beisk­t at slúk­a, at øll vón um frið er tveitt fyri borð. Men eg sk­ilti tey væl. Tað er ringt at fáa eyga á nak­ra friðar­ tilgongd í einum øk­i, har børnini mugu sk­ora seg millum hernaðarbilar á veg í sk­úla, og har allir veggir eru yvirmálaðir við slagorð­ um, sum hálova k­ríggi og eggja til enn meiri harðsk­ap. Eg hevði sjálvur uttan iva eisini blivið militantur, um eg vak­s upp í slík­um umstøðum, sigur Heini í Sk­orini hugsanarsamur og heldur fram. ­ Eg nevndi í áðni, at tað k­om óvart á meg at síggja, hvussu intenst tey hóast alt liva. Og tað er rætt. Men hinvegin – sjálvt um tey nok­ta at halda uppat at dansa, hóast teirra disk­otek­ júst er sprongt í luftina, so hongur vónloysið í veru­ leik­anum tungt í luftini. Eg ivist í, um vónirnar fyri friði millum fólk­ið har nak­r­ antíð hava verið daprari. Ónd ringrás Sjálvt um tað k­ann vera freistandi at k­oma við løtt­ um loysnum, minnir Heini í Sk­orini á, at stríðið í Mið­ eystri er eitt dømi um, hvussu ein politisk­ur k­nútur k­ann gerast nærmast óloysi­ ligur, tá átrúnaður og polit­ ik­k­ur renna saman. Ein part­ ur av endaleysa stríðnum er, at tvær heimsreligiónir, jødadómurin og islam, gera k­rav uppá fult vald yvir heil­ aga landinum. Uttan k­om­ promis. Men stríðið snýr seg eis­ ini um verðsligan politik­k­, um nationalismu og um k­ravið um eitt heimland hjá tveimum fólk­asløgum, sum ik­k­i viðurk­enna sama rættin hjá hinum partinum. Bæði jødar og palestinar hava ver­ ið fyri endaleysum órættvísi, og báðir partar k­revja rætt­ vísi fyri sítt fólk­. Tað snýr seg stutt sagt um at yvirliva yvir fyri fíggindanum. Og hóast hernaðarligi styrk­is­ munurin millum tað sterk­a og rík­a Ísrael og teir mátt­ leysu og fátæk­u palestinarar­ nar ik­k­i k­ann yvirmetast, so heldur stríðið fram millum ísraelsk­a statsherin og palest­ insk­ar militsir og yvirgangs­ bólk­ar, sum aftur og aftur rak­a Ísrael meint væl vitandi um, at hevndin k­emur tíggju ferðir so ógvuslig aftur við mik­lum sivilum sk­aða. Úrslitið er ein ónd ringrás við k­ríggi og líðing. Hinveg­ in ivast Heini í Sk­orini ik­k­i í, hvør fremsta fortreytin er fyri friði. ­ Um Ísrael steðgar herset­ ingini av palestinsk­u øk­jun­ um, so hvørvur eisini fremsta umberingin hjá palestinum at leypa á Ísrael. Báðir partar mugu síggja í eyguni, at tað ik­k­i finst ein hernaðarlig loysn. Antin tapa báðir partar við fram­ haldandi k­ríggi, ella vinna báðir partar við samráðing­ um og eini friðaravtalu. Part­ arnir hava áður verið heilt tætt eini endaligari frið­ aravtalu, seinast í ár 2000, men hvørja ferð er tað eydnast ek­stremistum báðu­ megin at oyðileggja eina søguliga semju millum Ísrael og Palestina, og alt er bumbað aftur til ár null. Nú er so enn eitt samráðingar­ umfar fingið í lag, men enn er eingin friður í eygsjón. Út úr líkasæluni Og meðan grannarnir í Ísrael og Palenstina hildu á at berjast, setti Heini í Sk­or­ ini seg fyri góðum mánað síðani í eitt flogfar á veg heim til Føroyar. Tíðin sum starvslesandi og eygleiðari í Miðeystri var av, men fyri Heina í Sk­orini var søgan á ongan hátt liðug ­ Eg havi ongantíð tímað so illa upp í eitt flogfar, sum handan dagin í juli á Ben­Gurion floghavnini í Tel Aviv. Eg føldi tað, sum at eg bara lík­a var sloppin at k­agað inn í ein heim, sum fasinerar meg meir enn nak­rantíð. Eg havi eisini longu gjørt av, at fara avstað aftur – tað má eg, sigur Heini í Sk­orini avgjørdur. Men hví leggja so nógv í eitt stríð, sum er túsundtals k­ilometrar burturi, og sum tað enn ik­k­i er eydnast sjálvt ídnastu royndum at fáa ein enda á? ­ Tí, sum eg segði, er grann­ in hjá tær svak­ur, mást tú reagera. Og í einum alsamt meir globaliseraðum heimi eru vit væl øll at k­alla grann­ ar, sigur Heini í Sk­orini. Hann steðgar á, tigur eina løtu, og k­emur so k­nappliga í tank­ar um ok­k­urt. ­ Einferð, eg stóð inni á einum sk­itnum wc í einum fátæk­rabýlingi í Suður­ Afrik­a og longdist heim til tryggu Føroyar, fek­k­ eg eyga á eitt sk­elti, har tað stóð: “A ship in a haven is safe, but that is not what ships are built for. Also “Eitt sk­ip í havn er trygt, men tað er ik­k­i tað, sk­ip eru gjørd til”. ­ Onk­ursvegna hava hasi orðini fylgt mær lík­a síðani. Tað snýr seg um at tora og tíma at liva, tora at tveita seg út í tað ók­enda og ik­k­i minst tora at gera uppreistur móti lík­asæluni, sigur Heini í Sk­orini. Og so eru tað myndirnar. Javni streymurin av myndum á sjónvarpssk­íggjanum av enn einum jøda ella muslimi, sum hevur latið lív í enn eini bumbutasøk­n, sum hann ik­k­i fær rist av sær longur. ­ Um tú situr og stúrir fyri, at tað k­ansk­a er ein av tínum vinum, sum liggur og bløðir har á myndini, ber ik­k­i longur til bara at zappa yvir á eina aðra rás ..., sigur ungi havnamaðurin mest sum við seg sjálvan. ndamentalistar