leygardagur 11. august 2001síða 4

6 Nr. 153 - 11. august 2001 Nr. 153 - 11. august 2001 7 Sunnudagin 5. aug., helt Fuglafjarðar Fornminnisfelag sín árliga fólkafund uppi á Skarði millum Fuglafjørð og Hellurnar. Sum undanfarin ár var væl av fólki møtt upp – eini 200 varð mett. Fjallarøðuna í ár helt Sólbjørn Jacobsen, har hann hugleiddi um Gjógvarágarð í farnum døgum Hetta er fyrstu ferð at eg eri við til fólkafund her á Skarðinum. Sum eg skilji er siðurin at fáa fuglfirð- ingar at hugleiða um farnar tíðir. Tað er ólíka lættari enn at hugleiða um nútíðina har øll kunnu vera við og hava sína serstøðu. Míni fyrstu minni um Skarðið eru, tá ið vit sum smádreingir fóru úr Gjógvarátúni at fiska síl í Laxá og hyggja at ternun- um í Blotanum. Skarðið bant eisini býlingin Gjógv- ará við Hellurnar, tí haðani var Sjúrður ættaður. Helst er tað ikki uttan grund at fyrsta mannagøta um Skarðið hevði heiti Sjúrða- gøta. Tað er meira enn fimti ár síðan eg flutti heimanífrá – úr Fuglafirði, úr Gjógvará- túni. Míni fyrstu 14 ár, áðr- enn eg fór heimanifrá eru sum vera man tey mest av- gerandi í lívinum, tí eg føli meg framvegis sum fugl- firðing. Barnaárini eru støðið fyri lívið. Barnaárini við Gjógvará við teim umhvørvis um- støðum og teim menniskj- um har búleikaðust minnist eg sum nakað gott og brynjandi. Áin sjálv var ein týðandi táttur øll barnaárini. Myrku illveðurskvøldini við áar- føri kundi kenslan vera hóttandi, men tá ið ein kreyp undir flógvu dýnina kendist dunandi Gjógvará meira sum ein hugni, ið bar ein inn í tryggan svøvn. Teir gomlu á garðinum, sum altíð vóru har og spák- aðu í túninum og altíð høvdu tíð til eitt prát vóru Mortan á Geilini, Líggjas við Gjógvará, Sjúrður og Kalurin ella Poul Jacob. Var veðrið ófýsið savnað- ust menn oftast á bátaloft- inum hjá Vestmanna- Jóannes. Um vit piltar tagdu og sótu stillir kundu vit viðhvørt sleppa við og lýða á meðan prátið gekk undir stormlyktini og ælini buldraðu á zinktekjuna. Niðri undir var smiðjan við gomlu essuni har Dánjal Jákup á Viðareiði smíðaði sínar tiltiknu knívar og onkuntíð líggjar. Var ein heppin, so var tað spennandi at hála í bjølgin og síggja hvussu stálið skifti lit í essuni og hvussu Dánjal Jákup evnaði tað til á amboltinum. Um hesar gomlu eru nógvar søgur og fleiri munna vera, sum eru burtur saman við teimum. Millum hetta ættarliðið og okkum børn vóru for- eldrini. Seinastu fjórðings- øld eru flestu farin og vit sum einaferð vóru børn, hava nú sólina í vestri. Men umhvørvið við Gjógvará, í túninum og á sandinum var ein eydnu- verð fyri okkum. Frá tí eg minnist fór eg at fiska síl í Gjógvará. Tann dag í dag kundi eg næstan við bind fyri eygun- um funnið fótafesti frá ósanum og niðan til Blá- dýpið, so ofta hava føturnar vant seg til leiðina. Partur av barnaárinum var kríggið. Tapini og sorg- arleikirnir á sjónum eru væl lýstir í ritum, bókum og samrøðum. Vit børn mundu ikki altíð gáa so nógv um tann óhugna sum kundi valda, tá ið einki var at frætta frá teim siglandi. Men mammurnar og tey eldru á landi bóru ofta tungar byrðar, tá ið óvissan valdaði. Pápin sigldi øll krígsárini við Boðasteini. – Lat meg í hesum sambandi nevna tvær hendingar: Fyrra er ein illveðursnátt á vetri. Eg verði vaktur av blonkum ljósi. – í kamar- inum stendur pápi í olju- klæðum við vakrari reyðari amerikanskari lummalykt við sterkum ljósi. Hann kysti meg, gav mær lummalyktina, sum var dýr- gripur í barnaeygum. Hetta er eingin hvørvisjón, men veruleiki. Hann segði frá, at teir tóku nakað av ísi, tí skipið var fult (107 tons) undir lúkuna av feskfiski úr Íslandi. Teir máttu sigla áðrenn tað varð ljóst, tí annars vóru teir noyddir til Havnar eftir nýggjum siglingarloyvi frá bretska hervaldinum. Hin frásøgnin er frá ferð í Íslandi fyri 12 árum síðan. Saman við vinmanni ferð- aðist eg í tjaldi runt Eystur- landið. Ein morgun vit komu koyrandi frá norðan komu vit framvið kirkjuna á Bakkafirði. Har stóð maður, ið var próstur fyri Eysturlandið. Sum ungur prestur var hann komin har í 1942. Hann var blíður, vísti okkum kirkjuna og bjóðaði morgundrekka og fór at siga frá sínum sam- bandi við føroyingar. Hann fortaldi, at undir krígnum hendi tvær ferðir at manning við skipara bað um messu ella guðstænastu áðrenn teir skuldu sigla vandasjógv til Bretlands. Báðu ferðirnar var tað sama skipið við somu manning og skipara. Skipið var Boðasteinur og skiparin var pápi. Knappliga stóð tíðin still og tað var andakt. Einki er at ivast í at Fuglafjørður er gomul bygd. Prógvini eru fleiri. Uttan iva er býlingurin við Gjógvará eitt av elstu pláss- unum í bygdini. Sverre Dahl, sáli, skipaði fyri út- grevstri har síðst í fimti- árunum. Í 7. bók av fróðskaparrit- inum hevur Sverri áhuga- verda frágreiðing. Hann metir at elsti partur er frá víkingatíðini, um ár 1000 og at fólk hava búð har langt upp í miðøldina og kanska longur. Føroya Landsstýrið hev- ur friðað økið sum forn- minni. Sverri er í síni frágreið- ing sera keddur av at grevsturin mátti halda upp- at av ymiskum orsøkum: pengatrot, – húsini hjá Trónda, sum nú eru burtur, vóru í vegin – toftirnar hildu áfram inn undir vegin og elsteyrar vóru í vegin. Neyðugt varð at steðga kanningunum og tyrva økið. Men økið er varð- veitt. Harmuligt er, at tílík- ur søguskattur er fjaldur undir oyruni. Fuglafjørður er vinnu- lívsbygd burturav. Men sanniliga eisini ein mentun- arbygd, ið skarar fram um nógv onnur pláss við sínum søguríka skipsfiskiskapi og útróðri. Nógv burðardygg vinna á landi við góðum og vælriknum virkjum. Og við sínum ríka tón- leikalívi, serliga sangkórini og góðu skúlarnar við teirra útbúgvingarmøguleikum og livandi ungdómi. Eisini eru tiltøk framd at varðveita eldri hús. Fyri tjúgu árum síðan skipaði bygdaráðið fyri, at húsini hjá Mortan á Geilini vóru umvæld í sínum upp- runa sniði sum hús hjá út- róðrar- og seyðamanni. Men við lítlari og ongari ogn. Fyri stuttum var liðugt at flyta og umvæla Høvdahús- ini, sum elstu sethús í bygd- ini. Í huganum havi eg eina vón, sum helst ikki bert er ein dreymur. Vónin er at fuglfirðingar taka lógvatak saman við myndugleikum og vinnulívinum í bygdini og seta sær setningin, at hesi fornminni við Gjógv- ará enn einaferð verða kannað og tað til lítar, at hvør steinur og lutur verður vendur og kannaður undir leiðslu av okkara bestu fornfrøðingum, sum eg veit hava stóran áhuga fyri at fáa alt økið endurgrivið. Tá ið hetta er gjørt eigur at verða skipað fyri at varð- veita hetta fornfrøðisliga plássið opið í einum sið- søguligum umhvørvi sum okkara eftirkomarar kunna gleðast um og líta 1100 ár aftur í tíðina og gleðast um eina livandi framtíð. Tí eins og nútíðin hvílir á herðunum hjá teim, ið farin eru, soleiðis verður fram- tíðin at hava søguna sum barlast og hvíla á herðunum á nútíðini. Her eigur Fuglafjarðar Fornminnisfelag stóra tøkk uppiborið fyri at skapa ans og áhuga fyri hesum sam- felag og umhvørvi, os kom- andi ættarlið hava djúpfest- ar røtur. Hesum sigi eg tøkk fyri við ynskinum um góðan byrð í komandi tíðum. Fólkafundur uppi á Skarði Poula – gift við Hákun Poulsen Mortan á Geilini Sverri Dahl Andreas í Tøvuni Georg hjá Sámal í Lambanum Hákun Poulsen Víkingaútgrevsturin niðri við Gjógvará í Fuglafirði. Sólbjørn Jacobsen tók myndina Kjartan Hoydal heldur, at løgmaður er lopin fram av, tá hann ávarar ímóti innihaldinum í einum brævi til limir í Átakinum Hesuferð, sum kom á skeivar hendur HESUFERÐ Eyðun Klakstein Kjartan Hoydal heldur lítið um ávaringina ímóti Átak- inum Hesuferð, sum løg- maður sendi út til fjølmiðl- arnar hósdagin. – Við orðalagi, so kaldur gjóstur stendur frá, verður ávarað ímóti, at fólk sam- skipað eru ósamd við løg- manni og hansara sjónar- miðum um, hvussu farast skal fram í sjálvstýrismál- inum. – Hetta kann ikki fatast sum annað, enn at løgmað- ur leypir á frælsið at skipa seg og bera egin sjónarmið fram. Soleiðis svarar Kjartan Hoydal skrivinum, sum løgmaður hósdagin sendi út um eitt teldubræv, sum Kjartan Hoydal skrivaði til limir í Átakinum Hesuferð, men sum kom á skeivar hendur. Sendi til skeiv fólk Tað var týsdagin, at Kjartan Hoydal, sum er eitt av oddafólkunum í Átakinum Hesuferð, skuldi senda teldubræv út til limir í átak- inum. Í hesum teldubrævi kom hann við tveimum uppskot- um um, hvussu átakið skal arbeiða í heyst. Annað uppskotið var at mótmæla arbeiðsháttinum hjá løgmanni, sum vil hava framhaldandi samráðingar við donsku stjórnina, og hin var at fáa fleiri við- merkingar um sjálvstýris- málið í fjølmiðlarnar. Trupulleikin var tó tann, at teldubrævið av misgáum varð sent nógv fleiri fólki, enn Kjartan Hoydal ætlaði. Onkursvegna kom brævið í hendur á løgmanni, sum beinanvegin reageraði ímóti brævinum. Løgmaður kendi seg stoyttan av uppskotinum um at stríðast ímóti hansara samráðingum við danir. Anfinn Kallsberg sendi út eitt skriv, har hann kallaði innihaldið í brævinum fyri skipaðan ágang ímóti sær, og hann helt, at ætlaninar hjá Hesuferð kundu fara at forkoma sjálvstýristil- gongdini. Lopin fram av Kjartan Hoydal heldur, at løgmaður er lopin fram av við at senda bæði eina ávar- ing og sjálvt teldubrævið út til almenningin. – Eg hevði skilt tað betur, um tað var formaðurin í Fólkaflokkinum, sum gjørdi hetta, men at tað skal verða løgmaður er óskilj- andi. Tað er óheppið, at løgmaður fer út við eini ávaring, sum er fullkomi- liga óneyðug og sum byggir á so tunt grundarlag, sigur Kjartan Hoydal. – Fólk fáa við ávaringini hjá løgmanni eina fatan av, at her er talan um eina stóra og miðvísa kampanju ímóti løgmanni, men soleiðis er als ikki. Kjartan Hoydal heldur, at brævið til limirnar í Hesu- ferð er einki øðrvísi enn tað, sum fer fram innan all- ar aðrar politiskar felags- skapir. Hava einki við Hesuferð at gera Føroya mest umtalaða teldubræv í løtuni er sent fólki, sum hava tilknýti til Átakið Hesuferð, men tað er eisini av misgáum sent nógv fleiri fólkum. Kjartan Hoydal heldur, at tað er skeivt av løgmanni at senda hetta teldubrævið út til almenningin við øllum móttakarunum á. – Um eitt privat bræv av misgáum kemur øðrum í hendi enn tí, tað var ætlað, man vanligur fólkasiður var at bera sendaranum brævið aftur og boða frá mistakin- um, heldur Kjartan Hoydal. – Tað harmar meg nógv, at løgmaður sendir hetta brævið út, tí fleiri av mót- takarunum av teldubrævun- um hava fingið brævið av óvart og hava einki við Átakið Hesuferð at gera. Kjartan Hoydal: Løgmaður leypir á frælsið at skipa seg – Tað er óheppið, at løgmaður fer út við eini ávaring, sum er fullkomiliga óneyðug og sum byggir á so tunt grundarlag, sigur Kjartan Hoydal Kjartan Hoydal sigur, at Hesuferð hevur ongar ætlanir um at smoyggja sjónar- mið niður yvir fólk, sum ikki vilja standa við tey LESARABRØV Eyðun Klakstein Í teldubrævinum, sum Kjartan Hoydal skrivaði til limir í Átakinum Hesuferð, skjýtur hann upp, at fólk í Hesuferð fara at gera fleiri við- merkingar í persónlig- um lesarabrøvum, sum tey eisini gjørdu fram til summarið 2000. Og hann bjóðar eina hjálpandi hond til tey, sum hava hug at skriva lesarabrøv. – Eg geri gjarna upp- skot til innihald í lesara- brøvum, sum fólk kunnu taka at sær, umskriva og senda bløðunum, skrivar Kjartan Hoydal. Bara eitt tilboð Ljóðar hetta ikki, sum at tit vilja einsrætta við- merkingar hjá fólki í tykkara felagsskapi? – Nei, als ikki. Hetta er bara til tilboð um hjálp til fólk, sum hava ilt við at formulera tær hugsanir, sum tey hava. – Í einum og hvørjum felagsskapi er tað ofta ein minni bólkur, sum er mest aktivur, og eg haldi at, tey, sum duga at skriva, skulu hjálpa hin- um, sum hava eitt sindur verri við at orða seg. Tað er hetta, sum liggur í mínum tilboði, sigur Kjartan Hoydal. Fólk sjálvi ábyrgd Kjartan Hoydal skrivar í famøsa teldubrævinum, at Hesuferð hevur brúk fyri talsmonnum og kvinnum, sum kunnu stíga fram og royna at halda sjálvstýrismálið burtur úr tí vaksandi val- stríðnum til komandi løgtings- og fólkatings- val. – Vit ætla á ongan hátt at skriva viðmerkingar fyri fólk, sum tey ikki kunnu standa við. Eg bjóði bara fólki eina hjálp til at formulera seg, og so eru tað tey, sum hava endaliga ábyrgdina av lesara- brævinum og tí, sum stendur í tí, sigur Kjart- an Hoydal. – Eg bjóði eina hjálp- andi hond fyri at fáa eitt neyðugt orðaskifti í lag, har eisini fólk kunnu lut- taka, sum hava ilt við at formulera sínar hugsan- ir. Ein hjálpandi hond C M Y K 7 6