týsdagur 2. september 2008síða 13

Nr. 167 - 2. september 2008 13 Nú um dagarnar frættist, at nótaskipið Christian í Grótinum er um at verða selt av landinum. Hetta skip eigur eina søgu, sum er verd at verða skrivað, nú hon er við at enda Tað var vist í 1974, at Gøtu Samvinnufelag bílegði eitt nótaskip á Skála Skipa­ smiðju, eftir at tað hevði gingist væl við Jupiter, sum var bygt har nøkur ár fyrr. Tá vóru útlitini so vánalig fyri nótaskipini við ásettu veiðuavmarkingun­ um, at felagið í Gøtu slepti sáttmálanum. Hann var síðani yvirtikin av Palla Rasmussen, pápa Kristian Martin í Klaksvík. Hetta var, óneyðugt at siga, eitt djarvt stig, men eftirtíðin hevur víst, at tað var rætt. Tað hevur tó gingið upp og niður hjá tí skipinum. Veiðumøguleik­ arnir fækkaðust eitt tíðar­ skeið, og teir royndu fleiri nýggjar leiðir, sum ikki gingu so væl. Teir fóru eis­ ini á húsagang, men fingu skipið og áræðið aftur. Seinni fóru menn at útvega sær størri skip til nóta­ og eisini trolveiðu. Fyrsta stig í so máta var Gullfinnur í 1980 hjá Regin á Rógvi. Gullfinnur var størri og nógv dýrari enn vanligu nótaskipini. Men hann gav nógv størri møguleikar, eisini tí teir lastaðu meira. Sáttmálin var tá 26,5% til manningina. Men teir, sum stóðu aftan fyri Gullfinn vístu á, at skuldi skipið hava nakran møgu­ leika at bera seg, mátti nevndi prosenpartur skerj­ ast. Hinvegin vildu veiðu­ og harvið inntøkumøgu­ leikarnir hjá manningini gerast munandi størri enn prosentniðurskurðurin kostaði. Manningin kundi eisini vera minni. Harvið fór meira at koma burturúr til fiskimenn. Hetta endaði so við sátt­ mála um 20% til manning­ ina. Gullfinnur fiskaði væl. Manningin hevði góða inn­ tøku, meira enn við vanlig­ um nótaskipum. Men hóast niðurskurðin í prosentunum bar Gullfnnur seg ikki, og hann fór av landinum aftur. Tá er tað, at Tróndur í Gøtu verður bygdur, og hann kemur undir sama sátt­ mála. Tað er rættuliga skjótt, at teir mundu fingið somu lagnu sum Gullfinnur. Skipið bar seg ikki, og kundi tað lættliga eins og Gull­ finnur farið av landinum. Við Carlton reseptini hevði søgan steðgað her Tá hendir tað, at manning­ in, sum fyri ein stóran part var partaeigarar, uttan um manningarfeløgini gera avtalu við reiðaríið um 16% í manningarpart í staðin fyri tey 20%. Tað er greitt, at hetta var ikki eftir bókini. Men hevði Carlton receptin verið brúkt her, hevði hendan søgan heldur ikki verið longri. Men Føroya Fiskimanna­ felag tók tá hesa støðu hjá manningini til eftirtektar og broytti sáttmálan samsvarandi til 16%. Seinni gekk so mikið væl, at hetta tal fekst upp á 17,5%, og varð niðurskurð­ urin harvið minkaður við nærum eini helvt. Sigast kann at henda tilgongd bjargaði Tróndi í Gøtu, og gjørdist hetta grundarlagið fyri tí nóta­ flota, sum í dag er í Gøtu og aðrastaðni við. Kristian Martin fekk mót Hetta gav so eisini Kristian Martin Rasmussen mót til at fara í holt við eitt líkn­ andi skip. Hann bíleggur í Chile ein nýggjan Christ­ ian í Grótinum fyri tann gamla. Alt var framvegis so óvist, at teir í Grótinum bóðu um at fáa somu sømdir sum Tróndur í Gøtu hevði havt, nevniliga at sigla fimm ár fyri 16% fyri síðan at fara upp á 17,5%. Hetta játtaðu mannningar­ feløgini, tó við tí ískoyti, at henda skipan skuldi bert galda, til teir høvdu fiskað fyri 150 mill, sum eftir tátíðar meting vildi tikið 5 ár. Tað gekk kortini so mikið væl, at teir náddu hetta eftir bert trimum árum. Hetta merkir, at manningin á Christian í Grótinum ongantíð hevur havt nakran niðurskurð í prosentum. Teir hava bert upplivað hækking. Tað kom at ganga strál­ andi. Manningin hevði stóra inntøku, og reiðaríið stóran vinning. Henda góða gongdin hjá reiðarínum førdi so til, at teir keyptu nótaskipið Norðborg hjá p/f Hvalnes. Hetta gekk aftur so væl, at teir fingu sær aðru Norðborg, sum teir hava enn. Hetta er var ein ný­ hugsan, tí veiðan kundi virkast umborð. Hetta gav eisini fleiri arbeiðspláss til fiskimenn. Hetta gekk aftur so væl, at nú er ein triðja Norðborg í bygging, og hon fer at gera møgu­ leikarnar og arbeiðs­ og liviumstøðurnar hjá fiski­ monnum enn betri. Menn ið byggja land Manningin á Christian í Grótinum hevur tískil, sum rímiligt er, verið fegin um, at hetta hevur kunnað latið seg gera. Teir hava eisini víst takksemi móti teimum, sum hava gjørt hetta møgu­ ligt, ikki minst sínum egna felag. Menn hava eisini trivist við. Fleiri ættarlið av fiskimonnum hava verið við, og vælvildin er fylgd við frá eldra til yngra ættar­ liðið. Øvundsjúka um, at tað hevur gingið reiðar­ ínum væl, er ikki komin til hugs. Hesir fiskimenn kunnu eisini vera tilfriðs. Teir fingu í 1988 eitt tað besta arbeiðsplássið á sjónum hjá einum tí besta reiðar­ ínim í landinum. Inntøk­ urnar hava verið skiftandi, men yvirhøvur góðar, nógv betri enn hjá øðrum bólk­ um av fiskimonnum. Í 2006 fingu teir pr. dag í sjónum kr. 4.700. Hetta svararar til fimm vanligar daglønir hjá arbeiðara av landi. Afturat hesum fingu teir í 1988 við Fiskimanna­ felagnum í eini lyklarollu ein skattalætta, sum hevur givið okkurt tal oman fyri kr. 30.000 pr. ár. Fyri øll árini hjá Christian í Gróti­ num gevur hetta omanfyri kr. 300.000 í tøkum peningini. Hetta eru upphæddir sum ”vanlig” fólk ikki so mikið tora at hugsa um. Tað var spell, at ævintýrið við Christian í Grótinum ikki skuldi vara meira enn góð 10 ár. Men manningin kann so fegnast um, at tann tíðin, sum hevur verið góð, hevur so ikki verið ring, sum tað plagar at verða sagt. Reiðaríið fer neyvan at sleppa endanum, og tað fer helst at finna aðrar møgu­ leikar. Boð skal nokk eisini vera eftir fiskimonnunum umborð. Slíkar garpar við einum so positivum hug­ burði skal nokk onkur fáa brúk fyri. Ævintýrið um Christian í Grótinum Gerst ein meira frælsur við at skerja fíggjarliga frælsið? Hendan spurning mugu vit seta okkum, nú landstýris­ maðurin í fíggjarmálum sær sum sítt høvuðsendamál at tøma landskassan fyri pening. Høvuðsendamálið hjá K Hansen er at skerja ríkisveit­ ingina o.a. niður á 0 kr. So føroyska samfelagið skal missa eina milliard afturat árliga, um hugsjónin hjá K Hansen og Hoydal skulu fremjast í verki. Hvussu okkara samfelag tá vil síggja út, kunnu fólk saktans ímynda sær. Tá talan er um ríkisveit­ ing, so skal eitt havast í huga – nevniliga pening­ arenslið ímillum Føroyar og Danmark. Uml 1996 varð gjørd ein kanning av hesum rensli. Tá fingu vit hægri blokk enn vit fáa ídag. Kanningin vísti, at peningarenslið ímillum Føroyar og Danmark var áleið í javnvág. Tó við eini lítlari yvirvág av peningi, ið fór til Danmarkar úr Føroyum. So hóast vit høvdu eina relativt hægri ríkisveiting, so fingu vit ikki eina krónu. Tí tað fór meira peningur til Dan­ markar úr Føroyum, enn vit fingu aftur í blokki. So blokkurin er á ein hátt ein útjavningarskipan. Fyri stuttari tíð síðani var tosa um tað neyðuga í at vit í Føroyum fingu eina Kommunala útjavningar­ skipan. Tað varð mett alneyðugt fyri at tryggja vælferðina kring landið. Tað sama er galdandi innan Ríkisfelagsskapin. Tí ann­ ars kann eitt økið verða drena fyri orku til fyrimun­ ar fyri annað øki. Og tað er ikki rætt. Keypiorka okkara er síðan økt síðan 1996, men ríkisveitingin er minka. Eg rokni við, at peningarenslið ímillum Ríkispartarnar ídag sýnir, at Føroyar missa hundra tals milliónir krónur til Danmarkar hvørt ár. Hesin peningur fer fyri stóran part til millumhandl­ arar. Um vit ikki fáa eina afturberin av hesum virð­ um, so gerast vit fátæk sum frálíður. Og vælferðar­ tænasturnar eru í vanda. Karsten Hansen tykist hava eina sera margháttliga uppfatan av, hvat frælsi er. Í fullveldissamgonguni gekk hann á odda við at skerja ríkisveitingina við umleið 400 milliónum ­ árliga. Higartil hava við mist knappar 3 milliardir av hesum dárskapi. Nú tosar hann so aftur um at skerja ríkisveitingina við uml 120 milliónum kr árliga. Ein kann spyrja seg sjálv­ an um føroyingar gerast meira frælsir av at lands­ kassin hevur 500 milliórir krónur minni í inntøku árliga. Tað hava K Hansen og hansara líkar ongantíð svara uppá higartil. Tað er møguligt, at Karsten Han­ sen og hansara líkar kenna seg meira frælsar, men ein stórur partur av føroyingum merkja á egnum kroppi at teir eru minni frælsir. Orsaka av Tjóðveldispoli­ tikki. Longu ídag eru vit aft­ urútsilgd á so mongum økj­ um. Eitt er víst: tað tørva hundratals milliónir árliga afturat fyri at Føroyar skulu mennast til eit framkomið vælferðarsamfelag. Enn er langt á mál. Og vit hava brúk fyri hvørji krónu, sum er í landskassanum, og meira enn tað. Tí hava vit ikki brúk fyri fólkum, ið vilja tøma lands­ kassan av landinum. At hava møguleikar er frælsi. Um tú ikki hevur møguleikar – so hevur tú ikki frælsi. Meira ella minni frælsi? Sambandsflokkurin Marjus DaM Óli jacobsen Aftur í ár er ólóglig súluveiða farin fram í Mykineshólmi. Menninir, sum fremja hesa veiðu, er teir somu tveir, sum nú hava gjørt tað í fleiri ár. Her eru allar greiðar reglugerðir og viðtøkur á økinum, sum upp á tað grovasta verða tilsíðusettar. Ólógliga veiðan í ár bleiv enntá gjørd sama dag, 28/8, sum fráboðað var at fara á Flatadrang eftir súlum samsvarandi viðtøkum. Tað er harmiligt, at reglugerðir/ viðtøkur og ikki minst góð gomul siðvenja soleiðis verður slept fyri bakka. Eg eri føddur og uppvaksin í Mykinesi, havi búð í oynni í eini 37 ár, havi sostatt upplivað og minnist nógv, sum nógv núbúgvandi ikki hava upplivað, men eitt sum hevur verið gjøgnumgangandi eyðkenni fyri bygdina er, at sjálvt um ósemjur óivað altíð hava verið, so hava hagi, bjørg og bátur haft ein felagsnevnara, sum hevur verið hjálpsemi og samarbeiði. Hettar er hesin maður/menn í ferð við at niðurbróta fullkomiliga. Men hvussu kann tað vera, tá sjálvt okkara løgregla/vága sýsla stuðlar uppundir og gevur faktiskt hesum monnum rætt til hesa veiðu. Eg meldaði somu søk til løgregluna í fjør, har sýslumaðurin, Regin Jespersen, tók sær av sakini og fylgjandi brævaskifti, har allar møguligar burturforkláringar fylgdu við og sakin bleiv slept, grundað á at sýslumaðurin ikki helt, at eg hevði hald í mínum pástandi. Hvussu nógvar súlur teir hava tikið í ár, veit eg ikki, tað er fyri sovítt sakini óviðkomandi, tað er mátin, sum er sera ódámligur. Men í fjør tóku teir 60 súlur, sostatt 30 súlur í part, samanborið við 370, sum eigarar ellar tóku í hólminum, sum tá ið súlur fyri línu og annað varð tikið burturav, bleiv til 12 súlur í part til 27 partar. Sum flestu kunnugt eru tað tey, sum eiga jørðina, sum hava rættin at veiða súlu. Oyggin er 40 merkur, 640 gyllin. Skipanin er 24 mans + bát við 3 monnum. Til hvønn av hesum 24 monnunum skulu altso 26,6 gyllin hvørt árið. Hesir báðir menninir talan er um, eiga 9 gyllin tilsamans og gera hervið stórt grin burtur úr restini av eigarunum til 631 gyllin. Fyri ikki alt skal vera negativt kann eg viðmerkja, at súlustovnurin neyvan nakrantíð hevur haft tað betur enn í ár. Man skal heilt aftur til metárið 1951 til samanbering. Stovnurin á Flatadrangir í ár er 137 ynglandi pør í mun til nógv nógv undanfarin ár, har stovnurin hevur verið ca. 120 pør. Fyri hólmin sum heild er súlustovnurin í støðugari menning. Tey, sum eiga eftir av súlum í hólminum í ár eru fráboðaði um, at farið verður so skjótt viðrar. Mykines oskar joensen Ólóglig súluveiða í Mykineshólmi viðmerkingar