týsdagur 9. september 2008síða 24

24 Nr. 172 - 9. september 2008 Endiliga hava myndug­ leikar okkara hækkað upp­ tøkuna av námsfrøðingum og lærarum. Hetta er at gleðast um, men er langt frá nógmikið, tí tíverri er stórur skaði longu hendur á økinum. Í hvussu er inn­ an námsfrøðiliga økið, tí her hevur altíð verið stórur mangul á fakførleika. Tað vísir seg nevniliga, at alsamt fleiri námsfrøð­ inar og lærarar tíverri bukka undir tí hørðu lagnu at brenna út. Hetta eru mennisku við góðum fak­ ligum og menniskjaligum førleikum, ið hava overvað seg í vøggustovu, barna­ garði, skúla, frítíðarskúla, á bústovni, serstovni v.m. Hetta eru dugnalig og arbeiðssom menniskju, ið ár undan ári havi givið frá sær umsorgan, kærleika, ansni, undirvísing og upplæring til børn og teirra foreldur, til samstarvs­ felagar og myndugleikar. Hesar lagnur, ið overva seg, vóru einaferð fullar av tilfeingi, men mugu geva skarvin yvir. Uppgávan bleiv ov stór vegna umstøð­ ur, ið lættliga kundu verið betri, um politikkurin á økinum hevði arbeitt meira tilvitað og málrættað. Uppgávan hevur verið ov stór. Ikki ov stór til fakførleikan, men ov stór í mun til politisku raðfest­ ingina í okkara annars framkomna samfelagi. Mangir av hesum fak­ persónum hava staðið einsamallir við ábyrgd. Ábyrgd fyri at taka ímóti 10­ 20 nýggjum børnum á hvørjum árið. Ábyrgd at stríðast fyri at fáa serhjálp og stuðulstímar til børn við serligum tørvi, og tá hetta ikki eydnast­ ja, so liggur enn størri ábyrgd á hesum fakpersónum, ið eru um børnini. So royna tey at spenna enn breiðari, royna at strekkja seg enn meira, við tí úrsliti, at byrðan gerst ov tung, úrslitið kám­ ast og skaði hendir á øllum økjum, bæði menniskjalig­ um og fakligum. Tað kann ikki vera rætt, at okkara politiski myndug­ leiki situr hendur í favn. Tað kann ikki verða rætt, at vit fram um hetta økið ynskja at raðfesta undir­ sjóvartunnlar, ella at skera blokkin við einum tanka­ leysum pennastroki, tá okkara framtíðar tilfeingi og teirra fakpersónar eru í vanda. Halda vit áfram við at niðurraðfesta útbúgvingar og umsorganarøkið verður skaðin størri og fleiri verða teir fakpersónar, ið fara av økinum. Økið verður minni og minni attraktivt, og færri verða tey, ið ynskja at nema sær fakførleika. Tí er avgerandin neyðugt, at nógv fíggjarlig orka verður avsett til at fyribyrgja strongd hjá fakpersónum á hesum økið. Somuleiðis eigur alt økið skjótast, at raðfestast dupult so høgt. Raðfesting í útbúgving og vitan er ein framtíðar­ íløga til eitt vælferðarsam­ felag. Neyðugt er við enn fleiri lestrarplássum til námsfrøðingar og lærarar. Munandi hægri løn til fakpersónar á umsorgar og skúlaøkinum. Størri játtan og normering til børn við serligum tørvi. Góðir og framkomnir karmar eru ein sjálvfylgja, og eiga ikki at verða ein kampur hjá ein­ staklingum at taka sær av. Ein hægri játtan til stovnar og skúlar eigur at raðfest­ ast høgt, so peningur er til førleikamenning og supervisión. Um vit vilja bøta um longu hendar skaðar, og at varðveita eitt vælferðar­ samfelag – so eiga vit at marka milliarda upphæddir til umsorganar og útbúgv­ ingarøkið TAKK! Stress down - Double up! Kristina toftegaard Larsen Jan A. Joensen átti at sett seg inn í tingini, áðrenn hann roynir at spæla stuttligur Formaðurin í landsnevnd Sjálvstýrisfloksins, Jan Asbjørnson Joensen, hevur ordiliga svingað seg upp í bløðunum í mánadagin. Sjúrður Skaale er, heldur hann, farin ”til Kongens København at gera okkum føroyingum fyri skommun við piprandi knøum eins og kærar á trappunum á Christiansborg”. Og at eg havi gjørt Christiansborg til ”fremsta søluátak fyri føroyskari knæull”. Og so heldur Jan seg helst hava víst, at hann ikki er heilt óeffin, tá tað snýr seg um oratorisk snildi... Hvussu væl hann dugir at jonglera við orðum skal eg lata onnur meta um. Onkur heldur helst at hann er heilt fiksur. Men inni­ haldinum í greinini er lítið høpi í! Tað, Jan hevur so ilt av, er, at eg havi spurt forsætis­ ráðharran um hann viður­ kennir, at tað ikki er dan­ ska grundlógin, men vilji Føroya fólks, sum er evsta rættarkelda í Føroyum. Hetta er viðkomandi, tí í uppskotinum til føroyska stjórnarskipan stendur, at føroyingar hava rætt loysa seg úr sambandinum við Danmark. Fáir føroyingar ivast í, at vit hava henda rætt. Og henda rætt fáa vit, sum Jan sjálvsagt veit, ikki úr donsku grundlógini. Eg haldi tað ikki vera nakran trupulleika, tí Før­ oya fólk hevur hvørki skriv­ að ella viðtikið donsku grundlógina, og vit hava ikki heimild at broyta hana. Tí er hon ikki okkara grundleggjandi rættar­ kelda. Okkara grundleggj­ andi rættarkelda er vilji Føroya fólks. Danska støðan Men hesum eru danskir myndugleikar ikki samdir í. Føroyska uppskotið til stjórnarskipan verður í løtuni kannað í forsætis­ máláraðnum, og sum eg skilji vendir tummilin niður. Hildið verður, at føroyingar ikki hava rætt at samtykkja uppskotið. Spurningurin um okkara rætt at seta stjórnarskipan­ ina í verk varð eisini reist­ ur í fólkatinginum í febr­ uar. Ikki av mær, men av Dansk Folkeparti. Og tá segði Fogh Rasmussen, at ”så længe Færøerne er en del af rigsfællesskabet, har Færøerne ikke kompetence til at vedtage regler (i form af en færøsk grundlov), som skal have forrang for grundloven.” Hetta hevur verið niður­ lagið, hvørja ferð málið hevur verið umrøtt: Danska grundlógin stendur ovast, og einki kann samtykkjast í Føroyum, sum ikki byggir á hesa grundlóg. Mín skylda Tá hetta verður ført fram fleiri ferðir, so havi eg hildið tað verið mína simplu plikt sum føroyskur folkatingslimur at boða frá hvussu mín flokkur ­ og ein stórur meiriluti av føroyingum ­ síggja málið. Hetta havi eg gjørt í røð­ um og gjøgnum fyrispurn­ ingar. Minst til: Endamálið við einum fyrispurningi er ofta at lýsa samanhangin í einum máli. Tað er ein góður háttur, tí ráðharrin er tvingaður at taka støðu til tekstin í einum fyri­ spurningi. Eg havi ikki ”spurt um loyvi" til nakað sum helst, men greitt frá hvussu eg síggi málið ­ og hví eg haldi, at Fogh´sa fatan er skeiv. Tað hevur altso verið talan um upplýsing fyrst og fremst. Upplýsing, sum vónandi kann føra til dia­ log, og forða fyri samanbrestum seinni. Embætis-politikarar Annars er mín hugsan um stjórnarskipanina, at vit sjálvsagt skulu samtykkja hana. Tað má ikki henda, at vit lata okkum forskrekk­ ja av, at forætisráðið kallar tað grundlógarbrot. Embætismenn søgdu eisini, at heimastýrið var grundlógarbrot – inntil tað kom ígjøgnum. At yvirtaka undirgrundina søgdu teir eisini vera grundlógarbrot – inntil yvirtøkan varð framd. Sakin er tann, at meting­ ar hjá embætismonnum nærum altíð eru politiskar metingar. Tær verða brúkt­ ar av politikarum, tí tað er nógv lættari politiskt at siga: "Grundlógin forðar tí" enn at siga "eg sigi nei". Hetta er eisini nakað, eg havi víst á í fólkatinginum í sambandi við tað, embætismenn hava sagt um okkara stjórnarskipan. Ikki tí eg vil geva meg undir eina danska fatan, men fyri at gera vart við og greiða frá teirri fatan, sum eg og flest aðrir føroyingar hava um hetta. Hvat eg havi sagt og skrivað, kann Jan lesa inni á tjodveldi.fo. So sær Jan, at eg aldrin havi ”gjørt føroyingum fyri skomm­ um” ella ”spurt danir, hvar føroyingar meina”, sum hann kastar mær fyri. Tað, Jan so forhánisliga kallar ”søluátak fyri knæull”, er upplýsing um eitt mál, har bæði fólka­ tingið og stjórnin hava ført fram sjónarmið, sum fáir føroyingar góðtaka. Hesa upplýsing havi eg sæð sum mína skyldu. Og eg eg haldi tað vera hug­ stoytt at hoyra, at hevði listi D sitið á fólkatingi, so hevði einki orð verið sagt um tað føroyska sjónar­ horni í hesum máli. Antikrist komin til Havnar Antikrist – onkur vil vera við at hann melur í Havnar gøtum lúshundurin, sum um Havnin ikki hevði nóg mikið enn eru snøklar á Tórsheðinsá Vølli sum ikki eru lidnir bygdafólk slíta asfaltið og framleiða permanentar ferðslutøppar og nú, Antikrist í smølu gøtunum úti á Tinganesi! Løgið tó, í tíggju minuttir aftan á at vit lendu í Vágum helt eg at veruligar broytingar høvdu rakt landið fyri fyrstu ferð at Føroyar nú endiliga høvdu skrykt seg leysar úr haftinum donsk mentan hevur havt á okkum í minst 12 mansaldrar sjálvviljaða trælahaftið vit av álvara tóku til okkara í ’48. Komin suður um Leitisvatn visti eg at vónin longu var brostin tá eg toygdi meg at vita um eitt lítið hol í mjørkanum lat meg fáa eygað á landið úr erva – har alt var friður og frøi var tað tí eg kendi ein sting í høgru lið – ein liberalistiskan sting sum verandi landsstýrið etur Vismut í blikkum fyri at doyva. OG so, knappliga, rakti tað meg sum eitt ódnarvegur! tað sum ikki var tá vit fóru at reika Sviaríkið runt – tað flóvisliga tað sum ger at útlendingar hava stóran stuttleika av okkum uttan danir: teir koma ístaðin við síni forskoldaðu betrivitan og fjala sínar egnu brølarar í geylinum um okkara býttleika. Jú, nú var tað okkurt felag sum kallaði seg “Gudloysi” – haldi eg sum um tað skuldi vera okkurt heilt serligt og snilt, men ístaðin bara vísir, at vit eru ikki ment ein tumma síðani vit seinast gjørdi okkum fyri skommum heilt suður í amazonskógin, har giraffarnir lógu flatir og hildu sær um kýkin – og leyvan græt. Hoyr tú, Antikrist gamli, hevur tú einki fragari at takast við enn at mæla runt í Havn og skriva løgin lesarabrøv – tað siga tey, ert tú helst bara ein efturgerð, ílatin ein gekkaskort frá 50’unum onkur fann á einum gomlum hanalofti, illa farin av fukti og lukti sproyta “Kill­It” á dølgin og tað flóvisliga er fiksað – hesuferð! n-Jón eLLendersen Søluátak fyri knæull ella upplýsing um grundlóg sJúrður sKaaLe Sosialurin Sosialurin Visti tú ikki tað? Visti tú ikki tað? viðmerkingar