mikudagur 10. september 2008síða 22

22 Nr. 173 - 10. september 2008 T ann mánamorgunin herfyri, tá eg hevði umráðandi ørindi í Eysturbýnum í Havn, var ein av teimum svøvntungu gráu, tá allur býurin enn tykist durva onkra­ staðni undir teirri tungu sunnu­ dagsdýnuni. Tó ikki tygara ummælari, ið júst hendan morgunin var merkiliga ódølsk og alspent eftir at hava brúkt meginpartin av sunnudegnum uppá at fyrireika spurningar til ein týdningarmiklan persón í føroyskari myndlist. Hvat skal mann í grundini spyrja eina livandi legendu um? Høvið var ein bókaútgáva hjá Emil Thomsen um Steffan Danielsen, sum yvirritaða skrivar tekst til, og tað var sostatt Nólsoyar­ málarin, ið var evnið. T að er sum kunnugt ikki ein­ um og hvørjum listakritikk­ ara beskorið at sleppa at gera eina samrøðu við ein av stovnar­ unum av myndlistini í einum landi, og tá er tað einastandandi heppið, at sami maður, ið altso var ein av grundleggjarunum av føroysku myndlistini, dugir so væl sum Janus Kamban at greiða frá um Steffan Danielsen og sína egnu list, um føroyska listaum­ hvørvið niðri og so framvegis. Tað er so ómetaliga nógv við listamanninum Janusi Kamban (f.1913), ið vekir virðing: Hansara dirvi og áræði, tá hann sum bert seytjan ára gamal avgjørdi at fara niður at útbúgva seg sum listamann. Hansara ansur fyri tí vakra og foreinklaða forminum, sum sæst aftur í øllum hansara verkum, bæði standmyndum og prentum. Hans­ ara samfelagsligi og myndlistar­ ligi áhugi og innlit og yvirhøvur klassiska dannilsi, sum støðugt er komið føroyska myndlistaum­ hvørvinum til góðar, eisini tey mongu ár, tá hann skipaði fyri listaframsýningum saman við Williami Heinesen og øðrum. T að seinasta trýdimensjonala verkið, eg havi sæð frá Janusar hond, er verkið Mekong áin, sum var við á eini Ólavsøku­ framsýning í nítíárunum. Í hesi viðmerking listamansins til Vietnamkríggjið og til kríggj yvirhøvur, sæst hansara sosiali áhugi eins týðuliga og í mynd­ evnisvalinum til ein lítlan garð í Eysturskúlanum, har mín yndis­ standmynd stendur við heitinum ”Drongur tekur seyð”. Henda frálíka bronsustandmyndin er í skapi ógvuliga einføld. Bygnaður og innihald eru eyðlesandi við teimum báðum greitt avmarkaðu figurunum av dronginum og seyðinum. Standmyndin er rundleidd uttan hvassar kantar og allur yvirflatin hevur sama óslætta árinið, ið fangar ljósið á flykrandi hátt. Um so bronsan er hørð, tykist standmyndin bleyt og innbjóðandi at nerta við, eins og hon við síni rundu meginrørslu dregur áskoðaran inn í mynda­ rúmið. Bronsumyndin er soleiðis formað, at áskoðarin fær hug at ganga rundan um hana at forvitn­ ast eftir hvussu hon sær út frá øllum síðum. Dentur er lagdur á, at fáa bronsumyndina flúgvandi lætta og dynamiska. Bygnaðurin er dynamiskur, bygdur kring eina greiða meginrørslu, sum gongur diagonalt frá høgra fóti hjá drong­ inum fram til trýnið á seyðinum. Hetta er ein veruleikakend gerandislýsing, sum er gjøllhugs­ að og síðan strammað og ein­ faldað soleiðis, at hendingin tykist æviggjørd og alfevnd. Í fatanini hjá børnum okkara, sum dagliga ganga framvið listarverkunum hjá Janusi Kamban, hava hesar standmyndir og relieff verið til í allar ævir. Og satt at siga er tað heldur ikki lætt hjá okkum vaksnu at ímynda okkum Eik Banka uttan parið uttanfyri ella framsíðuna á kommunuskúlanum uttan søgu­ mannin, tí hesi stórfingnu verk eru øll listarligir klassikarar, sum vit ikki vildu verið fyriuttan. Men øll hesi verk hava harum­ framt eina nútíð, sum hava ávirkað teirra tilskapan og tað er kanska hetta við nútíðarkenslu listamansins, sum eg var serliga hugtikin av henda dagin, eg var og vitjaði Janus Kamban. At ein maður, sum er so væl við aldur, skal fylgja so væl við tí, sum fer fram í samfelagnum, er frálíkt og gevur ikki sørt hugasamband við rómverska gudin Ianus, hvørs dupulta høvur gav honum yvirlit og gjørdi hann føran fyri at síggja bæði fram og aftur um somu tíð. Føðingardagin 10.september er Janus burturstaddur; vit ynskja honum hjartaliga tillukku á nítifimm ára degnum. Tímiligt og varandi Janus Kamban: ”Drongur tekur seyð”, standmynd úr bronsu Kinna Poulsen