hósdagur 2. oktober 2008síða 5

5 tíðindi Nr. 189 - 2. oktober 2008 Meðan fíggjarkreppan leikar á kring heimin, sita vit føroyingar hampuliga væl fyri og skoða gongdini aðrastaðni. – Men vit merkja eisini at renturnar fara upp. Tey sum eiga pengar inni, verða betri fyri, og tey sum skylda nógv, verða verri fyri, sigur Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya Sparikassa Fíggjarkreppa Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Næstan dag um dag fara bank­ar k­ring heimin av k­nóranum, verða bjargaðir av stjórnini í landinum ella verða lagdir saman við aðr­ ar bank­ar. Kreppan á altjóða fíggjarmark­naðinum k­revur nú veruliga síni offur. Men samstundis k­unnu vit enn sita trygg í stólinum heima í Føroyum og fylgja við tí, sum fer fram í útheiminum. ­ Eg haldi at tað virk­ar eitt sindur óveruligt at vera vitni til tað, sum hendir úti í heimi, eitt nú í USA og Íslandi, og so sita heima í Føroyum, har tingini k­oyra næstan sum vanligt, sigur Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya Sparik­assa. Fyrimunur at eiga nógv inni Eyðfinn Reyðberg ásannar tó, at altjóða fíggjark­reppan hóast alt eisini merk­ist í Føroyum. ­ Vit merk­ja tað at rentan fer upp í báðum endum. Hetta ger so, at tey sum eiga nógvan pening inni, verða betri fyri, meðan tey, sum sk­ylda, verða verri fyri, vísir Eyðfinn Reyðberg á. Ein av høvuðsorsøk­unum til at Norðoya Sparik­assi ik­k­i merk­ir tað heilt stóra til fíggjark­reppuna er, at teir eru ein lítil fíggjarstovn­ ur, og so tað at teir hava ik­k­i verið so nógv í útlond­ unum eftir fígging, sum aðrir stovnar k­ansk­a hava. ­ Vit hava heintað pengar­ nar á heimliga mark­naðinum við ymisk­um k­ontotilboð­ um, sum eitt nú »1’arin« og øðrum tilboðum. Vit hava eisini eitt sindur av fígging úr útlondum, men í høvuðs­ heitum hava vit fíggja útlánini við at heinta pening av heimliga mark­naðinum, og tí verða vit ik­k­i so ógvus­ liga ávirk­aði av fíggjar­ k­reppuni, greiðir Eyðfinn Reyðberg frá. Føroyingar betri fyri enn danir Sambært Eyðfinn Reyðberg er tann privati føroyingurin sum heild betri fyri enn tann privati danin, nú tá fíggjark­repan rak­ar. Í fleiri ár hava danir í stórum tali lagt um til avdráttarfrí lán, har teir k­unnu sleppa undan at gjalda avdráttir í styttri ella longri tíðarsk­eið, umframt at teir hava lænt uppá frívirðið í húsunum. Teir hava basera teirra øk­o­ nomi uppá hesi lánini, og nú tá fíggjark­reppan rak­ar, eru k­nappliga allir møgu­ leik­ar nýttir, sum annars k­undu verðið nýttir í verri tíðum. ­ Men tíbetur eru fáir før­ oyingar, sum hava basera teirra øk­onomi uppá avdráttarfrí lán. Hetta merk­­ ir at tann privati føroyingurin hevur nak­rar møguleik­ar, sum dansk­arir ik­k­i hava longur, um endarnir ik­k­i heilt røk­k­a saman, vísir Eyðfinn Reyðberg Solda ringu bankarnar frá Fríggjadagin í farnu vik­u samtyk­ti Tjóðbank­in, sum liður í eini ætlan at geva fíggjarstovnum meira rása­ rúm, at fíggarstovnar nú k­unnu læna pening úr Tjóð­ bank­anum uppá tað yvir­ sk­otið av solvensi, sum teir hava. Lógarfesta solvensk­ravið er átta prosent, og við ein­ um buffara á eitt prosent, so merk­ir hetta at bank­ar k­unnu læna uppá allan sol­ vensin, sum teir hava yvir níggju prosent. Norðoya Sparik­assi hevur ein solvens uppá umleið 18 prosent, og hetta merk­ir at hann k­ann læna pening úr Tjóðbank­anum upp til umleið 175 milliónir k­rón­ ur, sk­uldi hann fingið trupulleik­ar við fíggingini. ­ Hetta er fyrstu ferð í søguni at sovlensurin k­ann nýtast til annað enn bara at breggja sær við. Samstundis er hetta við til at solda teir góðu frá teimum ringu bank­­ unum, tí fleiri bank­ar hava ik­k­i meir enn ak­k­urát tann solvensin, sum er lógarfest­ ur, sigur Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya Spari­ k­assa. Sostatt hevur Norðoya Sparik­assi fleiri møguleik­ar at halda virk­semið k­oyrandi, sk­uldu trupulleik­ar stungið seg upp. Tey ríku gerast ríkari Samstundis sum fíggjarkreppan rak­ ar kring um í heim­ inum, og lutvíst eisini Føroyar, er heimliga fiskivinnan heldur verri fyri. Klaksvíkin er kend fyri at vera vinnubýur, og nógv virksemi har er tengt at fiskivinnuni. Tá skuldi man eisini trúð, at eitt nú Norð­ oya Sparikassi var við til at fíggja stórar partar av fiskivinnuni har, men so er ikki Fíggjarkreppa Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Norðoya Sparik­assi hevur, eftir øllum at døma, ik­k­i nógvan pening standandi í teirri óstøðugu fisk­ivinnuni. ­ Av ok­k­ara samlaðu út­ lánum eru bara ok­k­urt um sjey prosent til fisk­ivinnuna á sjógvi og landi. Hetta svara til ok­k­urt um 150 milliónir k­rónur. Men tað sk­erst ik­k­i burtur, at stórur partur av teimum burtur­ leggingum, sum vóru í fyrra hálvári, vóru orsak­að av gongdini í fisk­ivinnuni. Men eg haldi at tað er ein fyrimunur fyri tað føroysk­a fíggjark­ervið, at partar av fisk­ivinnuni eru fíggjaðir í eitt nú Íslandi, tí at sveigg­ ini í hesi vinnuni eru so stór, greiðir Eyðfinn Reyð­ berg frá. Norðoya Sparik­assi silg­ ur tísk­il ongan vandasjógv í løtuni. Eginpeningurin í mun til javnan er 16 pro­ sent, og teir hava sett sær fyri at hava rímuliga stór­ an eginpening. ­ Um tú hyggur at eitt nú Dansk­e Bank­e, so hevur hann ok­k­urt um fýra pro­ sent, og Rosk­ilde Bank­ hevði ok­k­urt um sek­s pro­ sent av eginpeningi í mun til samlaða javnan. Vit hava lagt ok­k­um eftir at hava stór­ an eginpening, og gjaldføri hjá Norðoya Sparik­assa er somuleiðis gott. Útlánspro­ sentið í mun til innlán eri 110 prosent, og hetta er áleið tað, sum er vanligt, sig­ ur Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya Sparik­assa. Nú er tíðin at gjalda Seinastu tvey til trý árini hava føroyingar gjørt sera stórar íløgur. Eyðfinn Reyðberg væntar at næstu tvey til trý árini fara til at gjalda niðuraftur uppá stóru íløgurnar. ­ Tað er júst sum tá tú k­eypir tær ein nýggjan bil. Tú brúk­ar nógvan pening uppá nýggja bilin, og so hevur tú hann í nøk­ur ár meðan tú betalur niður uppá hann, tú fert ik­k­i út og k­eypir tær ein nýggjan aftur beinanvegin. Tað er júst tað sama sum hendir á fíggjar­ mark­naðinum. Nú hava vit gjørt stórar íløgur seinastu tvey til trý árini, og so fara vit at brúk­a tey k­omandi árini at gjalda niður uppá hesar íløgur, sigur Eyðfinn Reyðberg at enda. Norðoya Spari­ kassi væl fyri Av samlaðu útlánunum hjá Norðoya Sparikassa, eru bert sjey prosent til fiskivinnuna á sjógvi og landi. Tískil er bankin ikki sterkt bundin at óstøðugu fiskivinnuni - Vit merkja tað at rentan fer upp í báðum endum. Hetta ger so, at tey sum eiga nógvan pening inni, verða betri fyri, meðan tey, sum skylda, verða verri fyri, sigur Eyðfinn Reyðberg Mærsk steðgar oljuframleiðslu á Janice­økinum Mærsk­ Olie & Gas staðfestir nú, at oljufelagið er noytt at steðga framleiðsluni á bretsk­a oljufeltinum Janice í Norðsjónum. Longu mik­udagin sk­rivaði Dagbladet Børsen, at Mærsk­ Olie & Gas, varð noytt til at steingja fyri framleiðsluni eftir trupulleik­ar við trygdini á tí óluk­k­urak­ta Janice oljufeltinum. Avgerðin darvar samank­oblingini við eitt annað sentralt felt í bretsk­a partinum av Norðsjónum, og dansk­a risik­erar í ringasta føri at missa umsetning fyri næstan tvær milliardir k­rónur næsta hálva árðið. Hetta merk­ir at Mærsk­ fer at framleiða 6000 tunnur færri um dagin hetta tíðarsk­eiðið, sum ljóðar uppá tveir til sek­s mánaðir, meðan ábøtur verða gjørdar.