fríggjadagur 31. oktober 2008síða 20

Nr. 210 • 31. oktober 2008 Vikuskifti 20 Bæði amerikonsku forsetaval­ evnini føra í hesum døgum valstríð við gyltum lyftum um stórar broytingar í amerikonskum politikki. Meiningakanningar vísa, at veljarar halda, at búskapar­ støðan hevur størstan týdning. Harnæst siga tey flestu, at spurningurin um yvirgang og trygd framvegis hevur stóran týdning fyri tey. Men ikki øll trúgva, at valið fer at broyta amerikanskan politikk stórvegis. Ein teirra er Latha Varadarajan, ið er professari í tjóðartrygd á San Diego State University í Kalifornia. Hon er sannførd um, at ráðandi politikkurin í USA er neyvt tengdur at vinnulívinum og ávísum amerikonskum uttan­ ríkispolitiskum áhugamálum. Tann sum heldur, at amerikanskur politikkur fer at broytast munandi aftaná forsetavalið, verður skuffaður. Í veruleikanum fara hvørki John McCain ella Barack Obama at broyta amerikanskan politikk munandi, er niðurstøðan hjá Lathu Varadarajan. Meiningarkanningar hava víst, at amerikanski veljarin raðfestir búskaparstøðuna ovast og spurningin um yvir­ gang næst ovast. Men hvør er veruligi munurin millum forsetavalevnini í spurningum um búskap og trygd? Eg hitti Lathu Varadarajan á skrivstovu hennara á San Diego State University. Latha Varadarajan er professari í tjóðartrygd og granskar í sambandinum millum búskaparstøðu og tjóðartrygd. Eg visti, at Latha Varadarajan hevði útint umfatandi gransking á hesum økinum, og gjørdi tí av at biðja hana siga sína hugsan um búskapar­ og trygdarspurningin í amerikanska forsetavalstríðnum. Kapitalisman hevur spælt fallit Latha Varadarajan er sannførd um, at búskaparstøðan verður størsta avbjóðingin hjá tí sum vinnur forsetavalið 4. november. Sambært henni er kapitalistiska skipanin, sum vit kenna hana í dag, stóra orsøkin til heims­ umfatandi búskaparkreppuna ­ Tann sum vinnur valið fer at møta einum búskapi í kreppu, mong hava mist hús og heim ímeðan búskaparligi ójavnin millum fólk veksur støðugt. Eftir mínum tykki er ótamd kapitalisma høvuðsatvoldin til ringu búskaparstøðuna. Stóra bjargingin av amerikonskum fíggjarstovnum fyri stuttum prógvar, at førdi búskapar politikkurin í USA er miseydnaður. Amerikanska stjórnin hevur hjálpt stórum fyritøkum heldur enn at hjálpa vanligum fólki. Miseydnaði búskapar politikkurin hevur elvt til stóra misnøgd hjá nógvum fólki, vísir Latha Varadarajan á. Obama og McCain Bæði McCain og Obama føra fram, at teir hava hvør sína loysn uppá búskaparkreppuna. Barack Obama førir fram, at vegurin frammeftir er at veita miðalklassanum størri skatta­ lætta, umframt at krevja hægri skatt frá teimum ið vinna mest. John McCain vil ikki hoyra talan um nakra skattahækking og førir fram, at hetta fer at føra búskapin í óførið. Fleiri av viðhaldsfólkunum hjá John McCain rópa ætlanirnar hjá Barack Obama fyri sosialismu. Latha Varadarajan heldur ikki, at nøkur orsøk er til at vænta tær stóru broytingarnar í búskaparpolitikkinum ­ Tað er rætt, at onkur munur er millum forsetavalevnini, tá tað ræður um skattaviðurskifti, men báðir partar tosa greitt um niðurskurð í útreiðslum. Tí er neyðugt at spyrja júst hvat verður skorið av. Sum støðan er, er longu nógv skorið av eitt nú sosialum veitingum og útbúgvingarstuðli. Báðir partar lova skattalætta, men tað er týðandi at spyrja hvussu partarnir ætla sær at fíggja ymsu verkætlanirnar við skerdum skatti. Fleiri hava ført fram, at amerikanskar fyritøkur longu rinda nógvan skatt í mun til fyritøkur í øðrum londum, men veruleikin er, at nógv hol eru í skattalóggávuni. Hetta elvir til, at nógvar teirra sleppa undan at gjalda stórvegis skatt. Hvussu ætla demokratarnir at broyta USA við at skerja skattin og útreiðslurnar, spyr Latha Varadarajan. Politikkurin í lummu­ num hjá vinnulívinum Hví er so stórur líkskapur millum forsetavalevnini? Sambært Lathu Varadarajan er størsta ábendingin um líkskapin í búskaparpolitikkinum hjá ávikavist demokratum og republikanarum: Sambandið millum politisku flokkarnar og vinnulívið. Hon er sannførd um, at politisku flokkarnir og amerikanska vinnulívið hanga neyvt saman – Bæði Barack Obama og John McCain stuðlaðu bankabjargingunum, hetta er ein ábending um, at teir helst ikki eru so ólíkir, sum tað kann tykjast summum. Tað er eisini sera áhugavert, at báðir hava fingið fíggjarligar veitingar frá slíkum stovnum at føra valstríð fyri. Eg haldi, at hetta eigur at verða hugt nærri at. Orsøkin til henda fíggjarstuðul er, at privatar fyritøkur vilja gera alt til, at politikarar veita teimum lagaligar umstøður til at vinna so nógvan pening sum møguligt. Eitt nú vita vita vit, at demokratiska varaforseta valevnið Joe Biden gav stóra fíggjarstovninum MBNA fyrimunir í sínum stati. MBNA er størsti arbeiðsgevari í statinum Delaware, ið Joe Biden umboðar sum senatorur. Tað er ikki minni áhugavert, at sonur McCain og Obama broyta einki Forsetaval Janus á Ryggi stjórnmálafrøðilesandi á Dan Diego State University í Kalifornia janusryggi@yahoo.com Latha Varadarajan,professari í tjóðartrygd á San Diego State University í Kalifornia