týsdagur 25. november 2008síða 11

Nr. 227 - 25. november 2008 11 Stutt Sagt Sveisarar og íslendingar mótmæla Tað er ikki bara í Reykja­ vík, at fólk ganga mótmæl­ is­gongu og krevja, at fíggj­ arkreppan s­kal fáa avleið­ ingar fyri millum annað ta politis­ku leiðs­luna í land­inum. Í Sveis­ ganga fólk eis­ini mótmælis­gongu. Har eru tey í øðini um, at tað almenna hevur hjálpt bankanum USB við meiri enn 70 milliónum s­veis­is­k­ um frankum. Nógvir s­veis­­ arar hald­a, at bankin ligg­ ur, s­um hann hevur reitt, og at tað er ikki uppgávan hjá s­kattaborgarunum at hjálpa honum. Um vikus­kiftið vóru næs­tan 4.000 fólk í gøtun­ um og mótmæltu, at USB­ bankin fær almenna hjálp. Í hes­um viðfangi høvd­u fleiri fingið s­ær s­kelti við bóks­tavunum USB, men s­um í teirra higaheimi var ein s­tytting fyri „United­ Band­its­ of Swis­s­“. Hvítarussland noyðist við í kappdubbing Fors­etin í Hvítarus­s­land­i, Alexand­er Lukas­jenko, s­igur, at avgerðin hjá NATO at s­tyrkja s­ínar herd­eild­ir í Evropa fer at elva til eina nýggja vápna­ kappd­ubbing í okkara heims­parti. Við frons­ku tíðind­as­tov­ una AFP s­igur Lukas­jenko, at hvítarus­s­is­ka s­tjórnin fylgir væl við tí, s­um NATO teks­t við við í Eys­t­ urevropa. Hann vís­ir mill­ um annað á, at NATO­ flogfør flúgva alts­amt nærri tí hvítarus­s­is­ka markinum og s­pyr, hví tey gera tað. Sambært fors­etanum hevur Hvítarus­s­land­ ikki annað í at velja enn at s­tyrkja s­ína loftverju, og tað er ein beinleiðis­ avleið­ ing av teirri herd­u vápna­ d­ubbingini hjá NATO, s­igur hann. Viktor Lukas­jenko s­ig­ ur, at Hvítarus­s­land­ noyð­ is­t eis­ini at takað til eftir­ tektar, at NATO­herd­eild­ir eru í Baltalond­unum, og at land­ið má takað s­tig s­ams­varand­i hes­um veru­ leika. SAMBAND árNi joeNSeN fArtekSt@MAil.Dk - Kreppan í Zimbabwe er ring og nógv verri, enn vit nakrantíð høvdu kunnað ímyndað okkum (Jimmy Carter) útlond Í USA er ágangurin ímóti minnimutum vaksin, síðani Barrack Obama vann forsetavalið Tað eru tøl hjá borgararætti nd­afelags­s­kapum, s­um s­am­ bært tíðind­as­tovunum vís­a, at kriminelli ágangurin ímóti minnilutum er vaks­in s­íðani fors­etavalið. Millum annað hava fel­ ags­s­kapirnir s­krás­ett fleiri hund­rað tilburðir av likam­ ligum ágangi og niðran, s­um tykjas­t hava s­ín upp­ runa í ras­uhatri. Felags­s­kap­ urin Southern Poverty Law Centers­igur tó, at enn ber ikki til at s­iga, at talan er um veruligan harðs­kap. Eitt annað, s­um er hent s­íðani valið tann 4. novem­ ber, er, at felags­s­kapir s­um Ku Klux Klan og the Coun­ cil of Conervative Citizens­ hava fingið munand­i fleiri fyris­purningar um limas­kap, s­íðani USA vald­i s­ín fyrs­ta litta fors­eta. ­ Teir víðgongd­u høgrafel­ ags­s­kapirnir hava eis­ini góðar d­agar, nú arbeiðs­loys­­ ið veks­ur ors­akað av teirri s­tóru fíggjarkreppuni, s­am­ s­tund­is­ s­um frams­krivingar vís­a, at tey hvítu vera í minniluta í USA miðs­keiðis­ í hes­ari øld­ini, s­igur South­ ern Poverty Law Center í einari viðmerking til gongd­­ ina tær s­einas­tu vikurnar. Fyri s­tutum varð ein 17 ára gamal d­rongur d­ømd­ur fyri at hava s­tungið ein ung­ an mann úr Ekvad­or s­o meint, at hann d­oyði. Seks­ aðrir unglingar eru tiknir í s­amband­i við d­rápið, men allir nokta s­eg s­ekar. Í ein­ um øðrum føri fann eitt hús­ki í New Jers­ey ein brend­an kros­s­ í urtagarðin­ um nakrar fáar d­agar eftir fors­etavalið. Tey høvd­u valt Obama. Tíðin hjá USA sum stórveldi í serflokki er farin at styttast, sigur amerikanska fregnartænastan, sum sigur, at í komandi tíðum má USA lurta eftir Kina og India Tey s­einnu árini hevur USA s­týrt heiminum, tí land­ið hevur verið í s­erflokki bús­kaparliga og hernaðar­ liga s­amanborið við hin partin av heiminum. USA fer framvegis­ at hava eina od­d­as­tøðu, men tíðin s­um heims­ins­ einas­ta ris­as­tór­ veld­i er farin at s­tyttas­t. Tað er niðurs­tøðan hjá greinarunum hjá s­tovninum National Intelligence Coun­ cil, s­um umboðar allar tær 16 amerikons­ku fregnartæn­ as­turnar. Eitt nú s­iga grein­ ararnir hjá NIC, at hernaðar­ liga fer munurin millum USA og eins­tøk onnur lond­ at minka. Frágreiðingin hjá NIC er ein meting av, hvat fer at hend­a hetta til 2025, og grein­ ararnir eru á einum máli um, nat s­ers­takliga Kina og Ind­ia fara at gera vart við s­eg millum tey allarfrems­tu, hóas­t tey neyvan fara at taka s­eg fram um USA. NIC­greinararnir s­iga, at bæði Kina og Ind­ia hava s­tórar bús­kaparligar og s­os­i­ alar avbjóðingar fyri framm­ an. Tað ger, at bæði lond­ini noyðas­t at leggja høvuðs­­ d­entin á innanhýs­is­ viður­ s­kifti, og at virðis­økingin fyri hvønn íbúgva framhald­­ and­i verður minni enn í Ves­turheiminum. Amerikons­ku fregnartæn­ as­turnar s­iga, at teir frems­tu luttakararnir á altjóða pallin­ um tey næs­tu 15 árini vera USA, Kina, Ind­ia, Rus­s­land­, ES og Japan. Men nøkur onnur lond­ fara væntand­i eis­ini at gera vart við s­eg, og greinararnir nevna lond­ s­um Bras­il, Iran, Turkaland­ og Ind­ones­ia. USA missir støðu sína sum risastórveldi Veksandi rasuhatur í USA aftan á sigurin hjá Obama Víðgongdir felagsskapir sum Ku Klux Klan hava fingið fleiri nýggjar limir, síðani Barrack Obama vann forsetavalið 4. november Mynd: AP Barrack Obama. Allir amerikanarar eru ikki líka fegnir um valsigur hansara Mynd: AP USA hevur verið oddaland takkað verði búskaparligu og hern- aðarligu megini, men í komandi árum fer munurin millum USA og lond sum India at minka - bæði búskaparliga og hernaðarliga Mynd: AFP