mikudagur 10. desember 2008síða 7

7 tíðindi Nr. 238 - 10. desember 2008 Í dag brúka vit tvær ferð­ir so nógva olju, sum vit finna og vit mugu seta okkum sum mát, at sleppa okkum burtur frá oljuni, áð­renn hon fer burtur frá okkum, sigur Magni Laksáfoss, búskapar­ frøð­ingur Oljunýtsla Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Støðan er so álvarslig at vit verða noydd til at taka støðu til, hvussu okkara livi- støðið skal verða í fram- tíðini. Tað var ein boðskapur frá Magna Laksáfoss, búskapar- frøðingi, á almennum kjak- fundi hjá Tjóðveldinum í einum stúgvandi fullum Miðlahúsi í gjárkvøldið. Magni Laksáfoss legði fleiri daprar spádómar fyri áhoyrararnar um gongdina í prísinum og nýtsluni av olju tey næstu árini. Hann nevndi, at nógvir stovnar uttanlands, sum hava fingurin mitt á olju- pulsinum, hava gjørt nógvar frágreiðingar um oljunýtsl- una og metingar um fram- tíðina. - Orkustovnurin hjá OECD hevur gjørt greitt, at ein vakran dag er oljan uppi og vit eiga at fara burtur frá oljuni, áðrenn hon fer burt- ur frá okkum. - Tað eigur at verða okkara herróp, tí við at granska og menna aðrar orkukeldur, eiga vit at slep- pa okkum burtur frá oljuni. Samstundis sleppa vit ikki undan at eiga at taka støðu til, hvussu livistøðið skal vera í framtíðini og, hvussu samfelagið skal skipast. Brúka meiri enn vit finna Magni Laksáfoss nevndi eisini, at fleiri frágreiðingar frá stovnum og feløgum við olju sum serfrøði, hava við olju at gera, hava akkurát somu niðurstøðu. - Enntá oljufeløgini sjálvi siga tað sama, tí tey hava víst á, at í dag brúka vit tvær ferðir so nógva olju, sum vit finna. Magni Laksáfoss staðfest- ir, at tá ið vit brúka meiri olju enn vit finna, kann tað ikki merkja annað, enn at oljuframleiðslan fer at min- ka fyrr ella seinni. - Hetta er ikki ein meting. Hetta er tann nakni veru- leiki, legði hann afturat. Hann sigur, at spurningur- in er so, nær hetta fer at henda. - Øll eru samd um, at tað er longu nú, ella í ringasta føri í allarnærmastu framtíð, at hetta fer at henda. - Og ein professari í jarð- frøði hevur staðfest, at hetta fer at fáa ávirkan á fleiri menniskju í fleiri londum á fleiri hættir enn nakað ann- að, vit áður hava upplivað í søgu heimsins. - So álvarslig er støðan, sambært serfrøðingum, sig- ur Magni Laksáfoss. Prísurin rýkur upp aftur Hann vísti á, at í seinastuni er oljan blivin bíligari, men tað er fyrst og fremst takkað verið fíggjarkreppuni, sum herjar allan heimin. - Men tað sigur seg sjálvt, at táið eftirspurningurin er størri enn framleiðslan, fer tað at trýsta prísin uppeftir. Rákið hevur verið at oljuprísurin er hækkaður so nógv, at tað hevur ført til, at stígur kemur í búskapin og tað er hetta, sum er hent nú. - Tað var orkutrupulleikin, sum prikaði hol á bløðruna og tað hevur ført til, at olju- prísurin er kavaður á botn aftur. Men Magni Laksáfoss staðfestir, at tá ið tær ringu tíðirnar eru av, fer olju- prísurin at hækka aftur við rúkandi ferð. - Sostatt koma vit at skif- ta ímillum eina fíggjar- kreppu og eina orkukreppu, legði hann afturat. Hann vísti til ein politikara í Avstralia, sum staðfesti, at ongin ynskir sær stóra skuld, tá ið karusel- lin steðgar. - Ein stór skuld er nakað, sum bara kann handfarast í einum samfelag við stórum búskaparvøkstri. Orsøkin til, at vit hava havt búskapar- vøkstur, er bara tann, at vit hava havt atgongd til ríkiligt av ótrúliga bíligari olju. - Táið oljan steðgar, steðg- ar búskaparvøksturin og tá steðga eisini møguleikarnar at handfara skuld. - Sostatt mugu vit stað- festa, at stór skuld og fallan- di oljuframleiðsla ganga illa hond í hond og tað er akkurát hetta, vit uppliva nú á døgum. Spurningurin er so, hvus- su álvarslig støðan er. Í hesum sambandi vísti Magni Laksáfoss til ein guvernør í Kolorado í USA, sum long í 2006 segði, at tað frægasta, hann sá fyri sær, er ein heimsumfatandi kreppa og samstarva vit ikki, kann tað lættliga enda við kríggi, hunguri, sjúku og deyða, sum hjá teimum fýra reiðmonnunum í opin- beringini. Á kjakfundinum í Miðlahús- inum í gjárkvøldið, saknaði Magni Laksáfoss, búskapar- frøðingur, eina miðvísa ætlan at leggja allar almenn- ar bygningar um til varandi orku og til at seta orku- sparandi tiltøk í verk. - Tað almenna eigur eisini at bjálva almennar bygning- ar betri og alt Tinganes átti at fingið hita úr sjónum og tað ber væl til við tøkni, vit hava í dag. Ìstaðin fyri at seta oljufýr í nýggja fiskivinnuskúlan í Vestmanna, átti at hann at verðið hitaður vð sjóvar- hita. - Eg haldi, at tað almenna eigur at seta 150 milliónir av um árið til at bjálva almennar bygningar meiri og at leggja um til varandi orku, segði Magni Laksá- foss. Á kjakfundinum í Miðla- húsinum í gjárkvøldið varð eisini nomið við ætlanina at leggja kaðal úr Føroyum til Íslands og keypa orku haðani. Magni Laksáfoss, búska- parfrøðingur, staðfesti, at hann hevði ikki hugsað so nógv um tann møguleikan. Men hann segði, at tað er ein sannroynd, at orka verð- ur dýrari og dýrari um allan heimin og tí gera heimsins lond nógv burtur úr at flyta orkukrevjandi framleiðslur til lond við bíligari orku. Tí er sannlíkt at orkan í Íslandi eisini fer at verða dýrari í framtíðini, tí eftir- spurningurin fer at veksa nógv tey næstu árini. Men skulu vit tosa um orkusparing, vísti hann á, at hava fiskifrøðingar rætt í, at vit kunnu fiska somu nøgd av fiski við einum flo- ta, sum er nógv minni, er tað heilt sjálvsagt at seta tiltøk í verk á hesum øki og at minka fiskiflotan, tí hann brúkar helvtina av all- ari oljuni hjá føroyingum. Burtur frá oljuni áðrenn hon er uppi at hita Magni Laksáfoss undrast á, at vit ikki hava krøv til bjálving, tí tað er eitt sjálv- sagt stað at seta reglar í verk. Hava góðar møguleikar - Tað mest positiva er, at vit hava stórar møguleikar at minka um oljunýtsluna, samstundis sum vit hava góðar møguleikar at leggja um til varandi orku, tí á nógvum økjum finst tøknin longu. - Serliga er tað sjálvsagt at brúka vindorku at hita hús við, tí tað er nógvur vindur um veturin og tá er samstundis mest brúk fyri hita. Men tað fyrsta, vit eiga at gera, er at seta eina byggi- reglugerð í gildi, sum setir krøv til bygging og isoler- ing, tá ið vit byggja. Samstundis eiga vit eisini at leggja eina landsætlan fyri bygging, har tað verður ásett, hvar búsetingar skulu vera og, hvussu vit skulu byggja. Skulu vit framvegis hava hvør síni sethús, ella um vit skulu fara yvir til íbúðar- bygging, sum er munandi meiri orkusparandi. Magni Laksáfoss sigur, at vit eiga at leggja mvg stuðulin til sethúsabygging um til ein stuðul til bjálving- arstuðul til, ella til stuðul til at leggja um til varandi orku, so at tað verður lættari hjá fólki at leggja um. - Tøknin til alt hetta er longu til staðar, so tað er bara at fara til verka, segði Magni Laksáfoss. - Tað fyrsta, vit mugu gera, er at seta reglugerð í gildi við krøvum um, hvussu vit skulu byggja okkara hús, sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur á almennum kjakfundi hjá Tjóðveldi í Miðlahúsinum í gjárkvøldið. Her situr hann vinstrumegin. Undir liðini á honum stendur Jóannes Hansen, orðstýrari og síðani er tað Jørn Astrup Hansen, formaður í búskaparráðnum, Sonja Jógvansdóttir í Samtaki og Marita Rasmussen í Vinnuhúsinum Mynd: Álvur Haraldsen Grøn orka til tað almenna Neyvan kaðal millum Føroyar og Ísland 7. Fíggjarleiðari settur á Flogvøllinum P/F Vága Floghavn hevur sett Regin I. Jakobsen í starv sum fíggjarleiðara Regin er útbúgvin HD í roknskapi og hevur prógv sum cand.merc.aud. Hann hevur arbeitt sum grannskoðari, sum fíggjar- og fyrisitingarleiðari og sum búskaparleiðari og umsitingarstjóri í peningastovnum. Regin, ið er 42 ár og búsitandi í Tórshavn, byrjar í starvinum beinanvegin. Grønland og USA avtala samband Umboð fyri grønlendskar og amerikanskar myndugleikar skrivaðu í gjár undir eina avtalu um vinnuligt samband loftvegis og sjóvegis millum Grønland og USA. Avtalan er tann fyrsta landanna millum og er fingin í lag ígjøgnum ta serligu Joint Committee fyri USA, Grønland og Danmark. Per Berthelsen, landsstýrismaður í uttanríkismálum, sigur við KNR, at avtalan fer at styrkja tað búskaparliga sambandið millum USA og Grønland og hevur til endamáls at skapa framburð í økinum.