hósdagur 11. desember 2008síða 11

Nr. 239 - 11. desember 2008 11 Seinastu tíðina hevur ging­ ið av skriðjuni í fiskivinn­ uni, ella rættari sagt hjá heimaflotanum. Einki nýtt í hesum, tí tað hava altíð verið upp­ og niðurgangs­ tíðir innan fiskivinnnuna. Heimaflotin líður undir einari tilfeingiskreppu, men orsøkin til ringu støðuna hjá heimaflotanum er ikki einans vantandi tilfeingi. Verður hugt at heimaflotan­ um, so hevur hesin í søgu­ ligum høpi ikki givið nakað avkast gjøgnum árini. Tað hava sjálvsagt verið tíðar­ skeið, har ávísir skipabólkar hava givið stórt avkast, men verða øll árini og allir skipa­ bólkar lagdir saman, so hev­ ur heimaflotin ikki givið avkast. Tá so er, er okkurt ravru­ skandi galið! Ongin ivi er um, at okkara vinnulívs­ og sjófólk eru rættiliga dugnalig. Eygað eigur tí heldur at verða vent móti teimum skipanum, sum vinnan virkar undir. Eru trupulleikar við skipanini, eigur politiski myndugleik­ in sjálvandi at gera neyð­ ugar tillagingar og broyt­ ingar. Okkara heimafloti kann og skal gerast fíggjarliga burðardyggur. Fiskaframleiðsla á sjógvi Sum er, hevur fiskiflotin ikki møguleika at virka fisk­ in umborð. Talan er hvørki um eina tekniska forðing, ella tí tað ikki lønar seg. Orsøkin er heilt einfalt hon, at lóggávan forðar tí. Varð fiskurin virkaður umborð, hevði tað sjálv­ sagti givið heimaflotanum nógv størri framleiðslu­ virði og eisini økt munandi um møguleikaranar hjá flotanum at fingið eitt avkast á botnlinjuna. Samstundis hevði hetta havt við sær, at samlaða útflutningsvirðið hjá húsar­ haldinum Føroyar hevði hækkað munandi. Eftir verandi skipan er tað ofta so, at fiskurin ikki kemur í framleiðslu, fyrr enn hann er upp til tíggju dagar gam­ al. Talan er tí als ikki um feskan fisk. Kræsnu góm­ arnir á evropeiska megin­ landinum vilja hava feskan fisk og rinda munandi meira fyri feskleikan. Tískil fara stór virði fyri bakka við verandi skipan. Brúksskylda Útsøgnir úr fíggjarheimi­ num boða frá, at áhugin fyri at gera íløgur í fiski­ vinnuna er nógv minkaður. Ein orsøk sigst vera, at heimaflotin er ov stórur, og fiskatilfeingið tí er ov smá­ býtt ­ ov lítið er til hvørt skipið. Tilmælið er tí, at flotin verður minkaður. Seinastu árini hava fiski­ frøðingar somuleiðis mett, at okkara heimafloti hevur verið ov stórur, og at veiði­ trýstið á fiskastovnarnar tí hevur verið alt ov stórt. Avleiðingin hevur verið, at fiskidagarnir hjá ein­ støku skipabólkunum hava verið skornir yvir ein kamb. Hetta uttan mun til um einstaka skipið hevur brúkt sínar dagar ella ikki. Um vit skulu minka heimaflotan, og harvið eisini lækka veiðutrýstið á okkara fiskastovnar, kundi ein møguleiki verið at álagt vinnuni eina brúksskyldu. T.v.s. at um talan er um skip, sum als ikki ella bert í lítlan mun brúka sínar fiski­ dagar, so verða hesi fiski­ loyvi inndrigin, soleiðis at hesi skip fara úr flotanum. Hetta hevði ikki einans minkað um flotan soleiðis, at okkara heimafloti gjørd­ ist fíggjarliga burðardygg­ ur, men tað vildi eisini havt við sær, at tað í minni mun gerst neyðugt at skerja í fiskidøgunum hjá teimum skipum, sum veruliga stríðast fyri at skapa virði fyri samfelagið. Ein brúksskylda hevði somuleiðis havt við sær, at ein partur av spekulatión­ ini, sum er farin fram í fiskivinnuni seinastu árini, hevði fallið burtur. Ein spekulatión, ið einans tæn­ ir teimum, sum ikki vísa áhuga fyri at reka fiski­ vinnu, men í staðin selja sínar dagar, sum tey fáa ókeypis frá landinum, bein­ leiðis víðari við vinningi fyri eyga. Ein vinnigur, sum verður goldin av teim­ um, sum dagliga berjast á sjónum til gagns fyri samfelagið. Veit sjálvandi væl, at loyvi, sum ikki eru í nýtslu í dag, hvørki økja um flot­ an ella veiðutrýstið. Eitt er tó heilt víst, so skjótt fiski­ skapurin tekur seg upp aftur, so vakna hesi loyvi úr dvala. Hetta fer at hava við sær, at flotin verður alt ov stórur og veiðutrýstið alt ov høgt. Tá verður helst aftur neyðugt hjá politiska myndugleikan at skerja fiskidagarnar hjá teimum, sum veruliga stríðast á sjónum fyri at skapa virði til samfelagið. Kvotuhækkingin í Barentshavinum Omanfyri nevndu broyting­ ar vildu verið skilagóðar, og verða mettar neyðugar, um flotin í longdini skal hava møguleikan at gerast burð­ ardyggur. Tann tilfeingis­ kreppan, sum heimaflotin líður undir í løtuni krevur tó, at flotin fær eina bráð­ feingis hjálp. Eina bráð­ feingis hjálp, sum kann bjarga flotanum fyribils. Kvotan í Barentshavi­ num fyri 2009 er hækkað munandi. Tí vil eg fegin heita á landsstýrismannin í fiskivinnumálum um fyri­ bils at tilluta heimaflotan­ um kvotuhækkingina. Hetta varð roynt miðskeið­ is í 90­árunum, tá heima­ flotin eisini var í tilfeingis­ kreppu. Tað varð bjarg­ ingin hjá heimaflotanum. Fiskivinnuni tørvar møguleikar – ikki forðingar Aksel V. JohAnnesen Tað eru aktivini hjá p/f J. F. Kjølbro í Klaksvík, sum er grundarlagið und­ ir “Føroyagrunninum frá 1971”. Eingin peningur – ikki eitt oyra –er komið úr Landskassanum, men avleiðingarnar av grunn­ inum, sum varð skaptur við aktivum úr Klaksvík, hava givið landskassan­ um, kommunum og øllum Føroyalandi gylt í fleiri áratíggjur 1. partur Av og á stingur “Føroya­ grunnurin frá 1971” seg upp í føroyska fjølmiðla­ kjakinum, eitt nú millum politikarar, leikfólk og tey, tá tey av eini ella aðrari orsøk ynskja at gera brúk av grunninum. Flestu teirra hava misskilt, hvussu hesin grunnur sá dagsins ljós. Í fyrstu atløgu eigur at verða staðfest, at grundar­ lagið undir grunninum eru ognir (aktivir) upparbeidd av Kjølbro­fyritøkuni við heimstaði í Klaksvík Hesin hevur havt og hevur fram­ vegis stóran og avgerandi týdning fyri mong heim um alt landið. Fyri í lítlan mun at seta málið eitt sindur í per­ spektiv, so gjørdi Kjølbro fyritøkan, sum tá hevði tætt undir 1.000 fólk í arbeiði, m.a. íløgur í 1950­ og 60árunum á Skála í ávíkavist turkihús og síðani í Skipasmiðjuna, við tí fyri eyga at byggja skip. Skála og rannsóknarferð kostaðu dýrt Sum hjá øðrum vinnulívs­ feløgum gjørdist íløgan í turkihús heldur stutt tíðar­ skeið, so ilt var at fáa íløg­ una afturgoldnað. Skipa­ smiðjan fekk ikki hepni við avlopi. Tí komu, sum vit minnast, sum fyrst í 1960unum arbeiddu á avbjóðandi skrivstovuni hjá Kjølbro, dagliga telex, um at senda pening út til hesi hóttu vinnumál. Vit sóu, so gott sum hvønn morgun umbønir um fleiri tíggjutúsund krónur, sum var nógv tá. Í samband við hesa dren­ ing av peningi úr Klaksvík, og at Kjølbro fyritøkan í 1959 gjørdi rannsóknarferð til Eysturgrønlands – uttan almennan pening ­ við “Karini K”, sum móður­ skipi við 11 útróðrarbátum, kom felagið í likviditets­ trupuleikar. Vit skulu hava í huga, at felagið í fleiri áratíggjur við dugnaskapi og góðum fólki hevði uppbygt sær sterka fyritøku við dygdar­ tólum, framkomnum skip­ um eins og útróðrarbátum, vinnu­ og handilshúsum. Um alt hetta og meiri, liggur drúgv og áhugaverd frágreiðing. Likviditetstrongdin, kommunan og Tjóðbankin Av teirri orsøk, at felagið kemur í likviditetstrongd, kemur danski tjóðbankin inn í myndina í 1962 við Viggo Kampmann, for­ sætisráðharra, sum hjálpar­ manni, við einum likvidi­ tetsláni uppá 4 mió. krón­ ur. Felagið hevði jú ein virðismiklan tátt fyri alt landið. Nevndin varð tá víðkað við Dánjali Nicla­ sen og Jóhan K. Joensen, sum vóru góð boð uppá nevndarlimir. Samstundis yvirtók Klaksvíkar Komuna Kósa­ kaiina frá J. F. Kjølbro fyri eitt høgt virði, har nýggja flakavirkið skuldi standa. Virkið fór undir framleið­ slu í 1965. Sjóvinnubankin fíggjaði flakavirkið á Kósini. Í 1963 varð kreditturin í Tjóðbankanum víðkaður við 2 mió. krónum. Tá ið møguleikarnir ikki tyktust at verða fyri í eini handavend at gjalda lánið aftur, avgjørdi danski tjóð­ bankin at umskipa (kon­ vertera) lánið til partapen­ ing, sum skapti “Føroya­ grunnin frá 1971” við 7 mió. krónum, har Jóanes Kjølbro framvegis er ein lítil partaeigari í JFK­Trol. Ólátaðir føringar Lat tað verða sagt, at her kom ikki eitt oyra úr lands­ kassanum. Partapeningurin kom burtúr aktivunum, sum Kjølbro í Klaksvík hevði bygt upp gjøgnum árini, sum varð veð fyri partapeningin og “Føroya­ grunnin frá 1971”. Tí er bæði ólátað og ósmæði, tá aðrir partar av Føroyum, politikarar sum onnur, halda seg eiga ella hava rætt til grunnin, sum upparbeiddur er í og úr Klaksvík við aktivum hið­ ani, sum gjørdist grund­ arlag undir hesum nú so vælskipaða grunni við eini serstakari nevnd. Hinvegin, at politiski myndugleikin og Landsstýrið hevur ábyrgd fyri at gera nakað fyri útjaðarapartar, sum Suður­ oynna og Sandoynna, við grunnum ella øðrum átøk­ um, er sjálvsagt, men tann peningur kann á ongan hátt takast úr “Føroyagrunnin­ um frá 1971”, har grundar­ lagið er aktiv úr Klaksvík. Fari í komandi parti at gera aðrar viðmerkingar. Føroyagrunnurin frá 1971 skaptur av upparbeiddum ognum í og úr Klaksvík fyrrverandi borgar­ stjóri, landsstýris­ og løgtingsmaður JógVAn Við keldu Jólini eru hátíð ljóssins og barnanna. Tá gerast øll fólk gávumild og geva hvørt øðrum gávur. Men EIN er gávan, ið ber av øllum, tað er gávan sum Gud gav okkum, tá ið Hann gav okkum Jesus­ barnið, frelsaran, ið varð føddur í eini krubbu, tí at hann ikki fekk innivist í gistihúsinum í Betlehem. Eftir at Jesus varð fødd­ ur, royndu menn beinan­ vegin at drepa hann. Heródes kongur gjørdist illur, tá ið vísmennirnir fóru ein annan veg heim­ aftur úr Betlehem. Heródes hevði biðið vísmenninar koma til Jerusalem at siga sær hvar Jesusbarnið var, fyri at Heródes kundi drepa hann. Hetta var jú ein kongssonur, ið var borin í heim, og Heródes metti sostatt, at hann ein dag fór at taka kongadømi frá sær. Tí gjørdist hann øvundsjúkur inn á konga­ sonin, ið føddur var. Í vreiði síni yvir at vísmenninir høvdu svikið hann, við ikki at siga honum frá hvar Jesus­ barnið var, drap hann øll dreingjabørn í Betlehem og har á leið, sum vóru 2 ár og yngri, fyri at vera vissur um, at barnið, ið skuldi frelsa heimin, var millum tey deyðu. Men Gud sendi ein eingil til Jósef og segði við hann: ”Tak Mariu og Jesus­ barn­ið við tær og flýggja til Egyptalan­ds og verð har. So skal eg siga tær frá, tá ið teir eru deyðir, sum ætla at drepa barn­ið.” Jesus elskar okkum við einum ævigum kærleika, og tí varð hann føddur. Tá ið Hann gjørdist vaksin, segði Hann: ”Eg eri ljós heimsin­s og salt jarðarin­n­ar – ljósið skín­ur í myrkrin­um, men­ myrkrið skilti tað ikki.” Við hesum seinastu orðunum meinti Jesus, at fólk ikki skiltu Guds vilja. Jesus vil ikki at nakar syndari doyr, men at øll skulu venda við til Hans­ ara, fyri tey skulu hava ævigt lív. Veist tú, vinur mín, at tú ert elskaður av Gudi? Hann hevur umsorgan fyri tær og tekur sær av tínum trupul­ leikum? Kalla á Hann og Hann skal svara tær. Legg lív títt í hendur Guds, tá ert tú tryggur, og tá fært tú tann frið, sum menniskju ikki skilja – frið, sjálvt í øllum ganginum og ófriðinum í hesum heimi. Miss ikki mótið, tí Jesus elskar teg, vinur mín. Við hesum vil eg ynskja øllum landsmonnum eini gleðilig jól og eitt av Harranum signað nýggjár við tøkk. Gunnar Joensen, Marstal, Danmark Heilsan til landsmenn mínar viðmerkingar